Inçe sungat we gödek ideologiýa
Agzalaryň arasynda Tokar Tugurowyň dostlary kän eken. Men saýtlarda aýlanyp ýörkäm şu makala duşdum. Belki siziň göwnüňize ýarar.
Geçen asyryň 70-nji ýyllarynyň ortalarynda Tokar Tugurow abstraksiýa
dünýäsine uýgunlaşýar. Tokaryň sungatda abstraksiýa ýoluna gönükmegine
şahyr Gurbannazar Ezizowyň we kompozitor Nury Halmämmedowyň
döredijilikleri itergi beripdir. Gurbannazar Ezizow bilen Tokaryň
garyndaş bolmagy, ýaňy döredijilik ummanyna giren hudožnigiň sungatyň
içki syrlaryna aralaşmagyna täsir edipdir. Ol Ezizowyň goşgularyny
diňläp, ony hyýalynda dürli şekillere geçiripdir. Tokar özüniň ilkinji
abstrakt işlerinem Ezizowa görkezipdir. «Şahyryň, işleriňe beren bahalary nähilidi?» diýip soranymda, Tokar çalaja ýylgyryp, «Gurbannazar
maňa bajam diýerdi. Şol gezegem işlerimi görüp, «Aý, bajam, seniň şu
işleriň gaty täsin. Ony maňa düşündirmegem kyn. Sen, ýadaman, dowam
ediber, bir döwür geler, seniň işleriňe-de düşünerler. Gel, gowusy men
saňa şu işleriň arasynda bir goşgy okap bereýin-le» diýip:
Sungat diýmek näme?
Bilýärmisiňiz?
Bu sowala sada jogap bermeli.
Biz herimiz – özümiziň zergärmiz
Mydam özümizi ýonup ýörmeli.
-diýerdi. Ine menem şol Gurbannazaryň aýdan pikirlerinden ugur alyp, üstümde işläp ýörün» diýip, Tokar ýatlamasyny jemledi.
Köp zady bilesim gelensoň, öz soraglarym bilen men ony ýatlamalar ummanyna iterýärdim. «Gurbannazar Ezizowyň ýogaldy habaryny nähili garşylapdyň?» diýenimde, Tokaryň gözleri çygjaryp gitdi. Ony ýatlamak oňa agyr degse-de, gürrüň bermegi dowam etdirdi. «Men
Pribaltikada, ýaş döredijilik işgärleriniň dynç alyş öýünde geçiriljek
sergä taýýarlanyp ýördüm. Ine, bir günem maňa telegramma gowşurdylar.
Men ol ajy habary eşidip, Türkmenistana barynçam, Gurbannazary eýýäm
ýere beripdiriler. Biz, dostlary, onuň gubrunyň başujynda daşdan
ýadygärlik goýduk. Mazar daşynyň ýüzünde-de şahyryň «Topragym»
goşgusyndan şeýle setirler bardy:
Seniň duzuň iýdim, nanyňy iýdim,
Galplygam etmedim, Hudaýa şükür.
Käte göge galdym, kä gökden indim,
Emma hiç ýitmedim Hudaýa şükür.
Gurbannazar Ezizowyň mazary (Suraty ulaltmak üçin üstüne basyň)Birnäçe
gün geçensoň, Türkmenistan Kompartiýasynyň şol wagtky ideologiýa işleri
boýunça 3-nji sekretary Maýa Mollaýewa Gurbannazaryň mazar daşyndaky
şol setirleri aýyrmagy talap etdi. Nämememiş, ýadygärlikde «Hudaý» sözi
ýazylmaly dälmiş. Şonda biz daşyň ýüzündäki ýazgyny mejbury çalyşmaly
bolduk. Biz öňki setirleriň üstünden wagtlaýynça Gurbannazaryň başga
setirlerini ýerleşdirdik. Şol setirler häzir onuň başujundaky daşyň
ýüzünde durandyr» diýip, Tokar şahyr hakyndaky gürrüňini jemledi.
