KERIM ŞAHYRYŇ ŞYGRYÝET DÜNÝÄSI
<span lang="SQ" style="font-size:14.0pt;font-family:
"Times New Roman","serif";mso-ansi-language:SQ">Çyn zehiniň täsin syrlary bar.
Zehin
mso-ansi-language:SQ"> bolup döretmegiň
ejiri kän, emma höziri ondanam kän. Bütin
ömrüni kagyz çyrşap geçirip, ençeme kitap çykardyp, at alyp, laureat bolup
hakyky döredijiligiň nämedigini bilmen gidenler, aňman ýörenlerem bar. Zehiniň
Hudaýdan berilmese, “köňle geleniňi taraşlap şagladyp” bolanok.
<span lang="SQ" style="font-size:14.0pt;font-family:"Times New Roman","serif";
mso-ansi-language:SQ">Kerim şahyr ömrüniň ahyrky günlerinde agyr kesel mahaly
bir gezek ahmyr bilen şeýle diýipdi: “Öňde bir şahyryň aýdyşy ýaly “başardygymça-ha
ýazasym gelenok, isledigimçe-de ýazyp bilemok”.<span lang="SQ" style="font-size:14.0pt;font-family:"Times New Roman","serif";
mso-ansi-language:SQ">Ömrüniň tas otuz ýylyny ol
diňe isledigiçe ýazyp geçiripdi.
Siziň şahyr Kerim Gurbannepesowa garaýşyňyz neneň?
Kerim aga beýik şahyrdyr! Ol 20-nji asyryň türkmen klassygydyr. Gysgaça aýtsak, türkmen halkynyň ikinji Magtymgulysydyr. Türkmen edebiýatynyň şahyrlarynyň arasynda bu şahyr bilen bäsleşip biljegi ýokdur.(100%, 13 adam)
Kerim Gurbannepesow beýik şahyr däldir. Ol ýönekeý, ortagürp şahyrdyr. Men bu barada aşakda birnäçe deliller getirip bilerin. Bapba Gökleň, Nobatguly Rejep, Atajan Annaberdi we ş.m. ondan zehinlidirler. Meniň getirjek subutnamamy okaň aşakda.(0%, 0 adam)
Состояние архива
● Полный текст
● Сохранено комментариев: 44/44
Опубликовано на сайте: teswirler.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 5 августа 2012 · Открыть оригинал ↗
Комментарии 44
Asuda hanym, menem ilkibadalar siz ýaly pikir edýärdim. Emma, käbir agzalaryñ Kerim aga bolan negatiw garaýshy mende ýaramaz täsir galdyrdy. Shol agzalaryñ biri hem, saýtymyzyñ hormatlanýan agzasy Kab agadyr.
Ýokarky ses berilshigiñ ikinjisini Kab agamyza niýetläp ýazypdym. Sebäbi, ol ýokarda, ses berilshikde sanap geçen shahyrlarymy Kerim agadan has ýokarrak görýärdi. Geliñ, Kab agadan Kerim agany näme üçin taýsyz talantly shahyr däl-de, ortagürp shahyr hasaplaýandygyny soralyñ! Hormatly Kab aga, söz sizden!..
Dostum, Sawyer, bu temaňy görmändirin. Gowy mowzuk açypsyň. Haladym.
Kerim aga barada mende negatiw garaýyş ýok. Öňem aýdypdym.
Sen orta gürp diýýänime pes derejedir öýtme. Häzirki galam tutýanlaryň köpüsi orta gürpden ýedi menzil uzakda. Bu diýdigim Kerim aga bilen egin deňeşip biljek şahyr barmak büküp sanaýmaly. Kerim aga öz döwrüniň şahyry. Öndürijilikli işlän we kän eksperiment eden şahyr. Poeziýaň tehniki talaplaryna örän jogapkärçilikli çemeleşen ussat. Öz döwrüniň iň tanymal şahyry. Häzirki döwürde hem abraýy ýokary. Kerim aga türkmen edebiýaty üçin kän hyzmatlary bitiren.
