Gyrgyzystanyň geljegi kimiň elinde?

Gyrgyzystanda 10-njy oktýabrdaky parlament saýlawlary asudalyk bilen
geçirilen hem bolsa, ses berişlik synag bolup, garaşylmadyk netijeleri
ýüze çykardy.

“Ata Žurt” partiýasynyň sesleriň 8,7%-ni gazanmagy
köp synçylary geň galdyrdy. Bu partiýanyň liderleriniň köpüsi şu ýylyň
aprel aýynda häkimiýet başyndan çetleşdirilip, häzirki wagtda Belarusda
ýaşaýan Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakiýewi goldapdy.

Emma
saýlawlarda 5% ses gazanyp, parlamentde orun eýelemek hukugyna zordan
eýe bolan “Ata Meken” partiýasynyň işi köpleri kanagatlandyrmady. “Ata
Mekeniň” lideri we Gyrgyzystanyň parlamentiniň ygtyýarlyklaryny
güýçlendirip, halk köpçüligi tarapyndan goldanan konstitusion reformanyň
esasy ideology hasaplanýan Ömürbek Tekebaýewiň ses berişlikde zordan
bäşinji orna çykmagy geň ýagdaý boldy. Tekebaýewiň partiýasy “Ata
Žurtdan”, sosial-demokratlardan we Orsýete tarapdar “Ar-Namys”
partiýasyndan yza galdy.

Gyrgyzystanyň prezidenti Roza
Otunbaýewa saýlaw gününi Gyrgyzystan üçin taryhy gün diýip atlandyrdy
hem-de “gyrgyz halkynyň öz ykbalyny we öz geljegini saýlaýanlygyny”
nygtady.

Emma Otunbaýewanyň çykyşy çakdan-aşa optimistik
göründi. Sebäbi halk köpçüligi tarapyndan goldanan täze Konstitusiýa
garşy çykyş edýän syýasy toparlary goldap, Bakiýewe tarapdar partiýanyň
we Orsýete tarapdar toparyň peýdasyna ses beren raýatlar özlerine nähili
geljegi saýlaýarlar diýen sowal jogapsyz galýar.

Agzalan
partiýalar prezidentlik sistemasyny dikeltmegi maksat edinýärler. Şeýle
sistema bolsa köp ýyllaryň dowamynda korrupsiýa we eden-etdilik bilen
ýakasyny tanadypdy. Şol partiýalaryň maksadynyň haýsy tarapdan ýel
alýanlygyny hem çak etmek mümkin. Parlamente daýanýan demokratiýany
dargatmak Moskwanyň Merkezi Aziýadaky esasy maksatlarynyň biri bolmagyna
galýar.

Orsýetiň eli

Şu aýda geçirilen
saýlawlara daşarky güýçleriň göni we gödek goşulyşanlygyna garaşsyz
Gyrgyzystanyň taryhynda ilkinji gezek şaýat bolduk. Käbir ekspertler
Gyrgyzystanyň Orsýete tarapdar syýasy toparlarynyň öz saýlaw
kampaniýalary üçin 70 million dollara barabar pul sarp edenligini öňe
sürýärler. “Ar-Namys” partiýasynyň Kremldäki raýdaşlaryndan uly maliýe
komegini alandygyna köpler şübhelenmeýär.

“Ar-Namys”
partiýasynyň ýolbaşçysy, öňki premýer-ministr Feliks Kulowyň
Gyrgyzystanyň Orsýete goşulmagyna degişli teklibi bilen 2007-nji ýylda
eden çykyşy ýatlanyňa degýär.

Gyrgyzystandaky saýlaw
kampaniýalary döwründe Moskwa özüniň goldaýan syýasy partiýalaryndan
başga syýasy toparlaryň abraýyna şek ýetirmek üçin elde baryny etdi.
Orsýetiň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üns merkezinde ilkinji
nobatda Ömürbek Tekebaýew bolupdy. Maglumatlar Gyrgyzystanyň Orsýete
tarapdar partiýalary barada pozitiw, “Ata Meken” partiýasy barada bolsa
negatiw çemeleşmeleri bilen tapawutlandy.

Emma Gyrgyzystanyň
syýasy liderleriniň ýazgarylmagyna-da esas bar. Olaryň aglaba köpüsi
eýerýän maksatlarynyň öz şahsy bähbitlerine baglydygyny görkezipdi.
Käbir syýasy toparlar bolsa, koalisiýa hökmünde çykyş edip, parlamentde
agramly orny eýelemek üçin amatly pursady elden berdiler.

Muňa
garamazdan, awtoritar häkimiýeti agdarmagy başaran Gyrgyzystanyň
halkynyň Moskwanyň täsirine hem garşy durmaga isleg görkezmeginiň uly
ähmiýeti bar. Häzirki wagtda Kreml Gyrgyzystandan el çekip, ýurduň öz
kanuny hökümetini özbaşdak gurmagyna näderejede mümkinçilik bermäge
ukyply diýen sowal köpleri gyzyklandyrýan mesele bolmagyna galýar.