O dünýä durmuşynyň hakykatlygy baradaky deliller.

Şübhesiz, Kyýamat gününe, sorag-jogap gününe iman etmek imanyň gizli bir bölegi bolup durýar. Şol sebäpden bu dünýäde ýaşaýan ynsan onun hakykatlygyna bu dünýäni terk etmeýänçä iman edip bilenok. Galybersede, Kyýamat gününiň haklygy barada köp sanly mukaddes sahypalar we mantykly deliller bar. O deliller akyly bilen pikirlenýän adamlar üçin Kyýamat gününiň haklygy barada hiç hili şek-şübhe goýanok.
Mukaddes sahypalardan Kyýamat gününiň haklygy baradaky öňki açan mowzugymda ýatlap geçdik. Indi mantykly deliller bilen Kyýamat gününiň haklygy barada aýtsak, onda olar hem Kuran Kerimiň mukaddes sahypalarynda hususan hem Ýasin süresinde bellenilip geçilýär:
77. Ynsan Biziň özüni nuftadan – bir damja suwdan ýaradanymyzy, indi bolsa, ol öz-özünden (Özümize) açyk garşylyk edýändigini görmedimi?!
78. Ol Bize “Çüýräp giden süňkleri kim dirildip biler?” diýip, mysal getirdi-de, özüniň (bir damja suwdan) ýaradylanyny unudaýdy.
79. (Eý, Muhammed), aýdyň: “Ol (çüýräp süňk)leri deslap (bir damja suwdan) peýda kylan zadyň Özi gaýtadan dirilder. Ol (Özi ýaradan) barça halky bilýändir”.
80. Ol siz üçin ýap-ýaşyl daragtdan (oduna, kömre öwrüp) ody peýda kylandyr. Bes, siz şondan ot ýakarsyňyz.
81. Asmanlary we Ýeri ýaradan ýene şoňa meňzeşini ýaratmaga kadyr dälmidir?! Ýok, elbetde, kadyrdyr. Onuň Özi ýaradyjydyr we bilijidir.
82. Islendik bir närsäni (ýaratmagy) erada eden wagtynda, Onuň işi diňe “Bol” diýmekdir. Bes, ol (närse) bolar.
83. Bes, hemme närsäniň eýeligi Öz elinde bolan (Allah her hili aýby-nogsandan) päk zatdyr. Ýalňyz Oňa gaýtarylarsyňyz.
Ýasin süresi.
Bu mübärek aýatlar Allah tagala müşrikleriň we käfirleriň ýüreklerini howsala, alada goýan şübheler barada belläp geçipdir. Olar täzeden dirilişe şübhelenýärler we bolup biljek zat diýip güman edýärler. Ýöne Allah tagala bu gümanlarynyň esassyzdygyny nygtap şeýle diýen:“Ynsan Biziň özüni nuftadan – bir damja suwdan ýaradanymyzy, indi bolsa, ol öz-özünden (Özümize) açyk garşylyk edýändigini görmedimi?!” Eýsem ynsan özüniň ýaňadan direljegine iman etmekden ýüz öwürmän we onuň haklygyna şübhelenmän özüniň bu dünýäde nähili we name üçin peýda bolanlygy barada pikir etmezmi ahyr? Eger ynsan bu barada pikir etse, Allahyň ony bir damjadan ýaradyp, köp sanly stadiýalardan geçirip owadan we akylly chaga öwürip soňam ynsan bolanlygyna akyl ýetirer. Netijede onda täzeden diriljekdigine hiç hili şek-şübhe galmaz. Eger ynsan kiçijek damja bilen ullakan adamyň arasyndaky tapawut barada pikir etse, onda ynsan adamy täzeden ýaratmaga görä adamy hiç zatdan ynsan ýaratmagyň kynlygyny makul eder. Yagny seni başda hiç zatdan adam edensoň indi başda ýaradan Allah üçin seni täzeden ýaratmak kynçylyk döreder öýdýäňmi?! Emma bu ýagdaýda käfirler ýene-de Allaha imansyzlyk edip mahluklaryň edip bilmejek zadyny Allah hem etmez diýip pikir edýärler. Şol sebäpden olar: “Çüýräp giden süňkleri kim dirildip biler?” diýyärler. Eýsem dünýäde çüýräp giden süňkleriň topraga öwürlensoň ýaňadan dirildip biljek adam barmyka?
