Ýylan tutýan gyz

Ýylan tutýan gyz

Men özüme kimdir biriniň seredýänini duýdum. Başymy galdyrdym.

Ol gyz şeýle bir owadandy, bugdaýreňk ýüzli, gözleri ýaşyl, saçy gür hem
gara, dişleri bolsa edil hünji ýalydy, akdy. Men günde dişlerimi ejemiň
şatysyna çydaman, iki gezek ýuwsamam, onuň ýaly ak däldi. Onuň egninde büzülip
tikilen giň köýnegi bardy, aýagy bolsa köwüşsizdi. Elinde-de sebedi bardy.

Ol maňa seredip ýylgyrdy, men ony synlamamy bes edip:

—Sen kim?—diýip soradym.

Ol çep aýagy bilen sag aýagyny gaşady:

—Men ýylan tutýan. Meniň owadan ýylanlarymam bar. Göresiň gelýärmi?

—Hany görkez!—diýip, men begendim.—Aý, ýöne sen aldaýan bolaýmasaň. Seň
tüýdügiňem ýog-a ýanyňda.

—O nämüçin ýok?

Gyz sebedinden tüýdük çykaryp görkezdi:

—Seret!

Men elimi çarpdym:

—Tüýdük çalmagy öwretsene!

—Ilki puluňy töle.

—Meň pulum ýog-a!

—Bar-da, ejeňden alaý

—Aý, ejem pul bermez. Ýylan görjek diýsem-ä asla-da bermez. Ol ýylandan
gorkýar.

—Kakaňdan al onda—diýip, ýylan tutýan gyz aýtdy.

—Hä, kakam-a berer!—diýip, men begendim.—Ýör, kakamyň ýanyna gideli, ol
saňa pul berer.

Men baglaň arasy bilen ýöräp başladym, gyzam yzyma düşdi. Howla
ýetiberenimizde, öňümizden kakam çykdy. Ol işden gelýän eken-de, bagbanymyz
bilen gürleşip duran eken. Ol sözüni kesip bize seretdi:

—Sen kim?

—Men ýylan tutýan we olary öwrenişdirýän.

—Muň bilen erkek adamlar meşgullanýar-a.

—Kakam ýylan tutardy, ol ölensoň, men bu işi dowam etdim.

—Agalaryň ýokmy?

—Ýok, diňe ejem bar, onuňam gözi görenok. Üstesine-de garry.

Kakam bilen ýylan tutýan gyz biri-birini göz astyndan synladylar. Olar
hatda meniň bardygymam ýadyndan çykardylar. Men gygyryp, özümiň barlygymy
duýduraýynam diýdim weli, olar ýene gürleşmäge başladylar.

—Ýylanlary özüň tutýaňmy?

Gyz kakamdan gözüni aýyrman durşuna, hawa diýen terzde baş atdy.

—Zäherli ýylanam tutýaňmy?

—Iň howply ýylanlaram meniň tüýdügimi eşitdigi, bes, boýun bolýarlar. Men
näme diýsem, şonam edýärler.

—Biziň howlymyzda ýylan köp, olary tutup bilermiň?

—Hawa. Näçe tölärsiň?

Kakam dymdy. Gözüni aýyrman, gyza seredip durdy.

—Eger hiç zat bermesem?

Gyz kakamyň golaýyna bardy. Bir zatlar diýjek boldy, ýöne kakamyň
nazaryndan çekindimi, nämemi hiç zat diýmän, aşak bakdy. Ýuwaşlyk bilen
dillendi:

—Ýagşy...

Maňa gyzyň «Ýagşy» diýip aýdyşy asla ýaramady. Onuň şol sözi aýdyşy şemalyň
şuwlap çykarýan sesine meňzäp gitdi.

—Sen nirede ýaşaýaň?—diýip, kakam gyzdan sorady.

—Meň bärik şu gün gelip durşum. Heniz hiç ýerde ýerleşemok. Aslynda biz
ejem bilen Balepurda ýaşaýas.

