Şeýtanyň işden çykmagy /Hekaýa/

Bir gün Şeýtan Allatagalanyň ýanyna gelipdir, baş egip:

—Eý, gudraty güýçli Taňry, meni işden boşadaýsaň—diýip ýalbarypdyr.

—Hä, näme boldy?—diýip, Ýaradan onuň habaryny alypdyr.

—Meni işim ýadatdy—diýip, Şeýtan gürläp başlapdyr—Her gün adamlary dowzahyň
oduna ýakmak, gandan hem iriňden püre-pür bolan gazanda gaýnatmak, derisini
sypyrmak, günälileri gamçy bilen saýgylamak... wah, ýeňil iş däl-dä bu zatlar.
Sen bilýäň-ä, men bulary dünýä döräli bäri edip gelýän. Indi bolsa halys
güýçden gaçdym. Eý, beýik Taňry, boýun alaý, iň kyn işi sen maňa tabşyrdyň.
Seniň perişdeleriň-ä günüň-güni jennetde hezil edip ýörler, begenjine Saňa öwgi
aýdýarlar, ynsanlary dogry ýola salýarlar. Olaryň işi nähili gowy, möhüm hem
gyzykly! Eý, meniň Beýik Rebbim, älemleri ýaradan Allam, indi men adamlary
ýaramaz ýola iteklemäýin. Meni işden boşat-da, dowzahdan müdimilik azat et!—
diýip, Şeýtan Beýik Allanyň huzurynda dyza çöküp aglapdyr.

Ýaradanyň oňa ýüregi awapdyr. Ol perişdelere
we meleklere ýüzlenip:

—Siz bu barada näme diýersiňiz?—diýip sorapdyr.

Şeýtanyň sözlerine perişdeler hem gynanypdyr, ýöne olaryň hiç biri-de bu
hakda öňe çykyp açyk aýtmaga het edip bilmändir. Ahyry gorkudan ýaňa sakawlap,
Jebraýyl perişde dil ýarypdyr:

—Eý, Rehimli hem Adalatly Taňrym, şeýtan eden etmişi üçin artygy bilen
jezasyny çekdi, dogrusy, meň-ä şoňa gynanmanam duramok.

—Beýle bolsa, sen onuň işini edermiň?—diýip, Allatagala sorapdyr.

—Men seniň habarçyň ahyry—diýip, Jebraýyl perişde gol gowşuryp, yza
çekilipdir.

—Men bolsa älemdäki janly-jemendeleriň ryskyna gözegçilik edýärin—diýip,
Mikaýyl aýdypdyr.

—Men bolsa, Ahyrzamanyň gelenini duýdurmaga borçlandym—diýip, Ysrapyl
perişde söz alypdyr.

—Men bolsa ynsanlaryň janyny almaly—diýip, Ezraýyl aýdypdyr.

—Şu günden başlap, biz dowzahyň işlerini kim ynsanlaryň janyny alýan bolsa
şoňa tabşyrýas—diýip, Gudraty güýçli höküm edipdir—Şeýtany bolsa ol işden
boşadýas. Oňa ganatlaryny gaýtaryp beriň.

Şeýtanyň ganatlaryny getirip berensoňlar, Allatagala aýdypdyr:

—Şu günden başlap, sen ýene-de perişde. Indiden başlap adamlary ýagşylyga,
dogry ýola çagyrarsyň. Haýal etmänem, asmandan ýere düş. Lakşman Pattan
obasynda Karamdin daýhanyň gyzy Zöhräni durmuşa çykarmakçy bolýarlar. Bar-da,
şol ýaramaz şertleşigi poz.

Şeýtan aksakgally, hormatlan gojanyň keşbine girip, Lakşman Pattan obasyna
barypdyr. Karamdin daýhanyň öýüne gelibem, ony yrmaga çalşypdyr:

—Eger gyzyňy satsaň, saňa Allanyň gazaby iner.

