AK WELSAPAR KIM?
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Ak Welsapar
color:black;mso-ansi-language:EN-US"> <span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">1956-nji ýylda Türkmenistanda dogulýar. 1973-nji ýylda
orta mekdebi, 1979 ýylda M.V. Lomonosov adyndaky Moskva Döwlet Universitetiniñ
jurnalistika fakultetini tamamlaýar. Ol 1979-85 ýyllarda Türkmen
televideniýesinde redaktor, soñra ”Magaryf” neşirýatynda uly redaktor
wezipelerinde işleýär. 1986-njy ýylda A.Welsapar Türkmenistan Ýazyjylar
guramasynyñ rus dilindäki ”Aşhabad” jurnalynyñ Proza we Publisistika bölüminiñ
müdiri wezipesine bellenilýär. 1987-89 ýyllarda ol Moskvanyñ M.Gorkiý adyndaky
Edebiýat institutynyñ Ýokary Edebiyat kurslaryny bitirýär.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Türkmen televideniýesinde işlän döwründe
ýazyjy iş sapary bilen Türkmenistanyñ ähli künjeklerinde bolup görýär. Türkmen
topragynda halkyñ ýaşaýyş şertleri, hal-ýagdaýy bilen içgin tanyşýar. Şol
döwürde gören durmuş hakykaty ýazyjynyñ dünýägaraýşynyñ kemala gelmeginde uly
rol oýnaýar. Ol türkmen halkynyñ agyr pagta salgydynyñ astynda ejir
çekýänligini, türkmen çagalarynyñ we eneleriniñ keselçilikden, doýa garna
iýmezlikden, az ganlylykdan köpçülikleýin ejir çekýändiklerini, bäbekleriñ
ölüminiñ ýyl-ýyldan artýanlygyny görýär. Netijede ol şol döwürden başlap Türkmenistanyñ
pagtaçylyk etraplarynda eneleriñ we bäbekleriniñ ölüm-ýitimi hakdaky faktlary
toplamaga girişýär. Emma entek ol wagt dogruçyl faktlary metbugatda çap etmäge
senzura ýol bermeýär. Oña garamazdan, A.Welsapar 1979-njy ýylyñ oktýabrynda
Türkmen televideniýesiniñ öz önümçilik ýygnagynda pagtanyñ hökmürowanlygyna
garşy ilkinji gezek tankydy çykyş edýär.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Jurnalistiñ bu çykyşy Türkmen
televideniýesiniñ we radiosynyñ baştutanlarynda hem-de Türkmenistanyñ ýokary
ýolbaşçylygynda çuññur birahatlyk döredýär. Netijede pagtanyñ monokulturasy we
onuñ türkmeniñ başyna salan hasraty dogrudaky hakykaty açmaga synanyşan ýazyjy
ýaş başyndan kommunistik häkimiýetleriñ we olaryñ gizlin gulluklarynyñ gara
belligine düşýär we dowamly yzarlanmalara uçraýar. Onuñ taýynlaýan televizion
gepleşiklerine, ýazýan çeper eserlerine sovet senzurasy aýratyn berk
gözegçiligi ýola goýýar. Ony dürli bahanalar bilen onlarça gezek efirden
çetleşdirýärler.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Agyr pagta salgydynyñ türkmeniñ başyndan
inderen aýylganç problemalary dogruda diñe SSSR-de Üýtgedip gurmak syýasaty
başlanansoñ, metbugatda çykyş etmek mümkin bolýar. A.Welsapar bu mümkinçilikden
peýdalanyp, türkmen çagalarynyñ tragediýasy hakdaky anyk faktlara esaslanýan
tankydy çykyşlaryna başlaýar. Oña bu problemany ilkinji gezek 1987-nji ýylda
Moskvanyñ ”Literaturnaýa gazeta” neşirinde gozgamak başardýar. Şondan soñky çap
edilen göwrümli analitik makalalarynda ýazyjy çaga ölüminiñ artmagy bilen
