KEÇE ÝITIP BARÝAR
Keçe diýip bir zat bar, bilýän bolsaňyz. Bilýän bolsaňyz diýýänimiň sebäbi, şu gidişine gitse, basym keçe ulanyşdan galyp arhaizmleşermikä diýýän. Geçen bazar güni haly bazaryna aýlanyp gördüm, gowy daşary ýurt halylary bar, türkmen halylary hem bar, palasam kän, ýöne keçe ýok. Aýal-ebtatlaram soňky döwürde keçe ýazanyndan, palas düşänini kem görenok. Ýogsa, keçe palasdan has ýyly ahyryn. Keçe ýasamak üçin çig mal hökmünde ulanylýan goýun ýüňünde baha ýok. Ýöne indi keçe ýasaýan ýok. Keçe ýitip barýar. Basym keçäni muzeýlerden gözlemeli bolarys. Keçe diýilýän zadyň taryhy müňýyllyklara urup gidýär, gel-gel, şu günki-gün bu milli senet ýitip gidibermeli bolarmyka? Keçäniň ýitmeginiň sosial sebäpleri barmy? Aýallar ýaltalyk edýärmi? Gymmat düşýärmi? Ýa zyýanlymy? Haýsy zerurlyk keçäni türkmen durmuşyndan gysyp çykarjak bolýar? Iň gynanýan zadym, keçä salynýan nagyşlar, güller, halkyň müňlerçe ýyllaryň dowamynda toplan senet çeperçiligi ýitip gitjek bolýar.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 39/39 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 4 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 39
Ýadyma düşýär, çagakak ejelerimiz goýun ýüňüni alyp, tüýderdiler, saýardylar, ýüňdarakdan geçirip, pişge ýasardylar, ýuwup, dürli reňke boýardylar, güllärdiler, basyrardylar, bişirerdiler. Men-ä soňky döwürde keçe edip oturan göremok. Belki, käbir regionlarda bardyr.
Ay men pikirimce kece geregem dal. Kecan ussunde oturanda gyllari ussunde galyar, ozem bir hili porsy. Mena kecani halammok, yitse kemem dal. On yerine basga zat ulanayjak.
Meselem, eýran palasmy? Ol keçäň ýerini tutup bilýärmi?
elbetde
Keçe dogrydanam yitip baryar. Kiçikäm mamamyn dokayany yadyma düşyär... İndi-hä oba yerlerinde hem ep-esli azaldy, sebäbi dokayan yaman az.
Keçänin gumda, çölde yaşayanlara peydasy uludyr. Sebäbi, içyan yaly howply jandarlar keçänin üstünde yöräp bilmänson adamlar rahat yatypdyrlar...
Keçe etmek üçin, zähmet köp talap edýär, shonuñ üçin soñky döýür keçe etýänem ýok. Ol sungat wagtyñ geçegi bilen ýitermikä diýýän!
Keçäniñ peýdasy:
1.Yshagyña ýazañda ýylylyk.
2.Çöle gezelenje çykañda, her hili zäherli mör-möjeklerden (içýan, garagurt möýi) goranmak. Çopanlar shonuñ üçin keçe ulanýarlar.
3.Kiçiräk ýangyn bolanda, söndürmek.
Keçe etmek üçin, zähmet köp talap edýär, shonuñ üçin soñky döýür keçe etýänem ýok. Ol sungat wagtyñ geçegi bilen ýitermikä diýýän!
Keçäniñ peýdasy:
1.Yshagyña ýazañda ýylylyk.
2.Çöle gezelenje çykañda, her hili zäherli mör-möjeklerden (içýan, garagurt möýi) goranmak. Çopanlar shonuñ üçin keçe ulanýarlar.
3.Kiçiräk ýangyn bolanda, söndürmek.
