Fantalman lideriň ölüminden soňky wakalar

Fantalmaniýa respublikasynyň Aşoba şäherinde günüň ýitmegine bir-iki sagat galdy. Prezidentiň adyny göterýän medeniýet merkezinde edebiýat şenbesi dowam edýär. Bu çäräniň fantalman intelligensiýasy üçin ähmiýeti gaty uly. Sebäbi mundan öňki edebiýat şenbesiniň geçirileni bäri tas 12 ýyl geçipdir.

...

Tas bir asyr yza gitjekdi bu il,
Wirus ýaly syýasatlaryň üçin!
Şükür, ol dowzahyň öňi alyndy,
Sagbol Beýik Serdar öleniň üçin!

Geroinler halta-halta gelerdi,
Dem almak salgydy juda agyrdy.
Täze gelen salgytlary aýyrdy,
Sag bol Beýik Serda... ... ...

Kürsi döwüldi, berk agajyň jaýrylyşynyň sesi ýiti kalonkalarda ýaňlanyp tas tomaşaçylaryň gulagyny deşjekdi. Garageldi Taýmazyf ýumruk, aýak, diş-dyrnagy bilen goşgyny okaýan Mergen Ýoldaşyfy urýar. Aşgazanyndaky howadan güýç alyp çykýan ýigrenç doly sözleri daglara gaçan ýyldyrymyň sesi ýaly aýylganç. Hälem sahnadaky adamlar ýagdaýa el atdylar we Ýoldaşyfy Taýmazyfyň elinden sag-salamat halas etdiler. Ýogsam bularyň biri göri, beýlekisi bolsa türmäni öý edinmeli boljakdy.

Goşgyny okan adam Mergen Ýoldaşyf şahyr däl. Ol döwrebap fantalman edebiýatynyň iň ýiti dilli kritiklerinden biri. Has dogrusy geçen hepdeden bäri özüni şeýle hasaplaýar we täze Fantalmaniýada kritikany edebiýata ýerleşdirmegi planlaýar. Onuň goşgy synanşygynyň sebäbini zalda oturanlar dogry çak edýändir. Ýoldaşyf bu goşgyny geçen hepde bolan möhüm waka sebäpli joşgunyny saklap bilmän ýazan bolmaly.

Şol waka

Fantalmaniýa respublikasynyň güler ýüzli lideri Beýik Nyýazmyrat Fantalmanbaşy aradan çykdy. Bu aýylganç diktator dodagyny ýarym aý ýaly edip etjegini ederdi. Prezidentlik eden 12 ýylynda Fantalmaniýanyň ýarym asyrda gazanan ykdysady, sosial, medeni we ylmy üstünliklerini küle öwürmegi başaran bu adam, şol bir wagtyň özünde ýurduň iň görnükli ýazyjysy, ruhanysy, sportçysy hasaplanýardy. Aslynda onuň bilmeýän zady, etmeýän käri ýok. Öz adyny göterýän birnäçe derman serişdesiniň döredijisi, bina ýadygärlikleriniň arhitektory we daýhançylyk tilsimleriniň ýaradyjysy hasaplanýar. Ýurtdaky hemme zat Fantalmanbaşy bilen baglanşykly bolansoň onuň ölümi halkyň arasynda uly howsala döredipdi.

Şol wakadan soňky ýagdaý

Halk begenmelimi ýa gynanmalymy düşünmäne synanyşýar. Hem gülüp hem aglap bolarmy? Il kükregindäki heýjany seýisläp bilenok - begenýär, ýylgyrýar. Ýöne şol bir wagtyň özünde el-aýagyndan aýrylan ýaly ajy duýýar gursagynda. Gözlerden akan ýaş gözbaşyny begençden aldymy, ýa ajydan aldymyka? Bu ýagdaý entek bilim dünýäsine nämälim. Hemme zadyňy alyp ähli barlygyňa öwrülen diktator ýitende şeýle paradokslar ýüze çykýan bolmaly.

Mergen Ýoldaşyf bu paradoksy başdan geçirmedi. Ol begendi, begenç gözýaşy döküpdi. Hepdäniň şol güni akan gözýaşyň mukdary 12 ýylyň erksizliginiň ajysyny ýuwmana ýetmedik bolmaly. Goşgyny şol sebäpli ýazypdy. Içindäki hyjuwy birzatlara öwürmelidi. Ýöne fantalman edebiýatynyň görnükli wekilleri, hyjuwyň bu görnüşiniň miwelerine entek taýyn däldi. Hat-da beýnisinde Fantalmanbaşy söýgüsinden başga zat bolmadyk Garageldi Taýmazyf ýalylaryň täze döwre öwrenişmäne taýýarlyk edere niýetleri hem ýokdy.

Taýakdan soňky wakalar

Ýoldaşyf goşgyny okap gutarmak üçin rugsat sorady. Ýöne oňa mylaýymlyk bilen munuň mümkin däldigi aýdyldy we öýüne gitmegi soraldy.

"Nämüçin? Nämeden gorkýaňyz? Söz erkinligindenmi? Diktaturanyň size beren komforty bozular öýdýäňizmi? Fantalmanbaşy öldi, gowam boldy. Ýene bir Fantalmanbaşy döretjek bolýaňyzmy?" Içinde birigen gahar-gazaplaryna ýugrup sorady bu soraglary. Ýöne hiçkim eşitmedi sesini, çünki diňe hyýalynda sorapdy. Hakykatda bular ýaly zatlary sorap boljagyny bilmeýärdi.