Emma edebiýat we edebi ösüş bir ýerde durmaýar. Kerim aganyň edebiýatdaky orny, okyjy gözi bilen garasaň, geljekde hem ähmiýetini ýitirer öýdemok. Edebi eseriň gymmatyny hemişe okyjy ölçäp bilenok. Okyjy okan zadynyň öz göwnüne jaýlygyny ýa däldigini bilýär, edebi tilsimleri, analizleri, teoriýany bilenok. Aslynda edebiýat ilki döräp, teoriýa soň çykan zat bolmaly. Ýöne bizde edebiýatdan edilýän talaby teoriýa boýunça kesgitlediler. Konfliktsiz durmuş, sosialistik realizm metody, Haýyr bilen Şeriň göreşinde položitel gahrymanyň ideallaşdyrylmagy... ine, şu zatlar edil beýlekilerde bolşy ýaly, Kerim agaň döredijiliginden hem sowa geçmedi. Netijede şahyryň goşgularynyň çäjine harpyk goşuldy. On ýedidir doglan ýyly türkmeniň diýen ýaly setirleri Kerim aga meýletin, isläp ýazan däldir. 17-nji ýyldan öňki türkmeni Kerim aga her birimizçe bilendir. Hruşewiň mekgejöwen syýasaty döwründe Ös sen, mekgejöwenim diýen goşgusyny şol wagtky ideologiýa talap edýärdi. Sebäbi muny Kerim aga ýazsa, ideologiýa üçin has bähbitlidi. Kagyz zaýalap ýören beýleki birnäçe şahyra ony ýaz diýmegiň geregi ýokdy. Olar şeýle-de ýazyp ýördiler. Emma ideologiýa Kerim aganyň il içindäki awtoritetinden, talantyndan, tanymallygyndan peýdalanmalydy. Men oturyp pikir edýän, ähli ideologiki talaplary aýryp, doly erkinlik beräge-de, Taýmaz Babany täzeden ýaz diýseň, Kerim aga üýtgeşik, has düýpli bir zat ederdi. Häzirkisi ýaly Twardowskiniň Wasiliý Terkinine meňzemezdi.
Dostum, bu tema gaty uzak, düşünişmesi gaty kyn tema. Näçe uzaltsaň, uzaldyp oturmaly. Umuman näme diýjek bolýanyma düşündiňmi?
Kab aga, biraz çylşyrymlyrak ýazypsyňyz welin, onda-da az-owlak düşünäýdim öýdýän. Umuman, siziň bilen ylalaşýan. Nätjek, her kim öz döwrüne görä bolmaly-da. Takdyryň gutulgysyz kanuny şeýleräk-dä. Size döredijilik işleriňizde üstünlik arzuw edýärin, agam! Galamyňyz kütelmesin!!!
oran gowy mowzuk minnetdar! Kerim agan goshgularyna soz yok! Men shu wagta cenli dine 2 shahyryn goshgularyny halayadym. Kerim aga bilen Gurbannazar aganyn goshgularyny shu sayta girenimden son sankonynam kop goshgularny okadym oran gowy sonky yazan 'bagtsyzlyk' goshgusyny okanymda birhili Kerim aganyn goshgusyny okan yaly boldum! Minnetdar!
Menem shon goshgylarny kan okapdym birem omar hayyamynkyny
Kerim Gurbannepesowy tanamayan adam ynsan yokmyka diyyan. Her bir shahyr, goshgy yazanda, ya bolmasa powest yazanda Kerim agany yatlaman bolmaz. Sebabi onyn ady dunyanin kop yurtlarynda belli.
Kerim aganyn goşkularnyn hemmesi gowy!!!
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Şeýle bir mysaly getirsem, bu sowala azda-kände jogapmso-ansi-language:SQ>Men Kerim şahyryň beýle häsiýetlerini nä sebäbe görä,
beýle çintgäp nygtaýarkam?!
bolar öýdüp pikir edýärin.
Bir gezek meşhur Sapar gyjakçy daşhowuzly ýaş, zehinli
bagşylaryň biri bilen tirkeşip, Türkmen radiosyna barypdyr.
