Owganistandaky ”Tans edýan oglanjyklar“-ýa-da Owgandaky „beçebazlygyň“ ösmegi (çaga sutemi barada),unslije okanng...

Owganistandaky ”Tans edýan oglanjyklar“-ýa-da Owgandaky „beçebazlygyň“ ösmegi

(rusçadan terjime edilen,ünslije okaň)

8 Sentýabr 2010 14:44

Rustam Kobil

Uzbegistanyň BiBisi gullugy

Türkmenistanyň araçäginden daşda däl bir owgan obajygynda biri toý tutýady,şol toýda bolanymda meni köp zada geňirgendirdi. Ol toýda ne oýlenýänçi, ne de gelni görmedim. Töwerekde-ýerli neşeden çekip, özbekleň kontrabanda aragyndan içip, däli porhan bolup, özlerini gümäp bilenden gümeýärdi. Birden orta 15 ýaşly oglanjyk çykdy. Ol oglanjygyň egninde aýallaň tans edýän daşy ýalpyldap duran emele ýasalan göwüsli köýnegi geýip, aýal tansyny ýerine ýetirip ugrady, her tans edende köýnekdäki jaňjagazlar şaňňyrdaýardy. Ynha biri dollar görkezdi, ol oglanjygam dollary agzyna aldy.

Bu oglanjyk „isleg“ tansçydy, munuň ýaly oglanjyga „beçe“ diýip atlandyrýalar. Şagalagyň soňyndan meýdan komandirleri, ady belli we baý adamlary,ol çagany gizlin ýerik äkitýärler. Näme üçindir öýtýäňiz.?... Hiç kimiň bärde şübhesi döremeýär.

Toýda ýa-da köpçilikleýin ýerde aýal-gyzlaryň tans etmek gadagan bolanlygy sebäpli, „beçebaz“ dessury ýa-da „isleg“ tansçysyny, ynha asyrlar boýy kök urup gidipdirler. Bu „Isleg tansçylary“ adaty boýunça garyp maşgaladan we ýetimlerden bolup çykýar. Toýda we baýramçylykda tans edip, iýmäne çörek gazanýarlar.

Owganistanyň görnükli adamlary kiçijek seks gullarynyň bardygyna guwanyp aýtýanda bar. Owganistanyň demirgazyk böleginde –bu ysrgallylyk diýip hasap edýände bamyş. Sowet häkimýeti dikelmedik Orta Aziýada-da, „beçebaz“ dessury, bar bolupdyr. Ol şeýle bir ýaýran eken welin, hatda täze aýdymlar we sazlaram döräpdir. Öňki sowet häkimliginde elinde bolan orta aziýa döwletler bu dessury ýatdan çykaranam bolsa, Owganda bu dessur entegem ýaşaýar. Indi bu hasam beter forma görnüşinde ýaýrapdyr...

Umydyň taryhy

Demirgazyk Owganistanyň özbek raýonlarynyň arpa meýdanynda, bir 15 ýaşly „isleg“ tansçysy bolan oglanjyga duşupdym. Onyň hakyky adyny aýtman Umyt diýip aýdaýyly. Bäş ýyl mundan ozal, kakasy meýdanda işläp ýörkä mina basyp ýarylyp ölýär. „Kakam ýogalanda men on ýaşymdady. Ejem dilegçilik edýärdi-bu bize kömek bolonokdy, biz hemişe açdyk . Şonuň üçinde toýlarda tans edip ugradym. Tans üçin, maňa ýa palow ýa-da 2-3 dollar berýärdiler.“-diýip ýatlady...

Kä wagytlar tans bilenem oňulanokdy. Haçanda näme bolýandygyny soramda Umyd maňa öz syryny köp wagytlap dymyp jogap bermejek boldy...

„Olar meniň bilen ýatýarlar, olar birnäçede bolýarlar“-netijede pyşyrdap jogap berdi. Umyd göwnine degen adamlaryna arz-şikaýat etmändi...

