Merdana Gaygysyz Atabayewin doglan gununin 123-yyllygyna.

Salam  teswirdeshler!  Babalarymyzyn  ''Olusini  sylan  beg  bolar''  diyishleri  yaly,men  shu  mowzugymy  Turkmeninimizin  merdana  oguly,  yash  nesilin  yadyndan  chykmak  howupy  abanyan  Gaygysyz  Atabayewin  yagty  yadygarliginine   bagyshlamagy  makul  bildim.
Gaygysyz  Atabayew  1887-nji  yylyn  oktyabr  ayynda Tejen uyezdinin  Mane  obasynda  Tachgok  serdaryn  mashgalasynda  dunya  inyar.Alty  yashynda  yetim  galyar.Ol  bashlangych  bilimi  Tejendaki  yerli   rus-turezm  mekdebinde alyar.1907-nji  yylda Dashkentdaki mugallymchylyk seminariyasyny tamamlayar.Seminarida  okan dowrunde rewolyusion  herekede  goshulyar.
Gaygysyz  Atabayew 1907/12-nji  yyllarda  Maryda  we Baherdende yerli  rus  mekdeplerinde  mugallymchylyk  edyar.''Yerli  halk  wekillerine  mugallymchylygy  ynanmazlyk''  barada  Rus  patyshalygynyn  Magaryf  Ministri  tarapyndan  berilen  buyruk  esasynda  Gaygysyz  Atabayew  mugallymchylykdan  boshadylyar.
Sonra  1912/17-nji yyllarda  Mary  bankynda  ishlapdir.Oktyabr  rewolyusiyasy yenenden  sonra  Maryda  Sowet  hakimiyetini  goramak  hem  pugtalandyrmakda  tutanyerli  goreshyar.
1917/18-nji  yyllarda ''Ishchiler  we  soldatlar  deputatlarynyn  Mary  uyezd  Sowetinin''  turkmen  seksiyasynyn  yolbashchylarynyn biri,  ''Uyezd  Azyk  komitetinin  bashlygy'' , ''Mary  Uyezd  Sowetinin  Ispolkomynyn  bashlygynyn  orunbasary''  , 1919-njy  yylyn  iyun  ayndan  bolsa  bashlygy  bolup  ishleyar.
1919-njy   yylyn  noyabryndan  1920-nji  yylyn  iyulyna  chenli  ''Zakaspi  obl.Rewolyusion  komitetinin  bashlygynyn  orunbasary, ''Turkustan  ASSR-ynyn  Yer  ishler  Halk  Komissary''  ,1920-nji   yylyn  sentyabryndan  ''Halk  Komissarlar  Sowetinin  Bashlygy''  wezipesine saylanyar.Shol  bir  wagtda  ''Fergana (Ozbegistan)frontunyn  Rewolyusion  Sowetinin  bashlygy bolyar.
1923-nji  yylyn  iyunynda  Buhara  Halk  Sowet  Respublikasynyn  Nazirler (Ministrler)  sowetinin  bashlygynyn orunbasary  bolyar.1924-nji  yylyn oktyabrynda  Turkmenistan  Rewolyusion  Komitetinin, 1925-nji  yylyn  fewralynda  Turkmenistan  SSR  Halk  Komissarlar Sowetinin  bashlyklygyna  saylanyar  hem-de  omrunin  ahyryna  chenli  13  yyllap   shol  wezipede  ishleyar.1935-nji  yylda ''Lenin'' ordeni  bilen  sylaglanyar.
Gaygysyz  Atabayew  Yer togalagynyn ustunde  oz   bashyma  Turkmen   Dowletinin  bolmagy uchin  gayduwsyz  edermenlik  we  syyasy  ishjenlik  gorkezen  shahsyyet  bolup  taryha  girdi.Ol  dine  shu  maksat  ugrunda  goreshipdir.Ol  ''Turkmen  dowletinin  doremegi, Halkymyzyn  yitip  gitmezliginin  kepili  boldy''  diyer  eken.
1937-nji  yylyn  tomusynda  Turkmenistanda  bashlanan  tutha-tutlugyn  sebabini  anyklamak  hem-de  mumkingadar  bu  ishi  togtatmak  uchin  Gaygysyz  Atabayew  Moskwa  gidyar.Ol   Stalin  bilen  dushushmak  isleyar.Yone  shol  dowurin  Stalinden  kichirak  yobashchylarynyn  biri,  Gaygysyz  Atabayewin  kone  tanyshy  Kaganowyn  oyune  baryp bu  ishi  maslahatlashyar  hem-de  dosty Kaganow ona NKWD  edarasyna  barmaklygy  maslahat beryar.
