ZELILI

gowi setirler
 

6unca zatlary ozun oturyp yazdyny>??????

Menem shony sorajaktym?

Menem shony sorajaktym?

Hawa, köplenç özüm oturyp ýazýan, Ilki ýatdan bilýänlerimi ýazýan, sebäbi ýatda galýan bolsa ol goşgynyň gowulygyny aňladýar, ýatda galmadyklaryny kitaplardan alýan, kitaplardan tapmasam, inetden gözleýän.

Aý, siziň soraglaryňyz näteňet-aý? Ondan-a Zelili şahyr hakda bilýänleriňizi paýlaşyň.

Zelili hakda ýazasym gelýär. Sebäbi biraz entek edebiýatda bilinmeýän faktlar hem bar mende.Az owlak bolsa-da gyzyklyja gürrüňler bererin. Kab dogan şu temany gowy açdyň. kelläni garjaşdyrdylar ýogsam. soňa baka käbir adamlara söz düşündirjek bolup başym çaşdy. wagtynda açdyň. taňryýalkasyn.Hokman men birazdan Zelili hakda az owlak ýazjak.

hany ayda nam payla6ayly?????

gowy 6ahyrdy..

ZELILININ ÖMRI

Gurbandurdy-Zelili Gürgenin Garaguzy obasyn obasynda 1779-njy ýylda eneden dogulýar. Onun kakasyna Mämmetjuma,ejesine Hurma (Magtymgulynyň ýegeni) diýer ekenler. Zeliliniň önüp-ösen ýerleri Etrek,Gürgen,Garrygala sebitleridir.Önüp-ösen ýerini Zelili öz döredijiliginde şeýle setirler bilen görkezýär:

Ata-baba geçen jaýlary görsem ,
Gürgende nan iýsem , Etrekde ýörsem….,

Zeili oba mekdebinde , soňra bolsa Hywadaky “ Şirgazy” medresesinde okapdyr düýen maglumat bar.

Zelili-zelil ,horlanan , ezilen ,ejiz düşen diýmekdir . Sebäbi Zelili öz ömründe oňly gün görmändir , mydama onuň ýaşaýşy horlukda , ekspluatator synplar tarapyndan kemsidilmekde geçipdir. Gurbandurdynyň Zelili diýen lakamy onuň ýşaýşy-durmuşy bilen baglanyşyklydyr .

Halk arasyndaky rowaýatlara görä, Zeliliniň esasy kesp-käri kümüş , demir ussaçylygy bolupdyr . Zelili öz güzeranyny garyplykda geçiripdir .Şahyryň:

…Kyn boldy güzeran ,düşdük bir hala,
Kemdest bolduk hiçe başyň içinde,

ya-da:

Bu garyplyk üstümüzdengitmedi,
Köňül maksat –myradyna ýetmedi

diýen setirleri-de onuň garyp bolandygyny subut edýär.

Zelili ýaşlykdan öz obadaşy Döndi diýen gyz bilen söyüşyär. Şahyr öz söýgülsine bagyşlap ,birnäçe şygyrlar hem düzýär.”Döndi hanym”, “ Janymyň jananasy” we başgalar. Emma Zelilä Döndi bilen öý-işik bolup maşgala durmuşyny gurmak miýesser bolmandyr. Bu hakda halk arasynda bolan maglumatlaryň birinde “ Döndi bir barly ýere çykarlypdyr” diýilýär. Şu maglumatyň dogrulygy ähtimaldyr . Şol döwürde öýlenmek üçin töleýän galyň Zelili ýaly garyplara örän agyr düşüpdir , olar köp ýyllar barlylaryň igençli we agyr zähmetini çekmäge mejbur bolupdyrlar. Munuň üstüne-de ekspluatator synp wekilleri azat söýgini barlapdyrlar . Ine, şonuň üçin hem Zelili Döndä öýlenip bilmändir .

Zelili Nury atly gyza öýlenip ,onuň bilen ömrüniň ahyryna çenli ýaşapdyr . Nuryň ogly bolýar , oňa Mämmetdöwlet diýýärler .Mämmetdöwlet ilki Mama diýen gyza öýlenýär,ol aradan çykansoň . Halbibi bilen durmuş gurýar .Halbibiden Jumadöwlet ,olardan hem Ogulnar, Maýa, Şemşat bolýar , häzir Zeiliniň nebereleri Garrygala töwereklerinde ýaşaýarlar.

--------------------------------------------------------------------------------

ZELILINIŇ LIRIKASY

Zelili bir topar liriki goşgularyň awtorydyr .Onuň edebi döredijiliginde ýaşan döwründe ýüze çykan wakalary suratlandyrmak bilen , il – güne degişli , sosiýal deňsizligi görkezýän , mert we namartlara degişli öwüt – nesihat beriji,

söygi temada çeper şygyrlar uly orun tutýar. Zeliliniň döredijiligi özüniň manylylygy we çeperçiligi bilen tapawutlanýar . Onuň döredijiligi türkmen klassyky edebiýatynyň durmuşa has içgin aralaşmakdaky täze ädimini alamatlandyrýar. Zeliliniň döredijiliginiň kämilleşmegine , ösmegine , birinjiden , onuň özüniň edebiýat bilen gyzyklanmagy , edebiýatyň jemgyýetçilik durmuşunda tutýan ornuna belli derejede akyl ýetirmegi , köp okamaklygy , ikinjiden , daýysy Magtymgulynyň döredijiligi uly täsir edipdir.