Kab!Sende peýdaly mowzuk açmakda aýratyn zehin bar.Dogrusy kämahal gözüm gidýär seniň tiz pikirliligiňe. Örän wajyp meseläni gozgaýaň elmydam bolşy ýaly. Dogrudanda keçe ýitip barýar.keçäniň ýitmegi bilen türkmenler hiç zat ýitirmeýän ýaly bolup ýörler.Emma biz tas keçäniň üsti bilen öz-özümiziň gylla ýarysyny ýitirýäs. Birbada geňgalarlar. Ýa-da Azatoraz ýaly agzalarymyz gaty geňgalarlar(men bu agza üçin gynandym.Sebäbi ol öz milli bir medeni nusgamyzyň ýitmeginiň tarapdary eken). men indi Keçe hakda barja bilýänlerimi ýazjak.
Keçäniň ähmiýetli tarapy bize düşek üçin iň arzan düşýänligidir. Onuň ýüňi iň arzan çig maldyr. Onuň taýýarlanmagynda aýal-gyzlaryň zähmeti diýmeseň başga bir gymmatly zady ýokdur. has dogrusy belki takmynan şu günlerde uly bir keçe üçin bary-ýogy 8-10 $(dollar) harjy bolar.
Goýun ýüňi adamyň bedeninde bar bolan keselleri sorup alýar.Üstesinde-de ýerde bolan çygy geçirmeýär.Şu wagtlar soňky döwürlerde türkmenlerde ýoň bolan guragyry arteroz keselleriniň öňünje geçýär.Tebigy - hiç hili sintetika goşulmadyk türkmen keçesi bildäki radikulit keselini bejerýär. Kä mahal men öň zamanlar türkmenler diňe göçe göçlük sebäpli gara öýde ýaşadymyka diýip pikir edýärdim. Görüp otursam daşyna öý keçesi çekilen gara öýüň ähmiýetli taraplary bar eken. Tebigy hadysalar bolanda mysal üçin ýyldyrym çakanda gara keçe ýyldyrymy yzyna gaýtarýar.Öýdäki adamlary ýyldyrym urmak howpundan goraýar. Emma gynasakda soňky döwürlerde ýer ýüzünde tebigy hadysalaryň köpelýän döwründe ýyldyrym urup ölýänler köpeldi.Üstesine-de keçe çöldäki ýa-da dagdaky zäherlimör möjeklerden hatda ýylandan hem goraýan eken.Keçäniň ähmiýetini we peýdasyny hiç bir fabrik halysyna we palasyna deňäp bolmaz.Eýran palaslarynyň üstünde aýak ýalaňaç gezseň öşjede aýryklary emele getirýär. Bu onuň göze görnüp duran zyýýanynyň diňe birisidir.
Keçe etmek üçin gerekli zatlar şulardan ybaratdyr.
5-6 kilo goýun ýüňi we 1 kilo guzy ýüňi.
Goýun ýüňini ilki gowy ýuwmaly we sermeli.
Goýun ýüňini tüýdüp saýmaly we ýüň darakdan darap geçireniňden soň olary reňklemeli. Gyzyl sary gök ýaşyl mämişi gara reňkli ýüňlerden pişge ýasamaly.Pişge bu 100 gram çemesi ýüüňlerden nagyş ýasamak üçin amatly bolar ýaly edip ýasalan bölege aýdylýar.
Pişgeleri inçejikden çekip olardan saljak nagyşlaryňa görä keçe üçin niýetlenene gamyş çelginiň üstünde nagyşlamaly. Nagyşlap bolanyňdan soň bolsa suw sepip ölläp bir gün ýa-da bir agşam gamyşa dolap goýmaly.Soňra MuhammedAlyny we kaby çagyryp iki tarapdan çekdirmeli. Bir-iki sagat çekilen keçe birneme gatansoň ýagny ýüň halatyndan aýrylyp birazgatandan soň ony gelin -gyzlar bilekleriniň aşagynda basýarlar.Bu basmak işi her kesiň işi däl(özüm ýaly biri bolaýmasa) Biraz öwündim welin bu çep elimizden gelýän işdir dogrusy.