gowaçanyñ monokulturasynyñ, ýeriñ, suwuñ himikatlar, pestisidler bilen
zäherlenmeginiñ arasynda gös-göni baglanyşygyñ bardygyny subut edýär. Asly käri
jurnalist ýazyjynyñ bu problema degişli düýpli analitik makalalary
Türkmenistanyñ we Moskvanyñ iñ belli gazet-jurnallarynda çap edilýär. Netijede
onlarça ýyl ýaşyrylyp gelnen aýylganç problemanyñ üsti açylyp, bu hakdaky
faktlar bütin sovet jemgyýetçiliginiñ ünsüni özüne çekýär.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Ýazyjynyñ ”Onuñ alyhezretleri gowaça we
respublikamyzda çaga ölümi” diýen makalasy 1989 ýylyñ 10-njy martynda çap
edilensoñ, türkmen gazetleriniñ redaksiýalaryna okyjylardan müñlerçe
seslenmeler gelýär. 1990 ýylyñ 5-nji aprelinde şol döwürde SSSR-de iñ abraýly
gazetleriñ biri ”Moskovskie novosti” hepdeliginde bu tema bagyşlanan makalanyñ
ýany bilen parahat döwürde açlygyndan ölen türkmen çagasynyñ suratynyñ
ýerleşdirilmegi informasion giñişlikde edil bomba ýarylan ýaly netijäni berýär.
Bu makala we ondaky getirilýän faktlar SSSR Ýokary sovetiniñ ilkinji
gurultaýynyñ sessiýasynda tribunadan okalýar we ýiti çekişmä sebäp bolýar.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Şondan soñ ýazyjynyñ Türkmenistanda we
bütin Merkezi Azyýada çagalaryñ we eneleriñ ölüminiñ ylalaşyp bolmajak ýokary
derejesi, ýeriñ, suwuñ zäherlenmegi, ekin ýerleriniñ ýüzlerçe müñ gektarynyñ
sandan çykarylmagy, infeksion keselleriñ köpçülikleýin ýaýramagy hakyndaky ýiti
tankydy makalary, ýazyjy bilen gurnalýan intervýular SSSR-iñ çäklerinden çykyp,
dünýä ýaýraýar. Şol döwürde onuñ çykyşlary ”Edebiýat we sungat” (Türkmenistan),
”Moskovskie novosti”, ”Sovetskaýa kultura” (Russia), ”Hürriýet” (Türkiýe),
”Asahi” (Ýaponiýa), ”Washington Post”, ”International Herald Tribune” (ABŞ),
”The Independent” (Beýik Britaniýa), ”Dagens nyheter”, ”Svenska dagbladet”
(Shwesiýa) we şeýle-de Daniýanyñ, Gresiýanyñ, Kanadanyñ gazet-jurnallarynda çap
edilýär. Amerikan televideniýesi bu döwürde ýazyjy bilen söz azatlygy hem demokratiýa
meselesinden intervýu gurnaýar.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">A.Welsaparyñ Türkmenistanda, ozalky
SSSR-de we dünýä jemgyýetçiliginde uly goldaw tapan çykyşlary kommunistik
häkimýetleriñ gonjuna gor guýýar. Olar her edip-hesip edip, gaýtadan hakykatyñ
üstüni basyrmak üçin jan edýärler. A.Welsaparyñ garşysyna 1979-njy ýylda, entek
ol ýaş jurnalist döwründe başlanan yzarlanmalar, ýanamalar gaýtadan tutaşýar.
1993 ýylyñ 25-nji awgustynda ol Ýazyjylar
we Jurnalistler guramalaryndan çykarylýar. Onuñ kitaplary gadagan edilýär we
kitaphanalardan, kitap magazinlerinden yzyna alnyp, ýakylyp ýok edilýär. 1994-nji ýyldan bäri ol Europada ýaşaýar.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:blue;mso-ansi-language:EN-US">
ÝAZYJYNYÑ GYSGAÇA
DÖREDIJILIK TERJIMEHALY<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">A.Welsapar 1982 ýyldan SSSR Jurnalistler
guramasynyñ, 1987 ýyldan beýäk hem SSSR Ýazyjylar guramasynyñ agzasydyr.