—Maňa eýýäm süýthoruň gazaby indi—diýip, Karamdin lapykeç halda jogap
gaýtarypdyr—Eger men gyzymy satmasam, ýerimi satmaly bolaryn. Ýerimi satsamam
men özümi, aýalymy, bäş gyzym bilen iki oglumy nädip ekläýin?! Sen meniň ýerimi
gördüňmi bir? Gaty, daşly ýer ol. O taýda mekgejöwen gögeräýmese, başga zat
gögerenok. Gije diýmän, gündiz diýmän işlesemem, güzeranymy zordan aýlaýan.
Ýerimi satsam-a, men ertir açlykdan öläýmeli. Onsoň sen meniň gyzlarymyň,
ogullarymyň, aýalymyň ölümine jogap berip biljekmi? Meni yrjak bolup
oturanyňdan-a, gowusyşol obamyzdaky
süýthor Misri Şahy yr. Meniň oňa 750 rupiýa bergim bar, eger o gyssap durmasa,
men Zöhräni satmanam.

Şeýtan maňlaýyna belgi edip, ak lybas geýip, eline-de tesbi alyp, Misri
Şahyň öýüne barypdyr. Bu wagt süýthor 
Hudaýa çokunmasyny tamamlap, howlularyndaky tagta sekide dynç alyp
otyrdy. Şeýtan indius dininiň wekili hökmünde onuň huzurynda peýda boldy.

Ony diňläp, Misri Şah sypaýyçylyk bilen jogap berdi:

—Molla aga, näme üçin siz meni Hudaýyň adyndan gorkuzýaňyz? Gyzy men
däl-de, Karamdin satýar ahyry. Puly ol alýar, günäsem oňa bor-da, meň bärde
näme günäm bar? Men ondan 750 rupiýa algymy aljak. Bergisini bersin-de, näme
etse, şony etsin.

—Wah, ýöne sen şol 750 rupiýa algyňy geçseň, ol gyzyny satybam
durmaz-da—diýip, Şeýtan ýagdaýy anyklaşdyrdy.

—Kimiň bergisini geçeýin?—diýip, süýthor gyzyl kitapçasyny eline
aldy.—Bärik serediň-ä. Sunardasyň maňa—2000, Gammaň—560, Gurudaýalyň—800 rupiýa
bergisi bar, Mehtabraý menden 3000 rupiýa aldy. Bu obaň daýhanlary menden,
göterimini hasaplamanymda, 21 müň rupiýa karz aldylar.Eger men hemmesiniň
bergilerini geçsem, özüm nädip ekleneýin? Maşgalamy nädip ekläýin?

—Sen hemmesiniň bergisini geçme, kim seni üzmek üçin gyzyny satmaga mejbur
bolsa, şoň bergisini geç.

—A men näme edeýin? Men iki sany suw degirmenini ulanyşa girizmäge rugsat
bermeklerini sorap, arza berdim. Rugsatnama almak üçin bolsa, men bir hepdäniň
dowamynda döwlet gaznasyna 750 rupiýa pul geçirmeli. Karamdiniň ýeriniň girew
haty meniň elimde. Eger ol dört günüň içinde bergisini bermese, men onuň ýerini
satyp, özüme gerek puly alaryn.

Şeýtan tesbisini sanap oturyşyna, bu kejir husyda ýalbar-ýakar etdi:

—Saňa utanç dälmidir, Misri Şah, bir bolgusyz 750 rupiýa üçin musulman gyzy
alyp, diniňi masgaralajak bolmaň?

—Eý, waý-eý! Siz nämeler diýip otyrsyňyz, molla aga!—diýip, Misri Şahyň
gorkusyna gözleri tegelendi—Men muň ýaly zatlar barada pikirem etmerin. Men o
gyzy aljak bolamok. O gyzy obamyzdaky söwda dükanynyň eýesi Hoja Badruddine
satýarlar ahyry. Onuň eýýäm dört aýaly bar, ýöne ol Zöhre üçin 750 rupiýa
tölemäge taýýar. Karamdin-ä Badruddine gyzyny berer, Hoja Badruddinem gyz üçin
Karamdine 750 rupiýa berer, Karamdinem ol puly maňa berip, bergisini üzer,
menem rugsatnamama...

—Dur, dur!—diýip, Şeýtan onuň sözüni böldi—gowusy, sen maňa şu nejis
geleşigiň nädip öňüni alyp boljagyny maslahat bersene?