Maýa
Mollaýewanyň döredijilik intelligensiýasyna azar ýamanyny berenligi
baradaky gürrüňleri men öňem köp eşidipdim. Ol häzirem aýatda, hars
urup Türkmenistanyň Döwlet arhiwiniň ýolbaşçysy we prezidentiň
ýanyndaky Döredijilik işleri boýunça komissiýanyň agzasy bolup işleýär.
Kompartiýa bolmasa-da, "Dempartiýa" gulluk edýär. Köp adamlar ýaly, öz
wagtynda Tokaram döredijilik ýolunda bu kommunist zenanyň zäherini
datmaly bolýar...
1984-nji ýylda Tokar 40 ýaşynyň dolmagy
mynasybetli döreden işleriniň sergisini geçirmäge taýýarlanýar.
Serginiň açylmagyna iki gün galanda Maýa Mollaýewa diwarda asylgy
işleri görüp, olaryň birnäçesiniň sergiden aýrylmagyny talap edýär.
Görkezmek gadagan edilen işleriň hemmesi buržuaz, Günbatar
ideologiýasynyň täsiri astynda döredilen eserler diýlip aýyplanýar. Şol
işleriň arasynda hudožnigiň Gurbannazar Ezizowa bagyşlap döreden
«Şahyryň ölümi» atly eseri-de bar eken. Bu işiň sergiden aýrylmagy
Tokara gaty agyr degýär. Tokar: «Ol işiň ilkinji ady «Tabyt» bolmalydy»
diýip ýatlapdy. Ine, garamtyl gök we ýaşyl reňkler bilen edilen uly
göwrümli şol iş meniň ýanymda. Bu işe seretdigiňçe, seni gussa
gaplaýar, ol seni täsin güýç bilen özüne çekýär.
Emma şahyryň
biwagt ölümine bagyşlanan bu ajaýyp iş Maýa Mollaýewa ýaly bütin süňňi
bilen totalitar ideologiýa ýugrulan häkimiýet wekilleriniň gözüne,
elbetde, ýat sungat bolup görnüpdir. Türkmen sungatynyň ykbalynyň şu
günki gün hem şeýle çäkli düşünjeli, dar gözýetimli, çemeçil adamlara
ynanylmagy, heý, heňe geljek zatmy?! Eýse, bu sungaty kemsidenokmy?
http://www.azathabar.com/content/blog/2035305.html
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 28/28 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 3 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 28
pikirlerimiz ýakynlaşdy.
menden saňa +
O yerde dowamy bar diyip gutarypdyr, original yerinde...
jonnuk diýen agza tmolympiadda şeýle zat goýupdy.
(gözledip, tapyp, goýdum)
Tokar Tugurowa bagyşlanýar
Ýagyş ýagýar
Garry düşeginden dikeldi. Oturan ýerinden otagyň içine bir gezek göz gezdirdi. Bezeg diýip bir ki sany abstrakt kartinalary hasap etmeseň otagda artykmaç zat ýok. Penjireden daşaryk seretdi. Dogrusy ýerzeminiň penjiresi daşaryny ýarym görkezýärdi. Asman uzaklarda.Asman, gözýetim dup dury.Magnitofondan indi näçe gündür dynman çalýan sazandaň dutarynyň owazy. Oň sesi birhili otagy giňeldýän ýaly. Dar hem bolsa ussahanama döneýin. Şu giň dünýäni giň edýän şu darajyk otagym dämi diýsene.Garry howlukman düşeginden turdy-da penjiräň öňüne bardy. Dogrudanam gözýetim birhili dury-ay şu gün. Penjiräni açdy. Daşardan gelýän yssy howa oňa ýüzüne,ýakasy açyk köýneginden döşüne ýaýrap gitdi. Yssy howany duýan badyna garry birhili arkaýynlaşan ýaly boldy.Dogrudanam hemme zat öňki öňkülik. Gözýetimem şol duran ýerinde dur. Garry penjiräni ýapdyda gapdalda diwara degiş goýlan