Türkmenistanda Ýazyjylar guramasyndan çykarylandan kän wagt geçmänkä ol
Ýazyjylaryñ Halkara Pen-klubynyñ hormatly agzalygyna kabul edilýär. A.Welsapar
1996-njy ýyldan bäri Şwesiýanyñ Ýazyjylar guramasynyñ agzasydyr.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Ýazyjynyñ ”GAWUNKELLE” eseri 1984 ýylda
Türkmenistan döwletiniñ döredilmeginiñ 60 ýyllygy bilen baglanyşykly geçirilen
Respublikan Edebi Konkursda 3-nji baýragy alýar. Şeýle-de ýazyjy 1994-nji ýylda
Erkin döredijiligi üçin Halkara Amerikan baýragyna we soñra-da birnäçe gezek
Şwed Ýazyjylar guramasynyñ Edebiýat Fondunyñ stipendýia-baýraklaryna mynasyp
bolýar.
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:blue;mso-ansi-language:EN-US">
ÝAZYJYNYÑ BELLI
ESERLERI.<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;
font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;mso-ansi-language:EN-US">
<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US">Romanlar<span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">: ”Gawunkelle”, ”Ahal aýak ýeterde”, ”Tilkiler
tiresiniñ ary”, ”Egri gylyç”, ”Mülli Tahyryñ hudaýlygy”, ”Böwsülen tümlük”,
”Kepjebaş”.
Hekaýalar ýygyndylary:<span lang="EN-US" style="font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US"> <span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">”Halkyñ haky”, ”Gün söhlesine intizar”
Goşgular kitaplary:<span lang="EN-US" style="font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US"> <span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">”Ak öý”, ”Watanym galdy”
Çagalar we
ýetginjekler üçin kitap:<span lang="EN-US" style="font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black;mso-ansi-language:EN-US"> <span lang="EN-US" style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";color:black;
mso-ansi-language:EN-US">”Ak guş bolup uçsamdym!”
<span style="font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black">Terjimeler:Omar
Haýýam, “Nowruznama”
Publisistika:<span style="font-family:"Verdana","sans-serif";
color:black"> <span style="font-size:10.0pt;font-family:
"Verdana","sans-serif";color:black">“Türkmennama”
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 38/38 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 30 iýul 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 38
Terrorzni kyn gununde yurtdan gitdiler diyipsin. Galanlary hem mysal beripsin. Galan bolsa onda olam adyny sananlaryn bilen den hatarda bolardy(myka)?
Menem on shey diyyardim kyn gunumizde bizi tashlap gidenler yurt duzelenson hem gelmesinler diyyardim. Name kyn gunumizde gitdiler duzelenson hem utanman nadip gelip bilerler diyipdim. Sozlerimi gaydip alyarin, bu diymegim men hem gitdim diymek dal. Emma galanlaryn hem hiczat bitirip bilmeyanligi. Gitdigiche nalajedeyinlesyanligim ucin. Gitdiler bize peydalary boldymy. Pikirimche boldy eserleri ozi anyrda bolsa hem geljek yillarda halka hyzmat eder.
didar hanym siz dine hormat goyyan biri hokmunde bilyardim
emma dinde bir adam hakynda bilmeyan zatlarynyz barada yalnis pikir yoretmek bolmayar diyip okapdym. Ona arapca sui zan diyilyar,
Dogry zatlary kabul etmek gaty kynmyka?!