Sheylelikde  1937-nji  yylyn 11-nji  iyulynda  NKWD-nyn  shol  wagtky  hadymy  Lyubankanyn  yanyna  baryar  we  shol  yerden  gaydyp  chykmayar.
Syyasy  taryhchylaryn  bir  topary ''Gaygysyz  Atabayewi  merkezi  Turkmenistan bolan  ruslara  garashsyz  ozbashdak   turki  dowlet  gurmakda  gizlin  ish  goryanligi  uchin ayyplanypdyr''  diyseler, ka-bir  maglumatlara  gora ''Turkmen  azatlygy  guramasyny''  doretmekde, dashary  yurtlardaky  milletchi   kontrrewolyusion  guramalara  ichalychylyk  etmekde  guna  yonkelipdir  diyilyar.Bashga  bir  maglumata  gora-Juneyt  han   bilen  aragatnashyk saklamakda  gunalenipdir''  diyilyar.
Shu  yerde  bir  yagdayy  ayratyn  bellemeli. Gaygysyz  Atabayew  bolshewiklere  kore-kor  ynanan  yndarma  yolbashchylardan  bolmandyr.Dowurin  syyasatynyn  chygyry  bilen  yagdaya  gora payhasly  hereket etmage  chalyshypdyr.Aytmaklaryna  gora ol  100-lerche  bay-kulagyn yurtdan  salamat  chykyp  gitmegine  yardam  beripdir.Hatda Juneyt hanyn sag-aman  yurtdan  chykmagynda  Gaygysyz  Atabayew  komek  beripdir.Bolshewikler  1927-nji  yylda Sowet Hakimiyetine  garshy  goreshen  han-begler  yaraglaryny  tashlap  goshulsalar  gunalerinin gechiljekdigini,  hatda halka  yolbashchy  edip-de  saylajak diyen  karar  kabul  edipdir.Emma  hakykatda  bolsa, bolshewikler  ozlerine  tabyn  bolanlary  atyp  olduryan eken.Mundan  habarly  Gaygysyz  Atabayew Juneyt  han  bilen  gizlin dushushyp  ona  goshulmazlygy  maslahat beryar.Yogsam,   Juneyt  hanyn  Sowet hakimiyetine  goshulaymak  niyeti  yok  dal eken.Yone  shol  dushushykda  Gaygysyzyn yanynda bolshewikler  tarapyndan  gizlin  goyulan  ichaly  hem bar  eken.Ichaly  bu  habary ''gyzgyny  bilen''bolshewiklere  yetirenmish.Gorushimiz  yaly   Gaygysyz  Atabayewe  yuklenilen  gunalere  durli-durli  dushundurishler  berilyar.
Sheylelikde yzy  uzulmeyan  surnukduryjy,ynsan  mertebesini  kemsidiji  soraglar  1938-nji  yyla  chenli dowam  edipdir.Sabyr kasesi  dolan  Gaygysyz  Atabayew  sorag  mahalynda  oz  oturan  pola chuylengi  oturgyjyny  goparyp sulchinin  depesinden  inderyar.Ony  shol  pille,  bada-bat  sorag edilyan  otagda  atylyp oldurilyar.
Gaygysyz Atabayewin  jesedi  Moskwanyn golayyndaky ''Kommunar''sowhozyndaky  ''''Sewernaya Butowa'' gonamchylygynda.
Hazirki  dowurde  ozbashdak  turkmen  dowleti  uchin  bimochber  ishler  bitiren  Gaygysyz  Atabayew  bilen bagly  yekeje  heykel  ya-da  kochanin yoklugy  gaty  gynandyryjy  hatda  gozgyny  faktdyr.
Yatan  yerin yagty  bolsun merdana  gerchek.Adyny  ebedileshdiriljek gunler  hem  geler  enshalla.
(Mowzuk internet  saidlaryndaky  syyasy-taryhy  materiallar  esasynda  tayyarlanyldy.Ote  gechmelerim  ya-da  ''barden  gaytmalarym''  bolsa  bagyshlamagynyzy  towakga  edyan.