—Ony diňe, islese, Hoja Badruddin ýatyryp biler. Oňa bäşinji gezek öýlenmek
nämesine gerek? Eger ol öýlenmekden ýüz öwürse, onda bu ylalaşyk bolmaz.



—Meniň bäşinji gezek öýlenjegimi kim aýtdy?—diýip, Hoja Badruddin söwdagär
geň galdy.—Dogry, meniň dört aýalym bar, ýöne birinji aýalym halys garrapdyr.
Ol indi hatda öý işlerine-de ýaranok. Men oň paýyna düşýän zadyň mukdaryny
kesgitläp, ýetdik paýyny berjek-de, aýrylyşjak, diňe şondan soň Zöhrä öýlenjek.

—Ýöne sen 65 ýaşapsyň. Ahyr ýaşyňda öýlenmek nireden kelläňe gelip
ýör?—diýip, Şeýtan düşünebilmän sorady.

—Şu wagta çenli aýallarymyň hiçisi maňa ogul sowgat etmedi, hemmesi gyz
dogrup berdiler.—Hoja Badruddin tukat bolup jogap gaýtardy.—Maňa bolsa mirasdar
gerek, neslimi dowam etdirjek ogul gerek.

—A birden Zöhre-de ogul dogurmasa näme?—diýip, Şeýtan aýtdy.

—Aý, bu zatlar Allaň elindäki zat-da,—Badruddin elini asmana uzadyp,
ýuwaşlyk bilen dileg etdi.—Ýöne Allanyň şu dilegimi eşitjegine men-ä ynanýan.

—Be, indi şu ýigrenji ylalaşygy
ýatyrmagyň başga ýoly ýokmukan-aý?—diýip, Şeýtan umytsyz halda sorady.

—Aý, hiç kim zorluk edenok how,—Hoja Badruddin nägile gürledi.—O gyz
kämillik ýaşyna ýeten gyz,özi üçin
nämäň gowy, nämäň erbetdigini bilýändir-ä. Eger ol bu nika garşy bolanlygynda,
menem, kakasam beýle ylalaşyga gelmezdik.

Şeýtan görmegeý, ýaş oglanyň keşbine girip, Zöhräň ýanyna ýola düşdi. Zöhre
bolsa bu wagt derýajygyň kenaryndaky bir agajyň aşagynda küýzesine suw alyp
otyrdy. Bir bakyşda ol bu ýigide aşyk boldy. Onuň ýaňagy gyzardy, barmaklary
bilen küýzäni sypalady.

Şeýtan özüne aýal bolmagyny ondan haýyş etdi.

Zöhräniň küýze saklap duran elleri doňup galdy.Gyz ýigidiň gözlerine
bakyp,eşidiler-eşidilmez pyşyrdady:

—A sen näme iş bilen meşgullanýaň?

—Allaň adyna öwgüler aýdýan,—diýip, Şeýtan jogap berdi.

—Hemmelerem Allaň adyna öwgüler aýdýar,—Zöhre gussaly gürledi.—Onda sen
meni nädip eklejek?

—Biz ikimiz bileje zähmet çekeris.

—Men doglalym bäri ir ertirden giç agşama çenli işleýän. Ilki öý işlerini
etdim, soň meýdanda zähmet çekdim, ýöne gazananym iýmegime-geýmegime ýetenok.
Meni beýle durmuş ýadatdy.

Şeýtan uzak wagtlap oýlanyp, pikirlenip durdy-da:

—Zöhre, sen ýaş, owadan. Oýlan ahyry, heý, sen 65 ýaşly goja äre çykyp,
bagtly bolaryn öýdýäňmi?

—Ol maňa ýaşamaga öý berer, geýim bilen üpjün eder, elbetde, azyndan, günde
iki gezek naharlar.—Zöhräniň ýüzi açyldy

—Ýöne ony sulhuň alar ýaly däl-ä, garra ol—diýip, Şeýtan Zöhräniň elinden
tutdy.

—Oýlan ahyry, sen oň bilen bagtly borun öýdýäňmi?

