Birnache Mubarek Hadys Sherifler

Pygamber Muhammed sallallahu aleyhi we sallam aydypdyrlar:
 
Bilen zatlaryňyzy başgalara öwrediň, ýeňilligi lazym tutuň, kynçylyk döretmäň, söýünç beriň, okuwçylary we başgalary özüňizden gaçyrmaň, biriňiziň gahary gelse gürlemän jim dursun.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi, 1j., 239 sah.)
 
Bu hadys şerif taglym (okuw) we terbiýe babatynda esasy kanun edilip tutulmaga degişlidir. Häzirki zaman medeniýetli milletlerde okudyş usullary şu kadalar boýunça düzülendir. Bu emir okuw hakynda aýdylan bolsa-da başga dünýewi işlere hem degişlidir. Şoňa görä musulman adam işiň aňsat usulyny tapmak, maşynlar ýasamak bilen teklip edilendir. Ekini maşyn bilen işle, oragy maşyn bilen orup döwegi şonuň bilen döw! Gepiň gysgasy dünýewi işleriň hemmesini maşyn, tehnika bilen ýerine ýetir. Oňarsaň şolary özüň ýasa. Diýmek, işiň ýeňil ýoluny tapsaň agyryna ýapyşma! Şeýle etseň pygamber hadysyna mynasyp adam bolarsyň. Kuran Kerim hem suraýy Bakara 185-nji aýatynda Allah tagalanyň bendeler üçin ýeňillik isleýänini habar berýär. “Yslam dünýäsinde name üçin müjtähitler, ibni rüştler, gazzalylar, farabyýlar, ibni sinalar, tabary we ibni kesirler indi ýetişmeýär?” – diýip soran bir kişä Şeýh Jemal eddin Afganynyň “Ozalky zamanlarda okuw-terbiýeçilik usuly ýagşydy, soňky wagtlarda bozuldy. Ozallar hem bu günki tertip bolan bolsa, olar hem ýetişmezdi” – diýip jogap berenini özüm eşitdim. Indi alty ýüz ýyllar bäri Buhara medreselerinde gümürtik haşiýeler, bimany jedeller, kylu-kallar ýaly iki dünýä üçin peýdasy ýok zatlar okadylyp geldi. Beýle ýagdaýlarda şerigat alymlary, din we dünýä rahbarlary ýetişmejegi mälim. Buhara we başga yslam şäherlerindäki okuw usullaryny özleri üçin dessur hasap edýän biziň müderrislerimiz, resulullahyň aňsat usul bilen öwrediň diýen permanyna garşy çykdylar. Täze okuw usulyny ulananlara: “jezit, ýezit, zyndyk” diýen ýaly töhmetler ýöňkediler. Netijede, ylym işigi baglanyp din-yslamyň nury öçdi. Pygamberleri tarapyndan ylymlary ösdürmek hakynda şeýle berk nesihatlar bolanlygy sebäpli, häzirki zaman tilsimlerini (tehnikalaryny) ýer ýüzüne musulmanlar ýaýratmagy, her gün täzeden-täze hünärleri çykarmaklary yslam dünýäsine degişlidi. Emma bu günki musulmanlar maşynlar ýasamak beýle-de dursun, taýýar tehnikalary hem ulanmaga ylymlary ýetenok. Gözlerine dürtülip duran zatlary aňlamaga ukyplary ýok. Bularyň bütin ömürleri biri-birinden aýyp gözlemek, kemsitmek, töhmet, gybat ýaly gylyklar bilen tamam bolýar. Bir-ýarym aňly adamlar döräp halky hakykata çagyrsa, olara dähri, zyndyk, wähhäbi, käfir, haýyn, jezit diýen ýaly atlar dakyp ilden çykarýarlar. Göýä resulullahyň nesihatlary özlerine däl-de dag-daşlara sözlenen! Ýene gürlese men Muhammet ummaty!...(Bahaýym (haýwan) dek işi içmek-iýmekdir – gury dil birle ummat men diýmekdir). Sopy Allaýar.

Ahyr zaman pygamberi söygüli pygamberimiz aleyhissalatu wessalam aydypdyrlar:
 