—Onsoň ýeke özüň gezip ýörsüň weli, erkeklerden gorkaňokmy?

—Ýylanlar goraýar meni. Erkeklerden bolsa gorkamok, gaýtam olar menden
gorkýar.

—Howlymyzda ullakan ýylan bar weli, hiç kimden gorkanok.

—Şo ýylanyň nirededigini görkez hany. Meň tüýdügimiň sesine iň uly
ýylanlaram baş egýär.

—Men bagbanymyza aýdaryn—diýip, kakam gyza ýüzlendi—ol seni öz öýünde
ýerleşdirer. Häzirlikçe, bärdäki ýylanlary tutup gutarýançaň, şoňkuda ýaşaber.
Her tutan ýylanyň üçin ýarym rupiýa tölärin.

Kakam gyzy erik ekilen bagly ýere getirdi.

—Şu ýerde lors ýylany ýaşaýar.

—Şu baýyrlykdamy?

—Hawa, aýtmaklaryna görä, bu depede Saýdan Bi atly zenan jaýlananmyş.

—Ol kim?

—Saýdan Biniň kimdigini bilýän ýok. Ol ýöne aýdyşlaryna görä, örän owadan
gyz bolupdyr. Heniz bärde öýler, baglar ýokka ýaşap geçipdir. Bir gün bärde,
kerwen düşläpdir. Kerwende-de bir şazada bar eken. Saýdan Bi ony gören badyna
aşyk bolupdyr. Şazada bolsa köşkden gaçyp gaýdan eken, bir etmişi üçin. Ol
Saýdan Biniň öýünde ýarym ýyl ýaşapdyr.

—Soň näme bolupdyr?

—Ýarym ýyldan soň şazadany gözläp tapypdyrlar we kakasynyň hatyny
gowşurypdyrlar. Hatda kakasy oglunyň günäsini ötýändigini ýazypdyr. Kakasy ony
yzyna öýe çagyrýan eken.

—Ol gidipmi onsoň?

—Ol şazada ahyry, elbetde, gidipdir. Saýdan Biýe yzyňdan adam iberip, köşge
getirderin diýip gidipdir... Saýdan Bi-de iýmän-içmän garaşypdyr... Ony şu
ýerde jaýlapdyrlar.

Ýylan tutýan gyz şol ýerde oturyp, tüýdük çalmaga başlady. Onuň çalýan sazy
birhili agy gatyşyklydy. Birinden kömek soraýan ýaly nalyşlydy.

Gyz esli wagt çaldy, ýöne onuň sazyna hiç hili ýylan gelmedi. Kakamyň
gözlerinde bolsa ýaş bardy.

***

—Bagbanyň öýünde bir gyz ýaşaýar, ol ýylan tutýar—diýip, men ejemi habarly
etdim.

—Gyz diýdiňmi?

—Hawa. Ol ýylan tutýarmyş. Onsoň kakamam ony işe aldy. Her tutan ýylanyňa
ýarym rupiýa tölärin diýdi.

—Kakaň maňa hiç zat aýdanok!—diýip, ejem hüňürdedi. Soň sözüniň üstüni
ýetirdi:—Aý, ol hiç-le. Hany şol ýylan tutýan gyzy görkez maňa.

Men ejemi bagbanyň öýüne eltdim. Bagbanyň öýi iki otaglydy. Giren ýerimizde
gyz saçyny darap, aýnanyň öňünde oturan eken. Ejemi gören badyna ol darakly
elini aşak goýberdi.

Ejem ony synlady-da, öýden çykdy. Daşarda bagban ýarawsyz aýalynyň aýagyny
basyp otyrdy.

—Şu ýylan beýleki ýylanlary tutjakmyşmy onsoň?

Men ejemiň nämä gaharlanýandygyna, näme üçin ol gyza ýylan ýylany
tutjakmyşmy diýenine hiç düşünmedim. Ol gyz näme ýylanmy diýsene, olam
beýlekiler ýaly zenan ahyry! Şonuň üçinem ejemden soradym:

—Eje, ol ýylan däl-ä, olam beýlekiler ýaly aýal-da. Seň nämüçin ýylan
diýeniňe men-ä düşünmedim.