Zeliliniň watançylygy .Zeliliniň döredijiliginde il-güni , ýurdy söýmek we halkyň erkin durmuşyny , agzybir ýaşaýşyny goramak pikirleri uly orun tutýar . Zelili öz ülkesini – ýaşan ýerini, onuň tebigatyny bütün baýlygyny , zähmetkeş halkyny tüýs ýürekden söýen watançydyr .

Şahyr öz önüp-ösen yeriniň –Etregiň ,Gürgeniň keşbini, tebigatyny “Watanym, seni” diýen şygrynda uly joşgun bilen suratlandyrypdyr .Watan temasyna degişli beýleki şygyrlarynda bolşy ýaly ,şahyryň bu şygyrynda hem basybalyjy duşmanyň abat oturan Etrek, Gürgen zähmetkeşlerini gyrgyna berşi, talaňa salşy görkezilýär.Zelili ýesirlikde diňe watan umydy bilen ýaşaýar, haçanda watanyny,onuň gözel tebigatyny ýatlanda,ol gözýaşyny saklap bilmeýär. Şahyryň duşmana bolan ýigrenji onda watana bolan söýgini, joşguny has güýçlendirýär. Zelili öz ülkesinden näçe uzaklykda bolsa-da ,onuň keşbini ,ajaýyp tebigatyny hiç wagt gözüniň öňünden aýyrmaýar:

Sugunly , umgaly , çal goçly daglar ,
Belentden pestine akan bulaglar,
Sowuk suwly,ter çemenli awlaglar,
Köňül arzuw eýlär ,watanym ,seni”.

Zelili bu şygrynda bir topar ýesir eltilenleriň adyndan il –ýurda söýgi besleýär ,ony tüýs ýürekden wasp edýär.Şahyryň:

Ýürek talwas eder, göterler serim,
Köňül arzuw eýlär, watanym, seni!
Etrek, Gürgen ýurdum –gezen ýerlerim,
Köňül arzuw eýlär, watanym ,seni!”

Ýa-da:

“Köňlümüň aramy, çeşmim röwşeni,
Men neýläýin, dostlar ,onsuz bu jany….

diýen setirlerini diňläp zähmetkeş il-ýurda söýgi hyjuwy bilen joşman durup bilmez. Zeliliniň :

Haýp, abat iller ber-bibat boldy
Dostlar gamgyn boldy , duşman şat boldy,
Aýrylyşdy, aşyna – ýarlar ýat boldy,
Köňül arzuw eýlär ,watanym ,seni!

diýen setirlerini öňden hem talaňçy duşmanyň zulumyndan ýaňa zeýrenip, ah çekip ýören ýesirlerde Hywa hanyna ýigrenç, gahar –gazap döredipdir

Mertlik, batyrlyk, ahlaklylyk barada. Zelili il- ýurdy ýürekden söýmek bilen birlikde , onuň ýigitleriniň mertligini, batyrlygyny , gowy ahlaklaryny wasp edipdir . Şahyr öz ildeşlerini arly – namysly bolmaklyga çagyrypdyr . Şahyryň şeýle eserleri ýigitlere teselli beripdir, olary ruhlandyrypdyr we olaryň güýçlerine güýç goşupdyr . Zeliliniňil-günüň,ýurduňar-namysynyugrunda tutanýerli söweş eden gaýduwsyz ýigitleriň at –owzasyny dabaralandyrmagy, munuň tersine, gorkaklary, nalajedeýinleri,aýal ýagysy dik düşdileri,ýaňralary köpçüligiň öňünde masgaralamagy tötändenblman, şol döwrüň şertleri ,ýagdaýy bilen baglanyşyklydyr. Duşmanyň talaňçylykly ýörüşine gaýtawul bermek üçin,batyr, gaýduwsyz, at- ýaragdan peýdalanyp bilýän adam gerek bolupdyr.Zelili bolsa duşmana garşy çanlakaý söweşijileriňsanyny köpelmek maksady bilen , batyrgaý ýigitleri taryplapdyr, götergiläpdir, namarlary ýazgarypdyr.

