Adware, backdoor, trojan, virus, worm, keyloger, hacktool we başgalar

Kompýuterimize howp salýan programmalaryň görnüşleriniň sanawy we olaryň gysgaça düşündirişi
 
Adware = bu kompýuter programmalarynyň bir görnüşi bolup, ol gizlin ýagdaýda ulanyjynyň kompýuterine, Web browser-lerine mahabatlary (reklamalary) ýaýratmak üçin ulanyjynyň internetde edýän hereketlerini, girýän web sahypalaryny, endiklerini we ş.m. hasaba almak bilen öz eýesine (adware-i ýasana) bu maglumatlary iberýär.

Backdoor = bu gizlin ýagdaýda işleýän troýanlaryň görnüşleriniň birine aýdylmak bilen olar ele salan ulgamlaryny, troýanyň ýasaýjysyna uzak aralykdan dolandyrmaga (internediň üsti bilen) rugsat berýär.

Dialer = bu san ýygnaýjy diýmegi aňlatmak bilen bu görnüşli zyýanly programmalar modem-iň kömegi bilen tölegi gymmat bolan telefon belgilere jaň etmek arkaly ulanyja gönüden-göni material taýdan zyýan ýetirmäge ukyply häsiýete eýe bolup durýarlar.

Downloader = zyýanly programmalary internetden degişli kompýutere ýüklemäge we olary işletmäge maksatlanyp taýýarlanan zyýanly programmalaryň bir görnüşi.

Exploit = bar bolan adaty programmalaryň howpsuzlyga garşy ejiz ýerlerini gözläp tapýan we olardan peýdalanýan programma kodlarynyň ýygyndysyna aýdylýar.

Hacktool = hacker-leriň kompýuteriň ulgamyna birugsat girmek üçin onuň howpsuzlygyny "döwmekde" ulanýan programmalaryna aýdylýar.

Hijacker = bu görnüşliprogrammalar ulanyjynyň web browser-iniň belli mümkinçiliklerini (başlangyç sahypasyny (home page), gözleg sahypasyny we howpsuzlyk parameterlerini) elinden almak, ogurlamak üçin ulanylýar .

Keylogger = bu görnüşli programmalar ulanyjynyň klawiýaturadan we syçandan basan ähli dügmelerini bellige alýar we özüni kodlaýja iberýär (ulanyjynyň ady, gizlin sözi (password), kredit kart nomerleri we ş.m. gizlin hem-de şahsy maglumatlary öz içine almak bilen).

Monitoring Software = gizlin görnüşde işlemek we ulanyjynyň işjeňligini, hereketlerini gözegçilik etmek niýeti bilen ýasalan programmalara aýdylýar.

Rogue AntiSpyware = adyndan-da belli bolşy ýaly bu kezzap anti-spyware-ler ulanyja gazaply we aldawçylykly netijeler görkezmek bilen, ulanyjyny öz önümlerini ýüklemäge we satyn almaga zorlaýar.

Rootkit = käbir (zyýanly) programmalary ulgamdaky işjeňligini (işleýändigini) gizlemek niýeti bilen ýazylan kodlar toplumyna aýdylýar.

Spyware = ýerli ulgamyň howpsuzlygyna howp salýan içaly görnüşli programmalara aýdylýar.

Suspicious = bu sözi türkmen diline terjime edenimizde "şübheli" diýmegi aňladýar. Haçanda anti-wirus programmalary kompýuteri barlanlarynda şübheli kodlary (köplenç wiruslaryň, troýanlaryň... kodlamakda ulanylýan usullara meňzeş) özünde saklaýan faýllaryň üstünden gelenlerinde, anti-wiruslaryň bu görnüşli faýllara berýän atlary. Eger şeýle görnüşli faýllary öz kompýuteriňizden tapsaňyz, ol faýly anti-wirusyň karantin bölümine salyp goýup, geljekde antiwirusyňyzy döwrebaplaşdyraňyzda (update) ol faýly gaýtadan barladyp hakykata göz ýetirip bilersiňiz.

Trojan = degişli ulgama ýa-da network gurşawynyň howpsuzlygyna howp salýan we ižleýiş usuly bilen "troýan atyna" meňzedilýän howply kodlar toplumyna berilýän at.

Virus = bu görnüşli howply hem-de zyýanly programmalar başga faýllara ýokuşmak, üstüne ýazamak ýa-da goşmaça kodlar goşmak arkaly üýtgetmäge ukyplylygy bilen tapawutlanýar.

Worm = bar bolan network ulagamlarynyň üsti bilen özüni köpeltmäge synanyşýan, network ulgamlaryndan başy çykýan, düşünýän we bu häsiýeti bilen gurçuga meňzedilýän kodlar toplumyna aýdylýar.