Purli aga kärdeşini gadyrly garşylapdyr.
— Şeýdeweri, Sapar halypa, Magtymguly aganyň yzyny ýöretjekleri
ýetişdireweri — diýip, köne dostuny söýgüläpdir.
Uly halypalara duşanyndan susty basylyp, egnini ýygryp
duran ýaş bagşyny kemsiz synlan Pürli aga Sapar aga sowal beripdir.
— Bu ýigit bäş-alty adamy görenden şeýdip, egnini gysyp
dur welin, toýda-tomguda nädýär?!
Sapar aga uludan ahmyrly dem alyp başyny ýaýkapdyr:
— Elem erbet däl, sesem. Ýöne märekä çyksa, ýitip heläk
edýär — diýipdir.
Şonda Purli aga:
— Wah, Sapar jan, näsini
aýdýaň. Magtymguly halypa, Sahy bagşy ýaly agyr märekäniň dik depesinden garap,
çarpaýa galyp aýdym aýtmak üçin özüňde gor bolmaly, gor. Aý, nesip bolsa, başy
ýaş, bu ýigidimizem gor ediner-dä özüne — diýipdir.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Kerim şahyr Beýik Watançylyk urşunyň yz ýanlarynda döredijilikmso-ansi-language:SQ>Görnukli rus şahyry Baratinskiniň aýdyşy ýaly, “Zehinlilik
— her hili ýagdaýlarda-da hökmany suratda amal edilmeli tabşyrykdyr hem”.
işi bilen ymykly iş salşyp başlan gününden şol “Hökmany suratda amal edilmeli
tabşyrygy” gyşarnyksyz berjaý edip geldi. Emma şahyryň özi “aňly-başly döredijiligini
1958-nji ýylda çap edilen “Goşgular we poemalar” kitapçasyndan bärik” hasaplaýar.
Şol ýyllarda ol eýýäm meşhur “Taýmaz babanyň” awtorydy. Bu poemany bolsa
gabarasyna garamazdan, ýüzlerçe adam ýatdan bilýärdi.
Altmyşynjy ýyllaryň
ortalarynda ol eýýäm biziň şol ýyllarky poeziýamyzyň kerwenbaşysyna öwrüldi
hem-de şol derejäni ömrüniň ahyryna deňiç hiç kime gidermedi.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Siz onuň ýaňy-ýakynda neşir edilen kitap bilen atdaş “Oýlanmamso-ansi-language:SQ>Onuň tutuş poeziýasy halk durmuşynyň beýanydyr, türkmende
şu derejedäki başga bir şahyry tapaýmak aňsat däldir. Halk durmuşyna, ruhuna,
onuň şu gününe, geçmişine biçak beletligi bilen Kerim şahyr şol halkyň iňňän kämil
edebi dilinde diýseň çeper dür saçmagy-da başarýardy. Kerim şahyr, megerem,
beýik Magtymgulydan soň türkmen okyjysynyň kalbyna iň berk ornaşan şahyrdyr.
Onuň onlap, ýuzläp goşgularyny, tutuş epiki poemalaryny ýatdan güzledip oturan
okyjylar bar. Şahyryň kitaplary çap edilen badyna okyjylaryň kitap tekjelerine
siňip gidýär. Şu ýerde aýratyn bir ýagdaýy nygtap geçmek gerek: Kerim şahyryň
diýseň milli häsiýetli goşgulary milli aňyň, milli ruhuň çäklerine gaplanyp
oturmaýardy. Onuň şygyrlarynyň köpüsi adam ahlagynyň, adam ruhunyň, adam
kalbynyň içine çuňňur aralaşýandygy üçin umumy adamzat derejesine galyp bilýärdi.
