Statistikanyn howpsuzlygyny upjun etmek ya-da Statistika sozun doly manysynda

Men esasan statistikada maglumatlaryň ýalnyş peýdalanylmagynyň we statistik görkezijileriň ýoýulmagynyň öňüni almak ugrunda geçirilýän çäreler we olara bildirilýän talaplar barada durup geçmekçi. Bilşimiz ýaly, häzirki wagtda statistiki barlaglar we maglumatlar durmuşymyzyň esasy bölegini eýeleýär. Islendik netijäni çykarmazymyzdan ýa-da karara gelmezimizden öň köplenç statistika salgylanýarys we köplenç özümiz üçin iň amatly ýoly saýlap alýarys. Ýöne gynansak-da, kähalatlarda bu maglumatlardan tötänleýin ýa-da bilkastlaýyn ýalnyş peýdalanylmagy , ýa-da olaryň ýoýulmagy bizi ýalnyş netije çykarmaga ugrukdyryp biler. Şeýle ýagdaýlaryň öňüni almak, köpçülige diňe ygtybarly statistik maglumatlary ýetirmek maksady bilen dürli çäreler görülýär we maglumatlara bildirilýän talaplar ýerine ýetirilýär. Olar: 1.Statistiki ululyklaryň ýygnalşynyň we analiziniň halkara standartlara laýyk gelmegini gazanmak. Resmi statistiki maglumatlar ykdysady, demografik, sosial we ekologiki sferalardaky durnukly ösüş üçin wajyp esas bolup durýar. Ulanylýan maglumatlary standartlaşdyrmak maksady bilen BMG-niň we beýleki halkara guramalaryň statistika baradaky düzüm birlikleri işleýärler. Olaryň iň esasysybolan BMG-niň Ykdysady we durmuş Geňeşiniň düzüminde onuň rezolýusiýasy bilen tassyklanan Statistiki komissiýa hereket edýär. Komissiýanyň wezipesi dünýäde alnyp barylýan statistik maglumatlary düzgünleşdirmekden, olaryň ýöredilişini giňeltmekden we ygtybarlylygyny ýokarlandyrmakdan, şeýle hem, olara gözegçilik etmekden ybaratdyr. Bu komissiýanyň 1994-nji ýylda geçiren ýörite sessiýasynda resmi maglumatlaryň esasy prinsipleri kabul edildi. 2.Her döwletde merkezleşdirilen statistiki edaranyň işini gurnamak. Statistiki barlaglaryň takyk, ygtybarly we ýeke-täk bolmagyny gazanmak maksady bilen dünýäniň hemme döwletlerinde diýen ýaly döwlet statistiki edaralary hereket edýär. Olar esasan ykdysady, sosial, ekologiki we döwletiň ösüş derejesini kesgitlemek üçin zerur bolan beýleki görkezijileri we ululyklary işläp düzýärler. Edaranyň gönüden-göni döwlete degişli we merkezleşdirilen bolmagy maglumatlaryň resmi we ynamdar bolmagyny şeýle hem, maglumatlary ýygnamak prossesiniň obýektiw we jogapkärli geçirilmegine ýardam edýär. Statistik edaralar her döwletlerde dürli atlandyrylsalar-da, olaryň umumy ýerine ýetirýän işleri meňzeşdir. Biziň döwletimizde häzirki döwürde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti hereket edip, ol halk köpçüliginiň takyk we ygtybarly statistiki maglumatlar bilen üpjün edilmegini gazanýar. 3.Alnan maglumatlaryň obýektiwligine we ylmy esaslylygyna kepil geçmek – statistikany ýygnamak we analiz etmek bilen diňe professionallaryň meşgullanmagyny gazanmak. Maglumatlar toplanylanda we seljerilende, olaryň ygtybarlylygyny üpjün etmek üçin, maglumatlaryň ylmy taýdan esaslandyrylmasyny gazanmalydyr. Ýagny maglumatlary ýygnaýan we olaryň analizini edýän adamlar diňe statistika ugrundan professionallar bolmalydyr. Şeýle edilende diňe dogruçyl we obýektiw netije çykarylýandygyny tejribe subut edýär. Statistiki maglumatlaryň ýoýulmagynyň esasy sebäpleriniň biri hem olar bilen şol ugurdan ýeterlik bilimi bolmadyk adamlaryň meşgullanmagydyr. 4.Ýöriteleşdirilen statistiki maglumatlar diňe degişli ugurda we şol ugurdan bilermenler tarapyndan peýdalanylmalydyr. Eger-de statistiki barlag ýa-da maglumatlaryň ýygnanylmagy ylmyň diňe bir ugry üçin geçirilýän bolsa, onda ol işler ylmyň şol ugrunyň çäklerinde ýörite bilimli hünärmenler tarapyndan geçirilmelidir we ylmyň beýleki pudaklarynda ulanylanynda ony geçirilmeginiň baş maksady we ugry göz öňünde tutulmalydyr. 5.Halkara ýa-da ýerli statistiki ýygyndylary ýyllyk neşir etmek we giň köpçülige ýetirmek. Adamlaryň gyzyklanýan esasy statistiki görkezijileri baradaky maglumatlar her ýylyň degişli döwri üçin ýygyndylary döwlet statistiki edarasy tarapyndan ýa-da olaryň tassyklamasy esasynda degişli ygtyýarlandyrylan agentlikler we guramalar tarapyndan neşir edilip halk köpçüligine ýetirilmelidir. Şeýle edilende ilatyň galp we ýoýulan statistik maglumatlardan daşda durmagy gazanylýar. Döwlet statistiki edarasy tarapyndan ýa-da halkara guramalary tarapyndan ygtyýarlandyrylan statistiki agentlikleriň, komissiýalaryň we beýleki edaralaryň köpçülige hödürleýän maglumatlarynyň degişli merkezleşdirilen döwlet edaralary ýa-da halkara guramalary tarapyndan tassyklanylan bolmagy görkezijileriň ynamdarlygyny has hem artdyrar. Ýokarda görkezilen çäreler we bildirilýän talaplar häzirki wagtda ähli pudaklarda diýen ýaly ulanylýar. Muňa garamazdan, ýoýulan ýa-da birtaraply maglumatlaryň köpçülige ýaýradylmasyna hem gabat gelmek bolýar. Şoňa görä hem statistiki maglumat hökmünde diňe agzalan talaplara laýyk gelýän maglumatlara düşünmek okyjylar üçin has hem maksadalaýyk bolar.