—Düşünmersiňem!—diýip, ejem azgyryldy. —Soňam men saňa näçe gezek aýtdym,
ulularyň gepine goşulma diýip.

Biz öýe geldik. Ejem gijagşam men ýatandyr öýdüp, kakama ýüzlendi:

—Sen näme akylyňdan azaşdyňmy, nämüçin o bisyraty işe aldyň?

—Näme boldaý?

—Nämäňe gerek boldy seň şo gyz?

—Ýylan tutar-da.

—Ýylany erkekler tutýar.

—Erkek tapylmady. Onsoňam tapawudy näme, aýal boldy nä, erkek boldy nä,
ýylan tutulsa bolýar-da.

—Saňa ynanamok men.

—Ynanmasaň, bar onda özüň tap, ýylan tutjagy. Tapsaň, muny işden
çykaraýaryn.

—Bize ýylan tutýançy gerek däl. Men-ä bagda ýylan göremok.

—Entäk çakanok... Çaksa bilerdiň.

—Goýsana! Men baryna düşünýän. Ertiriň özünde şo ýylan gitsin bärden.

—Şo-la hiç ýerigem gitmez.

—Ýok, gider!

—Gitmez!

—Sübse bilen ýenjip kowaryn, şo ýylany.—diýip, ejem aglap başlady.

—Sen-ä akylyňda-da däl öýdýän.—Kakam gaharlandy.—Men ony az wagtlyk işe
aldym. Soň ol öz ýoly bilen gider. Oglumyz uzyn gününi bagda oýnap geçirýär.
Men diňe çagamyza gowusy bolsun diýip şeýtdim...

Ejem aglamasyny goýup, kakamdan ynamsyz sorady:

—Çynyňmy?

Kakam ejemiň gözýaşyny süpürip durşuna, edil kiçijik çagany köşeşdirýän
ýaly gepledi:

—Samsyjak, şoň üçinem aglarlarmy? Sen näme şu wagta çenlem bileňokmy, men
diňe seni söýýän ahyry.

Ejem baş atdy.

Ýöne şundan köp wagt geçmänkä, ejem ýene kakam bilen tersleşdi. Ol kakamyň
Saýdan Biniň mazaryna tarap bukdaklap barýanyny görüpdir.

—Indi besdir, ýa-ha men galaryn bärde, ýa-da şo ýylan tutýanyň.

Kakam höre-köşe etdi:

—Ýuwaşrak bolsana! Çaga ýatyr-a. Eşidäýse näme?

—Goý, eşitsin, goý, tursun. Goý, olam hemmeleriň bilýän zadyny bilsin. Goý,
ol dünýäde nähili azgynlaryň bardygyny bilsin. Men atam öýüne gitjek, şundan
artyk bir minudam galjak däl bärde. Eger ertir ol gitmese, men gidäýerin.

—Goýsana, how, ol şu üç günüň içinde ýigrimi ýylan dagy tutupdyr.

—Ol-a ýigrimisi eken, ýüzüsini tutsa-da, ertir şu ýerde aýak yzam galmasyn
şonuň.

—Ömrümde senden gabanjaň aýal görmedim. Başga diýere zat tapmadyňmy indi?

—Başga diýere zat tapmaýan bolsam, nämüçin ony öýde saklaýaň?

—Bor, how, bir hepdeden hasaplaşaryn şoň bilen. Sen bolsa özüňi gynamaňy
goý indi. Men bularyň baryny oglum üçin edýän.

—Onda, bir hepdeden-dä?

—Ylaýyk, bir hepdeden.

—Şondan artyk bolaýmasyn.

—Bir minudam artyk bolmaz şondan—diýip, kakam ejemi gujaklap durşuna söz
berdi.

—Sen şeý diýseň men ynjalaýýan-da—diýip, ejem rahatlandy.