baýry”, “Sary gapy”, “Wepa”, “Uly mazaryň başujunda”, “Jeza”, “Şöhrat”, “Säheriň
gymmaty...” ýaly täsin goşgularyny ýene-de bir gezek ünsli okap görüň. Siz
olarda umumy adamzada degişli ajaýyp pähimleri görersiňiz.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;mso-ansi-language:SQ>“Şahyr öz döwrüniň gözi, gulagydyr” diýlen pelsepe Kerim
şahyryň şygryýet dünýäsine diýseň bap gelýär. Ol her bir şygry öz wagtynda, okyjynyň
şahyryň şol sözi aýdaryna tüýs garaşýan wagty ýazmagy başarýardy.
mso-ansi-language:SQ>Siz Kerim şahyryň “Ýazmasy agyr d<span lang=TK style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;mso-ansi-language:
TK>ü<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:SQ>şen goşgy”, “Döwür şeýle,<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;mso-ansi-language:
TK><span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:SQ>döwür”, “Ýaşlyk dramasy”, “Maşgala basan şahyryň
elegiýasy”, “Biziň işimiz” ýaly, ýüzlerçe ajaýyp goşgularyny ýene-de bir gezek
okap gör<span lang=TK style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:TK>ü<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:
Times New Roman,serif;mso-ansi-language:SQ>ň: olarda kalbyňy heýjana
salýan durmuş epizodlaryny öz başyňyzdan geçiren ýaly bolarsyňyz.
Şu günler käbir şahyrlar
hamana totalitar düzgün döwründe, Kommunistik ideologiýanyň höküm süren döwründe
durmuşyň nogsanlyklary barada ýazmaga rugsat berilmändiginden zeýrenişen
bolýarlar. Hakykat-da welin, hakyky zehin haýsydyr bir düzgünlerden heder edip
durmaýar. Beýik Magtymguly “Şalar adyl bolmaz, daglar dumansyz”, “Orramsydan
bolan haramhor begler, Ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady” diýýän wagty şol döwrüň
gadaganlyklaryndan birjik-de heder etmän, durmuş hakykatyny ýazýardy. Ol bu
pikiri sadalyk bilen belent derejä ýetirip aýtmagy başarypdy.
Meniň bu soňky ýazanlarymy okaýanlar barmy-ka? Eger okasaňyz-a, dowamynam ýazjak.
tüweleme gaty gowy maglumatlar yazypsyn.sagja bol köp köp 🙂
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
<span lang=TK style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;mso-ansi-language:mso-ansi-language:SQ>Kerim şahyr “Ýazmasy agyr d
TK>ü<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:SQ>şen goşgy”, “Maşyn, maşyn, maşyn”, “Plan dolmaly, plan”, “Biziň
işimiz” ýaly ajaýyp şygyrlaryny totalitar düzgün döwründe t<span lang=TK style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:TK>ü<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:
Times New Roman,serif;mso-ansi-language:SQ>rkmende milli ahlak
gymmatlyklarynyň ýitip ugran mahallarynda ýangynlyk bilen ýazypdy.Kerim şahyryň şygryýet dunýäsiniň
belentligi diňe bir öz wagtynda aýdylanlygy, şeýdibem okyjynyň kalbyny şahyrana
duýgular bilen joşduranlygy bilen çäklenmeýär. Eserleriniň pähim-paýhas geriminiň
giňligi, aýdyljak bolunýan pikiriň many-mazmunynyň täze-terligi, çuňlugy, ilkinji
bolup aýdylýanlygy, şygyrlaryň diliniň biçak halkylygy Kerim şahyry biziň milli
poeziýamyzyň ölmez-ýitmez şahsyýetine öwürdi.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Men Kerim şahyryň ajaýypmso-ansi-language:SQ>Kerim şahyry şu döwrüň ýekeje şahyry bilen çalşyrjak gümanyň
ýok. Onuň pikir açyş stili, şunluk-da tüýs türkmen şahyry bolup aýdyşy käte
Magtymgula, Keminä, kätelerem Mollanepese, Mätäjä çalym edýän ýalydyr. Emma ol
Kerim, şahyr bolup aýdýandyr. Sungatda öz ýuz-keşbiňi, öz ýoluňy, öz stiliňi
tapmak beýiklikden nyşandyr.