„Olar baý we güýçli adamlar. Olaryň köp dostlary bar we polisiýa hiç zat edip bilmez“ diýip düşündirdi

Ol ejesi we iki sany oglan jigileri bilen daşyrak obada palçykdan gurnalan bir otagly jaýda ýaşaýar. Emläklerinden bar zat, ýeke köne haly bilen bir iki sany ýyrtylan ýorgan düşekleri bardy

Agşamlyga tüwi we sogan bardy, iň bolmanda ýagam ýokdy. Ejesi, Umyd oglynyň tansa gitýändigini bilýärdi, ýöne başga çykalga ýokdygyny nygtaýardy.Ejesini, maşgala açlykdan öler öýdüp örän gorkýardy.

Bu masgara däp dessur...

Owganistanda „beçebaz“ dessurynyň güllemegine, ýerli häkimlik boýun alanok, ýöne iňňani haltaň içinde gizläp bolanok ahyryn...

„ Ýurdymyzda bu bela ýaýranam bolsa, biziň çinowniklerimiz , bu barada söhbet etmegi diýsen çekinýärler“-diýip owgan parlamentiň deputaty Abdulhabir Uçgyn,gürrüň berdi...

Onuň pikirine görnükli din ruhanylary duzurup biler diýip pikirini aýtdy...

Ýöne Mazari Şarifiň Ali mowzoleýiniň mollasy, bolsa häkimligiň kanunsyzlygydygyna we ähli günäler döwlediň boýnuna düşýändigini aýtýarlar.

„Bu zatlaryň bolup geçýändiginiň sebäbi, jogapkär häkim edaralar çagalary gorap bilenoklar“. diýip Muhhamed Kasim Molla nygtaýar.

„Isleg Tansçy“ oglanjyklary ýolda saýlap alýalar. Çörek üçin nähili işler et diýşe etjekler.

Kabuldaky garaşsyz adam hukugyny baş komissiýasynyň agzasy Musa Mahmudi seks-gulçylykda entäp ýören çagalaryň sanyny hiç kim hasaba almandygyny we öwrenilmändigini habar berdi

„Köçede eýesiz entäp ýören çagalaryň ykbaly barada gürrüň etmeklik,halanmaýar“-diýip düşündirdi.

Şu tema degişli Owganyň islendik künjeginde soramda, hiç kime syr bolup durmady, hemmesem bu köneden gelýän „beçebaz“ dessuryndan habarlydy. Bu döwletde bu syram däldi.Geňem görülenokdy...

Soňky gijämde,öýe gaýtmankam, köne Kabulda bolýan toýa gitdik, olam Owganyň obalaryndaky bolýan toýdan tapawutlygy ýokdy:töwerekde neşeden doýgun keýip çekip duran erkekler we onuň daşyndan „Isleg Tansçy“ oglanjyk tans edýärdi.

40-ýaşly Zabi(ady üytgedilendir) dostlary we tanyşlaryna islendik wagytda tans edip ýörer ýaly, üç „tanysçy“ oglanjyklaryň saklaýandygyny maňa öwünüp gürrüň berdi...

Zabi bu dessurda hiç hili erbetligiň ýokdygyny aýtdy. Men bu tansyň netijesi seksa barýamy diýip soramda, Zabi ep-esli pikirlenip „ Aý käwagytlar gujaklap ogşap göýberýäs, ýöne artykmaç iş edemzok“- diýip jogap berdi

Haçanda bu toýy terk edemizde, gije agşam 2 sagatdy, entegem „Isleg Tansçysy“ erkeklere neşe paýlap tans edip ýördi.

Zabi-baýam we görnükli adamam däl, eger-de üç „tansçy“ oglanjyk bar bolsa, baýyrak we emlagi köp adamlarda näce „tansçy“ oglanjyk saklaýakan, onuň ýaly adamlar owganda azama däl.

Owgan döwleti bu elhençlikleri duzurup bilenok, Günbatar adamlary bolsa, ýeterlikli basyş edenok. Bu kanunsyzlykda, usrş we garyp-gedaýçylykda, „beçebaz“ dessury Owganda adaty bir adata öwürlüp gidip ýaýrajagyny bilýärsiň...

BBC © 2010

PS: Rusçadan BBC çeşmesinden terjime edildi. Owganlarda din yaýranam bolsa din sowatsyzlygy,owganlary hasda ýabany bir mahluga öwürüp barýandygyna nebsiň agyrýär.

Biziň halkymyzy şunuň ýaly beterlerden Beýik Taňrymyz daş saklasyn. Omyn...