Halkyň elinde bolan zatlardan tamakin bolma, ondan umydyňy kes! Tamadan saklan, çünki ol pakyrlygyň häzir başa düşýän hilidir. Namaz okaňda şu iň soňky namazym - diýip (indiki namazyň wagtyna çenli yaşamajak ýaly) oka! Soňundan ötünç soramaly boljak işi etme!
Resulullah hezretleriniň kişi golundaky zatlardan tamakin bolmakdan saklanmak hakynda nesihat etmegi ýaşaýyş meýdanynda her bir musulman üstün bolmalylygy we şonuň gaýrat görkezmeli ekenligini bildirýär. Hakykatdan-da hiç kimden tamakin bolmazlyk yslam dininiň ruhy bolup, sahabalar zamanynda kişiniň malyna göz dikmek, gol uzatmak diýen zatlar görülmezdi. Ol wagtlarda sopysyrap garnyny otaryp ýören, müjewir bolup gabyrlara aýdylan nezirlere ymtylyp durujylaryň özleri däl, belki ady-sorlary hem ýokdy, hatda gabrystanlarda biş-düş edip, iýip-içip ýatar ýaly ymaratlar hem ýokdy. Musulmanlaryň her biri bir kesp-hünär bilen meşgul bolardylar we öz ryzklaryny öz gol güýçleri bilen hasyl kylardylar. Bala-çagalaryny tama hem-de kişi eline garap durmak ýaly masgaraçylyklardan saklardylar. Ýene hem olarda, gazanan mallaryny, aýagyny uzadyp, pallap ýatan ýaltalara sarp edip, şony hondan bärsi sogaply amal hasap edip yören akmaklar hem bolmazdy. Bu adatlar bolsa, yslam dini başdaky arassa we saplygyndan çykyp, gabyrlaryň üstüne haşamatly gümmezler bina edilip, şolary käbeýi hana ornunda ybadat edilip, bidgat we hurapalar mazaly ornandan soň yslam dünýäsine ýaýrady. Ýogsa şerigatyň birinji nesihaty halal işlemek, ýaşaýyş ýaryşynda oňde bolmak, tamakinçilik ýaly har-zelillikden salamat bolmakdy. Dünýäde bar bozuklyklaryň esasy sebäbi ýaltalyk ekenligi alymlar tarapyndan ykrar edilen. Rä’sul kesläni magmaluşşeýtani (ýaltalygyň başy şeýtanyň fabrigi) diýen söz nakyl bolup ýaýrandyr. Iş şeyle bolsa, janlary sag, garynlary dok, gözleri aç, nireden tüsse çykarka diýip halkyň gazananyna dalmynyp ýörenleri ýygnap aşyňy iýdireniň bilen nähili sogap önsün! Çünki olaryň gylygy pygamber hudanyň nesihatlaryna tersdir.

sagja bol dost

Pygamber Muhammed aleyhissalam gybat barada sheyle aydan aydan:
 
Gybat – musulman doganyň (eşiden wagty) ýaman görjek sözlerini (arkasyndan) sözlemegiňdir. Eger-de şol aýyp musulman doganyňda bar bolsa, onda onuň gybatyny etdigiň, eger ol aýyp onda ýok bolsa, onda oňa töhmet etdigiň bolar.
(Sahyh Muslim, 2j. 285 sah.)
 
Kur’an Kerim: “Bir-biriňiziň gybatyny etmäň! Ölen doganyňyzyň etini iýesiňiz gelermi? Elbetde gelmez” (Hujurat surasy 12-nji aýat) diýip gybat sözlemekden gaýtarýar. Resulullah şu hadysdan gybatyň nähili zat ekenligini her kim düşüner ýaly edip beýan edýär. Eger munuň barabaryna şerigat bu dünýäde jeza çäresini buýurmadyk hem bolsa, bu iş arak içmek, zyna etmek, kart oýnamak hatarynda haramdyr. Birnäçeler “pasygyň gybaty ýok” diýip ony ýeňletmekçi bolýarlar. Dogry, hiç kimden utanman, Hudaýdan gorkman günä ediji ýa-da bidgat işlere halky çagyryjy kişileriň gybatlary mubah (zyýany ýok)-lygy hakynda hadyslar we ymamlardan rowaýatlar bar. Olar, ýagny haram däl orunlary şu aşakdakylardyr:
1)Özüniň zuluma galýanlygyny hökümete we degişli organlara şikaýat etmek.
2)Bir ýerde bozuk iş edilse, şony düzedip biljek adamlara duýdurmak.
3)Bir kişiniň hal-ýagdaýy soralanda şonuň nähili adamdygyny dogry aýtmak.
4)Musulmanlaryň ýalňyşmaklaryna, azaşmaklaryna, dogrymyka diýip ters işleri etmeklerine sebäp bolýan bozuk adamlary paş etmek, olaryň maksadynyň nämedigini ile äşgär etmek.
5)Edýän günäsini ýaşyrman, hatda arak içmek, zyna etmek, neşe, çilim, nas ýaly haram zatlary ulanyp, şoňa adatlanmany aýypdyr hem hasap etmeýänleriň ýagdaýlaryny sözlemek.
6)Halk arasynda aýyp sanalýan bir sypat bilen lakamlanýan adamyny tanatmak üçin sözlemek (pylan kör,…ker,…çolak ýaly).
Emma bu orunlarda-da gybat dürs däl diýýänler hem bar. Dünýäde biz musulmanlar ýaly gybat bilen mübtlela bolan bir kowum ýokdur. Iki musulmanyň başy çatylsa, olaryň rahat we keýpi-sapasy gybat etmekden ybaratdyr. Aramyzda muhabbet, dostluk, agzybirlik, merhemetli gatnaşyk ýoklugynyň baş sebäbi şu bolsa gerek. Özümiz başdan aýaga aýba çümen, aýbymyzy düzetjek bolmak birinji wezipämiz bolan halda kişi kemçiligini derňäp ömrümizi ötürmegimiz çyn akmaklykdyr. Bu bela mübtela bolmagymyzyň sebäbi, adamkärçiligimiz kemter, pikir we garaýyşlarymyz ybratsyz we kemalatdan bihabarlygymyzdandyr. Aramyzda hakyky alymlar däl, belki ylmyň, diniň nämeden ybaratdygyndan habardar adamlar hem müňde bir ýokdur. Biziň bütin hümmetimiz iýmek-içmek, mal ýygnamak we diri gezmekden ybaratdyr. Beýle maksat bilen ýaşaýan milletler gybat, töhmet, şugulçylyk ýaly kärler bilen wagt geçirmeseler, ömürlerini nädip paýaw etsinler. Dünýäde halal ryzk üçin der saçýan, Allah huzuryndaky bendeçiligini berjaý etmek aladasyny edýän, ahyret gününi ýatlap günäden çekinýän adam gybatkeşleriň mejlisine gatnaşmaga däl, belki başyny gaşamaga-da eli ýetmez.
 