poemalary hakda pikir ýöredip oturmagy makul tapmadym. Sebäbi, olar hakda ençeme
kitaplar, makalalar ýazyldy, doktorlyk, kandidatlyk dissertasiýalary goraldy. Ýöne,
her niçik-de bolsa, Kerim şahyryň şahyrana ussatlygy, onuň poeziýasynyň
şahyrana gerimi, halkylygy... açylman galdy. Bu poemalar diňe bir wakalarynyň täsirliligi,
sýužetiň mäkämligi bilen däl, eýsem-de bolsa, ynsan häsiýetiniň täsin gözelliklerini
iňňän çeper beýan edýänligi bilen biziň edebiýatymyza ebedilik girdiler.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;mso-ansi-language:SQ>Elbetde, biz muny näçe isleýänem bolsak, Kerim şahyryň
şahyrana ussatlygynyň syryny öz derejesinde hiç haçanam açyp bilmeris. Onuň
şygyrlarynyň jadylaýjy güýjüniň nädip bu derejelere ýetişini nädip düşündirjek?!
mso-ansi-language:SQ>Emma bir zat welin bellidi: Kerim şahyr biçak şahyrana
şahsdy. Şahyranalyk diňe bir onuň şygyrlarynda däl, adaty sözlerinde-de edim-gylymynda-da,
dostana gatnaşyklarynda-da, hatda geýnişinde, ýöreýşinde-de...<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
mso-ansi-language:TK><span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:
Times New Roman,serif;mso-ansi-language:SQ>bardy.
Ol gündogar, rus, ýewropa,
dunýä edebiýatyny ilik-düwme bilýän adamdy. Siz onuň “Dostluk çemeni” atly terjimeler
kitabyny okap görüň: şahyryň dünýä edebiýatynyň genji-hazynalaryny diňe bir
okap oňaýman, çuňňur öwrenenligine göz ýetirersiňiz.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Ol hemişe şygyr bilen sözleşýärdi,mso-ansi-language:SQ>Çuňňur analitik akylly, biçak sowatly, durmuş tejribeli
adamdygy Kerim şahyryň her bir söhbetinde aç-açan görner durardy. Şahyryň “Tomus
ýazgylaryny”, “Güýz ýazgylaryny” okap çyksaňyz munuň şeýledigini aňryýany bilen
aňarsyňyz.
şygyr bilen degişýärdi.
<span lang=SQ style=font-size:14.0pt;font-family:Times New Roman,serif;
Ekzamenatorlar bir-birleriniň ýüzlerine çiňerilişipdirler.mso-ansi-language:SQ>Bir gezek uniwersitetde ekzamen berýärkä Kerim şahyryň
biletine G. Seýitliýewiň uruş döwri ýazan “Pogonly gyz” goşgusy düşüpdir. Geň
galmaly ýeri, Kerim şahyr şol goşgyny okamanam ekeni. “Okamadym” diýäýse-hä gülki
döretjek. “Okadym” diýse-de ýalançy boljak. Kerim şahyr nädendir öýdýäňiz?! Bilet
çekip oturan ýerinde “Pogonly gyz” diýen goşgyny ýazypdyr-da, güzledip okap
beripdir.
Ahyram olaryň biri:
— Ýoldaş, Gurbannepesow, biziň okan “Pogonly
gyzymyzda-ha” beýle bentler ýok ýalydy — diýip, ynamsyz gürläpdir.
—Maňa-ha bu
goşgyny şahyryň özi okap beripdi, şol wagtyň özünde-de ýat tutupdym. Soň kem-käs
ýerini üýtgeden bolsa, bilemok.
Şahyr ekzamenden “bäşlik”
bilen geçipdir. Kerim şahyryň kalbynyň hemişe şygyr bilen joşup duranlygyny özümem
telim gezek görüpdim.
Dostum, men okaýan, dowam ediber.
Bu ýazgylar Hudaýberdi Diwangulyýewiň ýatlamalry öýdýän. Ýazyş stili şoňa gaty meňzeş eken.