oturguja geçdi. Holstda düýnden ýarysy gutarylmadyk işi oňa seredip birzatlar diýýän ýaly. Ol holstdaky esere seretdi-de birhili hemme zatdan habarly ýaly, “Howlukma, hemme zadyň öz wagty bar” diýdi. Eser oňa sessizlik bilen jogap berdi. Garry ýarym galan eseriniň öňünde başyny aşak salyp oturşyna bir zatlaryň pikirini edesi geldi. Kimdir birini ýatlasy geldi. Birdenem ýadyna çigildemler düşdi. Çal fonuň ýüzünde üç sany çigildem. Biri ak, biri sary, biri bolsa gyzyl. Çigildemler ýadyna düşende garrynyň ýüzü birhili ýagtylan ýaly boldy. Hay, şu Kemalda-da oýun kän-how. Ýöne gyzam ýaman däl.Çigildemler.Kak tonko.. Pridti k hudojniku s swetami.. Yeshe i s tyulpanami... Daa.. Birhili ýaz täzeden gaýdyp gelen ýaly bolaýdaý. Özem bu golaýlaryň ýazam däl.. Garry indi näçe ýyldyr ýazam tomsam, beýlekilerem ussahanam diýýän ýerzemininde geçirýärdi.Dogrudanam oňa indi köpden bäri ussahanasy dünýäden giňdi. Düýn ogly Kemal işdeş gyz bilen onuň eserlerini görmäge gelipdiler. Kemal ol gyzdan irräk gelip, kaka häzir meň bilen bile işleýän bir gyz gelmeli, suraty garaz sungat bilen gyzyklanýar,gowy görýär diýsemem bolar, ýönem men oňa kakam diýip aýtmadym, sen şony bir gowja edip synlasana diýipdi. Ol gyzam bir buket çigildem alyp gelipdi. Garry çigildemleri görende bir hili el aýagyny ýitiripdi.Ol gyz gidensoňam köp öwgüli sözler aýdyp, kemala erbet däl,gaty interesnaya dewuşka diýipdi. Indem çigildemler kartina öwrülip oňa seredip durlar. Sary, gyzyl,ak.Natýurmortam bolsa simwolikada ýok däl.. Çal fon durmuş, gyzyl Gülälek, ak-oglum, aý saram mendirindä..diýip garry birhili utanýan ýaly ýylgyrdy.Daşardan şabyrdysy dutaryň sazyna garyşyp gidýän ýagşyň sesi eşdilýärdi. Garry entegem göwün ýüwürtmelerinde gezip ýörşüne ýene penjiräň öňüne geldi. Uly uly damjalap, batly ýagyş ýagýardy. Gözýetimde welin asla bulut ýok. Atasy ýadyna düşdi. Dünýeden gidenine köp wagt bolanam bolsa entegem ýadymda. Şu ýyllary meň bilen geçdi diýsemem bolar. Pahyr. Ýüzündäki ýygyrtlaryna çenli ýadymda. Soň hiç şeýle owadan ýaşula duşmadym. Ay, ol başgadyla.. Işan atam.. Bizä garram diýmeli däl. Biz ustarewşie. Olar bolsa ýaşulylar. Ol bir gezek ýagyş ýaganda “oglum ýagyş rahmettir.Çünki ol her ýere ýagýar. Ýylçyr daşada, çägäde,gara topragada... Oň üçin parhy ýokdur ogul, rahmettir.Her damjasyny bir perişde indir...” Men ol wagtlar ne ýagşa, ne perişdä nede rahmete düşünýärdim. Ýöne edil doga ýaly her ýagyşda beýnimde oň sözleri aýlanýar. “Ogul, ýagyş rahmettir. Çünki ol daşa-da, çägä-de, gara topraga-da ýagar. Parhy ýokdur oglum oň üçin.. Her damjasyny bir melek getir..” Bir gezek ýene ýagyşly gün, meň ilkije oglum bolupdy şonda, ýene şol sözlerini gaýtalady, ýöne birazajyk giňeldip: “ogul ýagyş rahmettir. Hem damjasyny bir melek getirýändir. Oglum şu gujagyňdakyja bäbejigem bir damjadyr,ýoldaşyňam bir damjadyr, rahmettir. Oglum şu