Zöhre assyrynlyk bilen göz astyndan ýigide seretdi-de:

—Bagtly bolmak üçin bolsa, men käwagt seň bilen duşuşaýaryn. Sen meniň
bilen duşuşmaga gelermiň? Gizlin?—diýdi.

Zöhre uludan demini aldy, oňa tarap gysmyljyrady, ýöne Şeýtan çaltlyk bilen
elini çekip aldy-da, gaçyp gitdi.

Şeýtan polisiýanyň naçalnigi Gurudaýal Singhiň ýanyna geldi, düşnüksiz
gepledi:

—Edepli adam hökmünde men sizden şu nejis şertleşigi bozmagyňyzy haýyş
edýärin.Gyzyň ýaş ömrüniň kül bolmagyna ýol bermäň. Jenap naçalnik, men sizi
Lakşman Pattan obasynda Karamdin daýhanyň öz gyzyny 750 rupiýa Hoja Badruddin
söwdagäre satýandygyny mälim edýärin. Karamdin ol puly Misru Şah süýthora
berip, ýerini alyp galjak bolýar. Bir bölek ýer üçinem, heý, ynsan ömrüni
satmak bolarmy? Ahlak taýdan bu geleşik uly ýalňyşlyk, dini tarapdan bolsa, uly
günä, hukuk taýdanam, baarypýatan jenaýat. Men size muny öňünden duýdurdym. Siz
şu töweregiň polisiýa naçalnigi, şonuň üçinem bu kanuna ters gelýän işiň öňüni
alyň.

—Pikirem etme,—diýip, naçalnik sowuk gürledi.—Maňa bu zatlar eýýäm aýan,
näme etjegimem öňünden ölçerip dökdüm. Men Hoja Badruddiniň geljekki gelniniň
eline 750 rupiýany nika gyýylmazynyň sanlyja minut öň ýany berjegini eşitdim.
Zöhre-de ony kakasyna bermeli. Toýdan soň Karamdin ol puly süýthor Misru Şaha
berip, bergisini üzer. Ýöne meniň adamlarym nika gyýylýan wagty ol ýerde
bolarlar, Hoja Badruddiniň Karamdine berjek puly bolsa öňünden belli bolar.
Onsoň däp-dessur tamamlanaram welin, men olary tussag ederin, olary gyz
satmakda aýyplabam işini suda geçirerin.

—Işi suda çenli çekip näme etjek?—diýip, Şeýtan birahatlandy.—Ondan-a bu
bikanun geleşigiňöňüni alanyň gowy
bolmazmy näme?

—Haý, sen-ä barypýatan samsyk ekeniň!—diýip, polisiýanyň naçalnigi
Gurudaýal Singh hemle atdy.—Näme men şunuň ýaly oňat pursady elden giderer
öýtdüňmi? Men bärde birbada Karamdini, Hoja Badruddini, Misru Şahy, Zöhräni
gysymyma gysýan ahyry. Hoja Badruddin-a ýagdaýdan çykmak üçin maňa pesinden iki
müň rupiýa para berer, Misru Şaham şonça berse gerek. A Zöhre bolsa, meň
eşidişime görä hiç neneň dälmiş.

—Bu günä ahyry!—diýip, Şeýtan gygyrdy.

—Şol dört müň rupiýa bolsa men öz gyzymy äre berip bilerin.

—Biriniň toýyny tutmak üçin siz beýlekiniň ömrüni kül edýäňiz.Bu bolsa uly
günä ahyry.

—Mundan başga-da meniň abraýam gazanaryn.—diýip, naçalnik Şeýtana düşündirmegini
dowam etdi.—Munuň ýaly ýagdaý henize çenli bolmandy. Onsoň eger men şu
maksadymy amala aşyryp bilsem, meni gullugymda hem beýgelderler.

—Ýöne bu jenaýat bolýar ahyry!—diýip, Şeýtan gygyrdy.

—Sen bärde maňa päsgel bererçe kim bolupsyň?—diýip, polisiýanyň naçalnigi
gaharly sorady.

Şeýtan başyny aşak salyp jogap berdi:

—Allanyň guly. Adamlary dogry ýola çagyrýan.

Polisiýanyň naçalnigi Şeýtany türmä basmaga buýruk berdi.