Gadyrdan Didar ,dogrydanda bu geçen waka S.Türkmenbaşynyň döwründe bolandygyny bilýän, ýöne şol wagyt sowet pulyny ulanyp ýören wagtymyz we entäk GDA döwletleriň arasynda araçägem ýokdy, entägem “sowet kommunistik ideologiýasy” halkyň aňyndady. Ýöne şol kommunistik ideologiýsayny rahatsyzlandyrany üçin , şonyň çagasyny mekdepden iň birinji nähak çykarlandygyny hasap etseň bolar. Şonuň üçinde “Sowet kommunistik rejim dowri” diýenim şondan. Bizizňkiler hemişede “ur –diýseň, öldür-etýäler, köp GDA döwletinde beýle ideologiya biperwaýsyzdylar mysal üçin Litwa,Latwia, Ukraýyna. Gaty görmäň !
Soljenisyn hem gochup gidipdir.
Adamyn niyeti gowy bolsa, galan zatlar hich.
Welsapar tm-a barsa, azar bererlermi. Etmishi name?
Dogry ,shol ors yazyjam mejbury kowdylar,bizing magtymguly atamyzam yzarlanyany ucin gizlinlikde keseki yurtlara gitmek mejbur bolupdyr,yone oz watanynda halkynyng goldaw beryanini bilip gorkman watanyna gaydypdyr diyen chaklama alymlarda bar,elbetde bizde shonyng yaly adamlara goldaw berjegimizi duysady,belkem keseki yurda gitmezdiler,sebabi bizing intelgensiyamyz sowet kommunistik syyasatyny yoredyanler kandi.
yjam
Geň galaýmaly! Men bu ýerde diňe iki sany soragyma şeýle jogaplary aldym. Meniň kimdir birine garşylygym ýok ahyryn. Diňe soradym. ýene şol soraglary gaýtalaýan. Men AK Welsapara garşy ýa-da size garşy bir zat diýmedim. Sebäbi tanamaýan adamyma elbetde erbet zat aýtmaryn. Ýöne näme üçin AK(MUhammet) adyny aýyrdyka? diýen soragym üçin şu jogaplary alýan. Ýene-de bir soragym bolsa Ak Welsapar SSSr döwründen bäri türkmenistanda gyrakladylanmy? -diýen soragy berdim. Ol SSSR döwründemi ýa-da Garaşsyzlyk döwründemi Ýewropa gitdi? diýen soragy maňa derek her kes sorap bilär-ä?
men Welsapary tanamaýan şoňa görä soradym. häzir hem jogaba garaşýan.
didar hanym! Menem shol adamy tanamok. Ikinjiden size erbet zat hem diymedim. Dine onun ady bilen bagly meselanizde soradym. SSSR dowrunde beyle edilen daldir SSSRden sonra bolandyr. Yogsa name ucin gitsin. Men onun yada sizin tarapynyzda hem dal. Dine onun eserlerinin tarapynda.
Adamyn sesinihem eshitmedim yuzuni hem gormedim. (dine suratyny gordum)
SORAG: gyzlar dunyasi poemasyny nirden aldynyz internetten haysy web sahypadan?
Gownunize degen bolsam bagyslan.