Günüň agyr-agyr batyşy ýaly ýuwaş-ýuwaş ýöreýär. Daşardan görseň dyzyna daýanýan suwda ýöreýän ýaly görünýär. Ýöne onuň ädimlerini ýuwaşladýan suwuň güýji däl, kellesindäki hiçkime soralmadyk soraglaryň agramy.

Merjen Hanowna

Bir oturgyç tapyp aýaklaryny agramdan halas etdi. Pikirleriniň gyzaran gün bilen birlikde gözýetime gömülmegine umyt baglaýardy.

(Näbelli): Şahyrlygyň size dogry gelmejegine düşündiňiz öýdýän. Meniň pikirimçe erteki ýazarlygyna dowam ediň, goşgy size oň bolmaz.

Bu ses bir gyza degişli. Ýoldaşyfyň beýnisi durdy, sözleriň manysyny saýgarmak bilen zenan sesiniň mylaýymlygyny aňmak arasynda kararsyz. Gözleri ýüzi doly görünmeýän gyzy anyklamana synanyşýar. ...

Ý: Senden soraldymy? Öz işiňe seret uýam!

Gyz: Gaty gürlemekden maksadyňyz näme? Erkekligiňizi subut etjek bolýaňyzmy?

Ý: Edepsizlik edenim üçin bagyşlaň, goşgyly waka barada biri bilen gürleşjek ýagdaýda däldigime düşünersiňiz diýip umyt edýän.

Gyz: Düşünýän-le.

Ý: ...

Gyz: Siziň diýmek islänleriňize goşulýan. Erkinlige taýynlanmagyň wagty geldi.

Ý: Garry intelligentsumaklar üýtgeşmeleri halanok. Durmuş komforty elden gider öýdüp gorkýalar. Halk üçin bolsa tapawudy ýok. Olara diňe çopan gerek.

Gyz: Ile depeden seretmegi halamok, ýöne siz mamla

Ý: Bilmedim-dä. Ne öz aýdanlaryma ynanýan, ne-de maňa aýdylan komplimentler arkaýynlyk berýä

Gyz: Pikirlenip arkaýyn bolan barmy diýsene. Sizi çaýa çagyryp bilerinmi. Belki içiňize girjek iýmitler arkaýynlyk berer?

Ýoldaşyf teklibi kabul etdi. Gyz bilen arkaýynsyzlyk döredýän temalarda arkaýyn gürleşip biljegini aňyp arkaýynlaşypdy. Pikirleri, gadagan edilen soraglary biri bilen paýlaşmak, esasanam gyz bilen paýlaşmak juda gowy zatdy. 

Kafede

Doýgun reňkli gök çaý sargyt etdiler.

Gyz: Üns berdiňmi, töwrekdäki herkim kofe, koppuçino içmek bilen meşgul. Ýekejesiniň öňünde-de çaý görmedim.

Ý: Şularyň köpüsi kofeni halaýanam däldir. Ba:r dertleri fransuz intellektuallara meňzemek.

Gyzyň ýüzi ýygryldy. Näçe erbedem bolsa başgalary biçäresiremek hezildi. Gözleriniň gülmeginiň we ýylgyrmagynyň öňüni alyp bilenokdy.

Ý: Adyňyzam soramandyryn.

Gyz: Atdan has möhüm soraglaryňyz bardy, şondandyr. Men Merjen Hanowna, çagalar bagynda işleýän. Kesbim sebäpli ertekileri köp okamaly bolýan. Çagalaryň iň halaýany siziňkiler.

Ý: Goýsaňyzlaň - diýip utanjyrap ýylgyrdy.

H: Çynym, aslynda ertekileriňizde ulylar üçinem sapak kän

Merjen mamlady. "Bäh onuň akylly bolaýşyny" diýip içini gürletdi. "Dogry nokada basdyňyz. Men ertekilerimi ulylar üçin ýazypdym. Ýöne magaryf edarasy ulylara okatmazlyk üçin elinden gelenini etdi. Ýuka-ýuka kitap şeklinde çap edensoňlar ýaşlar ony eline almana-da utanýar"

Ýoldaşyf içinden geçen bu sözlemleri Merjene aýtmady. Hökmanam däldi, sebäbi ol eýýam ertekileriň maksadyny aňypdy.

H: Siziň pikiriňizçe edebiýaty syýasy maksatlar üçin ulanmak dogrumy?

Ý: ...

Arkaýyn jogap bermekçidi. Birden dymdy. Sorag ertekileri üçin berildimi ýa Fantalmanbaşynyň syýasatlary üçin? Düşünmäne synanyşdy. Gözüni çüý ýaly edip Merjeniň maksadyny kül reňk gözlerinden okamana synanyşdy. Aňyp bolanok...

H: Jogap hökman däl-e. Onsuzam edebiýat şenbesi syýasat sözünden doýurandyr sizi. Bagyşlaň - diýip mylaýym ýylgyrdy.

Ýoldaşyf howsalaly. Agyr we gyzgyn çaý we oňa goşulan mylaýym ses belki az-owlak köşeşdirendir. Ýöne soňky sowal beýnisi gurçuk ýaly gemirmäne başlapdy eýýam.

(dowamy ýok)