Pygamber aleyhissalam aydan:
 
Adam oglunyň daýanjy özüniň akylydyr. Akly kämil bolmadyk adamynyň dini hem bütin bolmaz.
 
Ynsanlary başga haýwanlardan tapawutly edýän zat “akyldyr”. Akylyň özi nähili zat? Ylym bu güne çenli muňa jogap tapmaýar. Yöne “her zady seljerip bilýän bir kuwwat” diýmekden başga düşündiriş bermäge güýji ýok. Ýaradylan wagty ynsan bilen bile ýaradylan “akyla” “garyza”, halky (ýaradylyşy) “tebigy” diýen atlar berlip, tejribelerden hasyl bolan “akyla” “mükteseb” (ýasalan) diýip aýdylýar. Hakyky, iň ozalky “akyl” (garyza) bolup munuň artyp-kememek gümany ýok. Ynsanlary başga haýwanlardan aýyrýan şu akyldyr. “Mükteseb” bolan akyl, “garyzynyň” netijesi bolup, tejribe bilen artyp-kemäp biler, her halda ynsanyň gymmaty akylyna garap kesgitlener, akylsyz kişiniň haýwança-da gymmaty ýokdur. Dünýäde bar bozuk ygtykatlar, asylsyz pikirleriň her biri akmaklaryň sözlerine ynanyp, garyzy akyllaryny ulanman öli ýuwýanyň öňünde ýatan meýit ýaly näme edilse boýun sunup durmakdan gelip çykanlygy mälim. Dem saldyrmaga, doga ýazdyrmaga barýan pylankesiniň arak içip, tirýek çekip oturanyny gözi bilen görse-de “sadagasy boldugym”

 

Alla ýalkasyn

sag bol turkmentalyp,soz yok!

Sag bol hormatly agzalar gyzyklanyp okanynyz uchin!
Yene bir hadys:
 
Pygamber aleyhissalam aydypdyr:
 
Allah tagalanyň ýardamy muşakgata görä, Allah tagaladan sabyr nygmaty hem musybata görä geler.
Adam ogly maşgala köplügi, güzeran agyrlygy, umumy dünýe muşakgatlyklary sebäbine zeýrenip, ejizläp ýörmegi nädogrudyr. Çünki Allah tagalanyň ýardamy kynçylygyň mukdaryna görä bolar. Şonuň ýaly sabyr kuwwaty hem musybatyň agyrlygyna görä yhsan ediler. Adam ogly her hili külpetlere uşrasa-da, şondan halas bolmagyň umydy bilen ýaşamalydyr. Ömründe bir eden dogaň kabul boljak diýilse “umytsyz bolmaýyn” diýen dilegi etmelidir. Dünýäde näumyt ýaşamagyň naçarlygynyň tarapyny etmäge hiç kimiň güýji ýetmez. Şonuň üçin bolsa gerek bu hadys şerif musulmanlary näumytlykdan saklanmaga we goldan geldigiçe öz wezipesini ýerine ýetirmäge çagyrýar.

Allany bendelerine söýdüriň ki, Allahda sizi söýsün (we bendelerini-de söýdürsin).

 
Hz. Pygamber (saw) şeýle buýurýar: Bir ata öz çagasyna gözel ahlakdan has üstün bir miras goýup gitmez
177-Buhary

Sagja bol dost. Bir hadysdaky halat men pikirimçe hemme adamlarda barmyka diyyan.Yagny başgalaryn aybyny görmek öz aybyny yatdan çykarmak.