damjany melek inderýän bolsa bulary näme üçin melek indermesin. Sadagasy bolaýyn, ýylçyr daşada ýagdyrar, çölede, gara ýerede...” Men şol wagtlaram hiç zada düşünmändirin, şu wagtam bar düşünenim hiç zada düşünmän galanlygym diýäýmesem, başga-ha düşünen zadym ýok.. Bäh bu sazyň ýagşyň sesi bilen sazlaşyşynaý. Öň hiç üns bermändirin. Ýöne biri Allahyň sazy, beýlekisi welin ynsanyň.. Şu sazlary şeýle arassa, edil şu ýagyş ýaly şabram,päk.. Nädip döretdikäler? Türkmen halky gaty kyn agyr günleri başdan geçiripdir diýýäler. Bu saza seretsene muň içinde müňbir duýgy bar.. Garry suratkeşiň öňündäki gözýetim birden ýenede üýtgän ýaly boldy. Ol penjiräni ýapdyda düşegine geçdi. Sazanda Hajygolagy çalýardy. Ýagyşyň sesi çalaja eşdilýärdi. Bu sazyň bir zady tapyp bilmeýän ýaly aýlanyp aýlanyp endireýşi oňa özüni ýatladýardy. Birdenem garrynyň gözleriniň öňi garalyp gitdi. Hajy sazanda, ogly kemal,çigildemler.. Atasynyň welin şol öňky ýylgyryşy.. Oglum ýagyş rahmettir. Her damjasyny bir perişde ýere indirmiş...
Garry suratkeş şu gezek welin dogasynyň Hajy sazandaňka meňzänini islänokdy. Bir damja bolsam... . Gara ýere siňen bir damja.. Garrynyň bedeni sowapdy. Ýarym galan işi entegem oňa seredip dur. Kimdir biri sürmeli gapyny çekýär.. Ol bolsa bireýýäm “neneň oňat.....” diýip bakylygyň bir simwolyna öwrülen şahyr dostunyň, ak sakally atasynyň,başgada biziň durmuşumyza rahmet damjasy bolup inenleriň arasyndady...
ýene bir makala tokar aga barada.
bu ýerde maýa mollaýewa we syýasat ýok.
gürrüň tokar aga we sungaty barada.
---
Meniň mertligim - meniň standartym
Jeren gowy tema açdy gara pişik aga temany çuňlaşdyrdy. Tokar aganyň we onuň eserleriniň muşdaklaryna gowy sowgat boldy. köp sag boluň. Ýene bir ýola Tokar aganyň jaýy jennetde bolsun.
Биз мыдама шейле. Калбымызын торундэки сози айтман, шол сози ювмарлап дашына чыкарярыс ве нетижеде ол калбын торундэки соз болман, адаты созлере оврулйэр.
Мая Моллаева ялы сунгатын душманлары юмуш огланы дэл. Олар хакыкы желлатлар. Олар Бар, селлэни алып гел дийсен, келлэни алып гелйэнлер.
Гара пишик, сенин конкрет озуни билмесем-де, танамасам-да, сенин-де менин ялы, эдебият векилидигини анярын. Белки-де, сен-де арада эсерлерини Мая Моллаевин эдарасындан мен ялы гечирдип билмэн, ызына алып гайдан болмагын мумкин.
Эдебиятын, драматургиянын, кинонын биринжи харпына душунмэн, отурып, туркмен эдебиятыны-сунгатыны пайхынлап отуран адамы ювмарлажак болмак, нэдогрумыка диййэн. Он ялы ерде отурып, халкынын медениетинин сунгатынын осмегине комек этмежек болса, гитсин ёк болуп.
Мая Моллаева Германия хызмат эден ерли халкдан болан полицайлардыр. Полицайларам юмуш огланы ялы горэймэге. Ёк, олар халкыны сатанлардыр.
ýedinazar aga.
seniň aýdanlaryňy goşuşdyryp çyksaň 7 bolýar.
(1+1+1+1+1+1=7)
jogap dogry.
ony 6 ýa 8 edip bolmaýar.
ýekeje bellik, o-da men edebiýat adamsy däl.
jogabyňyza +