Erkin pikirlenip yazyssak has gowy bolar diyyan
Hormatlamak bilen nakgash
Halk hemişe iliň-güniň aladasyny edeyänleri kalbynda saklaýär. Sebäbi ol kişiler halk üçin jandan başdan geçip öz bimöçber söýgüsini halkyň öňünde subut edip bilipdirler. Biz muny Pyragynyň, Zeliliniň, Han Jüneýdiň, Gaýgysyzyň, Berdi Kerbabanyň, Mäti Kösäniň, Şaja Batyryň, Annasoltanyň, Bapbanyň we başgada ençeme türkmeniň wepaly ogul gyzlarynyň mysalynda görýäris. Ol ynsanlaryň başyna inen külpetleri herbir adam çagasy çekip çydap bilmez. Il-güne bolan çäksiz söýgi, aladadan daşgary, beýle ynsanlara her ädimde, her öwrimde päsgel berilipdir, depesinden basylypdyr, egninden itilipdir. Emma şonda-da mertlerçe göreşip, öz ynanjy ugrunda pozisýasyny üýtgetmän durup bilipdirler. Emma bu ynsanlaryň gadyry aramyzdan gidenlerinden soň bilinýar. Hawa-da bu Türkmende diňe ölüp beýgelip bolýar. Eger sowet rejimi bilen açyk göreşen, nähak işlere birjikde takat edip bilmeýän Annasoltan eger diri bolan bolanlygynda ol hem kyn günde bizi goýup gidenleriň biri bolardy. Biz bolsa Adalatyň aýdymçysyna bu ýerden dürli myjabatlar atardyk. Hatda onuň näzik zenan duýgularyndan döran, il-gün söýgüsünden berkemal bolan şygyr çemenlerine onuň hak-hakykat islanligi üçin edebiýatymyzda orun bermezdik. Kör şaýa barabar akylymyzy il ortasdynda satuwa çykarardyk. Hatda ony Baýram Jütdi, Sapar Öre, Gözel Şaguly ýaly öz jübi bahbidini iliň bähbidinden ileri tutýan çemeçil, ýaranjaň näkesler bilen deňän bolardyk.
Meniň käbir teswirlerime minus goýupdyrlar. Düşünýän. Öteräk geçen bolmagymam mümkin. Ýöne şu ýerde meň gaty emosiýaly gürlemegimiň sebäbini düşündirjek bolup synanyşaýyn.
2006-njy ýylda öňkimiz pahyr bolansoň, 2007-nji ýyldan ideologiýamyzda az wagtlyjak maýylganlyk boldy. Şu maýylganlykda gazetlere erkinlik berildi. Nesil gazeti hasam öňe gitdi. Bu ýerde ýeke-täk sagdyn pikirli Ylýas Amangeldiýewiň işe alynmagy, (ýekeje özüniň!) Nesiliň ştampowkadan saplanyp bilmän ýören gögeleje tutuş işgärleriniň aňynda rewolýusiýa etdi. Gazet gowy çykyp başlady. Häzir ideologiýada ýene gysyşlaryň bardygyna garamazdan, Nesil ýurduň beýleki gazetlerinden tapawutly çykýar.
Ýöne Ylýas aga ýekejedi-dä. Ol ýekeje bolansoň, derrew köpler-pohlar aldy ahyr.
Indi, aýtjak esasy zadym, eger Ylýas Amangeldi ýaly adamlar beýleki gazetlerde-de bolan bolsalar, hersi birinde, onda Ylýas aga ýeke galmazdy. Ideologiýadaky maýylganlyk ýene-de buza öwrülmezdi. Ol pagyşpara eräp giderdi. Ideologiýa sagdyn dowam edenliginde bolsa, ýene türkmen ýazyjylarynyň kitaplary halka gowşardy. Sapar Öre ýalylar bolsa zyňlardy.
Gyzza-gyzza gelen wagty, daşynda gaçyp gezmek bilen, özüňi halkyň adamsy diýmek bolmaýar.
Nesil gazetinin beyle cykmagynda onun redaktorynyn roly hem gaty uly muny hem unutmalyn!
Emma shu gunlerde kan gowy dal. Redaktor ise ilki gecen gunleri has gowydy.
Siz bilen ylalasyaryn,sebabi yekaning guyji yetmeyar.
Baýram Jütdiýew erbet adam bolmaly däl.
Baýram Jütdiniň adamçylyk babatynda-ha konkret aýdyp oturmaýyn. Ýöne ol bir goşgy goşdy. Ýalňyşmaýan bolsam, Galkynyş, ýa-da Edebiýat we sungatda çykdy. Şol goşgy-da şeýle diýýär.
Serediň, Alla düşüp gelýär otludan
Bu ýerde Baýram Jütdi Alla diýip Saparmyrat Nyýazowy göz öňünde tutup ýazýar.
Şeýle ýaranjaň adamy onsoň bilmedim men-ä näme diýjegimi