Käfirler olar ýaly hiç ynsanyň ýoklugyny gaty gowy bilensoňlar şeýle delilleri getirmek bilen özleriniň ýaňadan dirilişe iman etmäge şübhelenýärler. Şol bir wagtyň özünde bolsa ozüniň bu ýagty jahanda nädip peýda bolanlygyny unudaýýarlar. Eger mahluklaryň hiç zatdan peýda bolanlygy azajygam bolsa pikir etse, olar beýle batyl deliller getirmezdiler.
Beýik Allah tagalanyň bu hakdaky jogaby anyk, ynandyryjy we akylly boldy:
“Ol (çüýräp süňk)leri deslap (bir damja suwdan) peýda kylan zadyň Özi gaýtadan dirilder. Ol (Özi ýaradan) barça halky bilýändir”
Adam oturyp bir azajyk pikir etse, bir zat ýaradylan bolsa ony ýene-de ýaratmak mümkindigine bilip galar.
Ýöne, täzeden dirilişiň haklygy barada ýene-de bir delil bar. Haçanda adam Allahyň barça mahluklar barada bilýändigine iman etse, onda täzeden dirilişiň haklygy oňa aýdyň bolar. Kämil ylym – Allah tagalanyň owadan sypatlaryň biri. Allah hemme mahluklary bilen name bolup geçýänligini we nädip ölen adamlary ýer özüne siňdirýändigini hem bilýär. Allah adamyň haýsy bölegi eldegirmesiz galanlygyny we haýsy böleginiň topraga öwürlendiginden habardar. Allah açyk we gizlin zatlaram bilýär. Allahyň kämil ylmynyň barlygyna iman eden her bir adam älem-jahanda bolup geçýän zatlara synlamak adamlary täzeden direltmege görä has kyndygyna düşüner.
Mundan soň Allah täzeden dirilişin haklygynyň üçünji delili getirdi we adamlaryň ýaşyl baglardan peýda etýän ody barada ony yaradanlygyny ýatlap geçdi. Gaty çig bolan ýaşyl baglardan gury ot peýda bolýar. Ot bilen bagyň arasyndaky tapawuda seret. Ody peýda gelişi bilen täzeden dirilmegiň arasyndaky tapawuda seret!
Täzeden dirilişiň haklygy baradaky dördünji delil hökmünde Allah adamlara ýatladyp şeýle diýdi:
“Asmanlary we Ýeri ýaradan ýene şoňa meňzeşini ýaratmaga kadyr dälmidir?!”
Allah ägirt uly asmany we Ýeri ýaratdy. Bu iş Allaha kyn däl, sebäbi bütün älem-jahany ýaratmak täzeden ýaratmakdan has kyn. Şol sebäpden Allahyň owadan atlarynyň arasynda Halyk (Ýaradyjy) we Alim (hemme zady bilen) bar. Hemme adamlar kiçiden ula çenli Allahyň beýik güýjüniň we ilahy işiniň netijesinde bu dünýäde peýda bolýarlar. Allah üçin mümkin bolmajak zat ýok, eger ol bir işe erada etse, ol iş şol bada bolýar.
Islendik bir närsäni (ýaratmagy) erada eden wagtynda, Onuň işi diňe “Bol” diýmekdir. Bes, ol (närse) bolar.
Allah tagalanyň islän işiniň bolmagyna hiç kim päsgel berip bilmez şol sanda täzeden dirilişe hem.
Täzeden dirilişiň haklygy baradaky soňky altynjy delil hökmünde Allah adamlara ýatladyp şeýle diýdi:
Bes, hemme närsäniň eýeligi Öz elinde bolan (Allah her hili aýby-nogsandan) päk zatdyr.
Allah tagala hemme barlyklara, Ýer-asmana hokum edijidir. Hemme diri we öli mahluklar Allahyň bendeleri we Onuň eradasyna boýun bolýarlar. Ol älem-jahany Özüniň takdyr etmegi bilen, öz dininiň hökümleri bilen we adalat bilen dolandyrýar. Ol adamlary adalaty galdyrmak we Öz ilahi hökmüni görkezmek üçin hökman täzeden direlder. Hemme mahluklar Allaha gaýtaryljak we munuň şeýledigine hiç şübhe ýok. Oňa degişli köp sanly deliller we hüjjetler bar. Allah tagalanyň sözleri beýik. O sözlerler bile Allah adamlary dogry yola gözlerini açýar, halas edýär we durmuşlaryny ýagtylýar.                                                                 *** Dowamy bar ***