Kakam ýylan tutýan gyza ýedi gün möhlet berýändigini, şonça wagtyň içinde,
başardygyndan, köpräk ýylan tutmalydygyny tabşyrdy. Gyz bolsa hiç zat diýmän,
ümsüm diňläp durdy-da, Saýdan Biniň mazarynyň ýanyna gitdi, tüýdügini çalmaga
başlady.

Onuň sazy gussalydy.

Ýedilenji gün, gyzyň gitmeli güni gelip ýetende, ejemi ýylan çakdy.

Ejem eýwanda gülleri suwaryp durka, onuň aýagyndan ýylan çakdy. Ejem
gygyrdy-da, essinden gidip ýykyldy.

Aşpezimiz Omar Singh ejemiň aýagynyň ýylan çakan ýerinden ýokarsyndan
daňdy-da, kakamy çagyrmaga gitdi. Kakam hassahanadan eli skalpelli ylgap geldi.
Ol ýylan çakan ýerini kesdi-de, ganyny akdyrdy. Ony ýuwdy. Ol wagtlar ýylan
çaksa, diri galýandan ölýän kändi.

Ejem huşsuz ýatyrdy. Agzyndan köpürjik çykýardy. Men ejeme seredip, gorkyma
aglap durdum.

Kakam birden ýerinden galdy-da, bagbanyň öýüne tarap gitdi. Ýylan tutýan
gyz goşlaryny düwüp oturan eken.

—Ýör, Rano—diýip, kakam ony çagyrdy.

—Nirä?

—Ol öljek bolýar, halas etsene.

—Goý, ölsün.

—Gitme, Rano, ony halas et!

—Öz dermanlaryňdan beriber.

—Meň dermanlarymdan oňa peýda ýok.

—Mende-de derman ýok. Men ýylany tutýan, oň zäherinden halas etmek bolsa,
elimden gelenok.

—Seň özüň aýdypdyň-a, ýylan çakan adama gowy em eder ýaly derman bar mende
diýip.

—Nirede goýanym ýadyma düşenok.

Kakam Ranoň elinden tutup, oňa ýalbardy:

—Rano, halas et! Nädip halas etseň, et! Eger ol ölse, men ýaşap bilmen.

Rano maňa bakyp, çalaja pyşyrdady:

—Onuň üçin-ä aglamaga taýýar, meň üçin bolsa, bir damja gözýaşam dökmersiň.

Ol uludan demini aldy:

—Goý, seň isleýşiň ýaly bolsun.

Kakam ony ejemiň otagyna alyp geldi. Ol ýarany sorup, köp gany aýryp dökdi.
Soň baga ylgap gitdi. Ol ýerden bir ösümligiň ýapragyny getirdi. Onuň şiresini
ejemiň agzyna damdyrdy.

Iki sagatdan soň, ejem özüne gelip başlady, ahyry gözüni açdy. Ýylan tutýan
gyz yza çekildi. Kakam bolsa ejemiň golaýjagyna baryp, onuň ýüzini aýasy bilen
tutdy:

—Özüňi nähili duýýaň?

Ejem ysgynsyz jogap gaýtardy:

—Indi ganymat-la. Oglum nirede?

Men ejemiň ýanyna bardym. Şol pursat üçimiz üçinem —ejem, kakam, men—diýseň
ýakymlydy. Birden kakamyň bir zat ýadyna düşen ýaly boldy:

—Janki, seni kimiň halas edenini bilýärmiň?

Ejem kellesini ýaýkady.

—Rano, hany bärik gelsene!

Ýöne ýylan tutýan gyz ýokdy.

Ol soň bu töwereklerde görünmedi. Dogry, gyş gijeleri, töweregi gar gurşap
alanda, derýanyň beýleki bir kenaryndan onuň tüýdüginiň sesi gelerdi. Kakam ony
eşidip bimaza bolardy. Tüýdügiň sesi bolsa, edil ýoly ýitirip, ýol gözleýän
çaganyň sesi ýaly zaryn ýaňlanýardy...