Umuman günüň aşagynda basylan keçe has gowy keçedir. Keçäniň öňi basýan gelin gyzlara tarap dolanyp dursa muňa ýaşuly aýallar
keçe salam berdidiýýär.Şeýle ýagdaýda keçäniň basymy ýetip işi gutardygydyr.Guzy ýüňi bolsa keçäniň gyrasyndaky gara üçin gereklidir. Görýärsiňizmi? keçe bilen biz diňe baýlygymyz saglygymyzy däl-de hatda dil baýlygymyzy hem ýitirýäs.Pişge -jümjük -gyrgara-tüýdmek-saýmak-saý çybyk-kenäiň salamy-keçe çekmek-keçe basmak ýaly manyly sözleri hem ýitirýän ekenik.
keche men oyumde bar,lichno men oz kecham bar togalajyk ovadanja
Men-de hem bar. Özüm türkmen keçesini söýýän. geliň keçämiňi goralyň.Ony gylly diýip kemsitmäliň. onuň gylynyň özi hem jana derman ahyryn. Keçäniň östünde gyşaryp gök çaý süzseň-soňra-da biraz pikiretseň türkmeniň almajak galasy bolmaz. Ýogsa-da Görogly Oguz Gorkut ata Keýmir kör şol gyllyja keçäniň gülini dyrmalap ulalmadylarmy diýsene.
bizdede bar yone bizin kecamizin birhiljek porsy isi bar, senkidede solis bar mi?
Didar, men geçen bazar güni gyzyklanyp soradym, haly-palas satýan adamlar käýarym bir daýzanyň keçe getirip satýandygyny, bahasynyň köne pulda 50-60 müň manatdygyny aýtdylar. Diýmek, 4$ töweregi bolýar eken. Sebäbi goýun ýüňünde baha ýok. Ýalňyşmasam, bir kilo goýun ýüňi köne pulda 2-3 müň manatmyka diýýän.
ahmal. Belki ol daýza ozal ulanylan keçäni satýandyr. Men Tm bahasyndan däl-de bu taýdaky bahadan hasap edip gördüm. Ýaş biznesmenler bu hakda gowja pikirlenseler kiçijik amatlyja keçeleri taýýarlaýan kärhalary açylsa belki hem keçämizi saklarys hem biznesi ýola goýup bolar. Meniň ýaşaýan ýerimden ozal ulanylan keçeleri 20-30$ (dollardan) alyp Owganystana äkidip satýandyklaryny bilýän. Eger biz bary ýogy 8-10 dollara düşüri(zähmet haky bilen) Owganystana aşyrsak uly peýdalary görüp bileris.
Onsoň hem Owgandaky halkyň 100-200 dollar berip haly almaga ýagdaýlary ýok.Üstesinde-de olar üçin sowukdan yssydan goraýan keçe amatlt şu wagt. Diňe bir Owganystan däl. Eger üýtgedipjik dürli zatlary ýasamak mümkin keçe önümlerinden. Bu zatlar öz elimizde.
Menem namazlygym keçeden...
menkem
hava ys bar,yone yatyp yslamasan bildirenokday
name dem alman durjak mi?
Bu yerde dine arzanlyk dal eysem hil hem goz onunde tutulmaly. Yene-de bu mesele adama gora uytgeyar. Yone kechanin yerini has arzan we hilli zat tutyan bolsa ony ulansan elbetde gowy. Dogry kechanin ysy bar. Yon muny biraz ylmy taydan kechan dashyna gechip bar bolan kemchilikleri ayyrsan (ayryp bolar pikirnde) onda keche dine turkmen uchin dal belki dunya halklarynam islap aljak dushegine girer. Biz Eyrandan palas zat alman belki eyrana keche satyp ykdysadyyetimizi bayadarys. Yone muna maksadaokgunly adamlar gerek we erkin ishlemage mumkinchilik bolmaly. Dunyade bolmajak zat yok, eger Allah islese. Yewropada bag kop, olar bagdan suyim yasap pagtyn suymi yaly edip ondurip pul gazanyp yorler. Shu prinzip bilen bashga milli bolan zatlarymyzam dunya bazarlaryna chykarsa boljak, elbetde maksadaokgunly hereket edilse.