Şahyr mertler bilen namartlary deňeşdirende, olara mahsus bolan aýratynlygy örän ýerlikligörkezýär. Ol özüniň ”Dert galar” diýen şygrynyň:

Ýowuz ýerde ýüzde –ýüz gelse,
Yzyn dönmez,namart gaçar ,mert galar

diýen setirleinde il-halk üçin duşman bilen söweşmeli bolanda, mert ýigitleriň ölümden heder etmän, soňky demlerine çenli söweşýändiklerini,emma namartlaryň binamyslylyk edip gaçýandyklaryny, il-ýurt hakda pikir etmän ,öz janlary hakda aladalanýandyklaryny , hatda namarlaryň bile söweşe çykan ýoldaşlarynyň ykbalynyň neneňsi boljakdygyny hem unudýandyklaryny belleýär . Zeliliniň “Diýmek biläni” şygrynyň:

“Keýpi açylar duşman görende mertler,
Pikir basar , gaýga gider namartlar…

diýen setirlerinde hem mertler bilen namartlar bir-birinden aýyl –saýyl edilip suratlandyrylýar.Bu setirlerde “mert ýigidiň duşman görende” ,oňa garşy ýigrenjilik bilen aldym- berdimle söweş edýändigi, emma namartlaryň bolsa duşman gördügi gaýga batyp dowla düşýändigi beýan edilýär.

Şahyr “Bilen” şygrynda hem “ Diýmek bilýäni” diýen şygryndaky pikirlerini gaýtalaýar.Ol:

“Söweş güni mert ýarasyn baglamaz,
Namart gaçar dönüp, soňyn saglamaz….

diymek bilen , mert ýigitleriň çydamlylygyny wasp edýär, emma , gorkaklaryň “ namartja olam , sagja olam” diýip, söweş meýdanyndan ýazzyny berýändiklerini tankyt edýär. Zelili “Diýmek biläni diýen şygyrlarynyň ilki setirlrinde namartlaryň üstünden düşýär. Namartlara syn bermezligi, etjek işini olaraduýdurmazlygy olara berk talap edýär.Eger-de syry ,göz öňünde tutulan maksady namartlar duýsalar,berk tabşyryga garamazdan olaryň ýaňrajakdyklaryny ,syry äşgär etjkdiklerini şahyr nygtap görkezýär:

Namarda syr berme, syr saklar diýip,
Namarat syr saklamaz, diýmek biläni…

Şu şygyryň balka bir ýerinde Zelili uzak wagtlap myhmançylykda bolýanlaryň, ondan–da gezip ýörenleriň, duş gelen ýerde gürrüňdeşlerine geplemäge gezek bermän, ýaňrap ýörenleriň hem-de yaşlykda lälik saklanyp, ulalansoň zähmet çekmäge ukyby bolmadyklaryň il içinde ýigrentgilerdigini billýär:

Öznü ýigrendir köp ýatan myhman, Bir bimaýa gezen, mazasyz ýaňran,

Işe taby bolmaz ulalansoňran, ňran,
Ýaşlykda beslenen gaýmak biläni”.

Şahyr özünüň şygyrlarynda birek –birege ajy söz aýtmazlygy nesihat edýär:

“…Ýagşy söz diýeniň güldür,
ýaman söz tiken ýalydyr …

diýen setirlerinde (Ýow çykan ýalydyr ) beýan edýär.

Şahyr “Bilen “şygrynyň:

“Köňül almaz ýerden bir ýaman sözi
Eşitseň ,iç gysar sygyrmak bilen …

diyen setirlerinde-de birek-birege süýji sözli bolmaklygyň ,biderek ýere adamyň göwnüne degmezligiň tarapynda durýar

Zeliliniň “ Özge dem bolmaz “diýen şygry başdan –aýak öwüt –nesihat häsiýetlidir. Şahyr bu şygyrynda mugthorçylyk almyty üçin biri –birinden gabanyp ,ilesopuçylyk satýan sopularyň gara nebisleri üçin her zat etmäge taýýardyklaryny real beýan edýär .

Ýalançy mugthorlardan seresap bolmaly diýen pikiri öňe sürýär .

Zelili aňsat eklenç üçin özlerine din hadymy hasaplaýan ýalançy pirlere hergiz ynanmaly däldigini hem bu eserinden aýratyn nygtap aýdýar. Pirler näçe keramat satsalar-da, özlerini öwseler-de,ýagşy kişi bolan blsalar-da ,olaryň zähmet çekmän, ilatyň dilenip ýa-da olary aldap, şol aldawçylygyň hasabyna ýaşaýandyklaryny düşündürýär. Pirleriňpyssy-pyjurlygyny görüp ,şahyr olary “Şeýtanyň şägirtleri” diýip , açyk yglan edýär.

Zelilibu şygrynda dogry sözlügi ündemegi ,gybatkeşligi, ýalançylygy ýazgarmagy hem maksat edinipdir .Bulardan başga-da

Ol zähmet çekmekden,işlemekden gaçýan adamlary tankytlaýar we şonuň bilen birlikde ,beýlekilere şeýle häsiýetlri endik edinmezligi öwüt-nesihat edýär. Meselem:

“…Bikardyr ýaltanup , ýaman ýöreniň,
Bu bir hassalykdyr ,asla em bolmaz…

Şahyr bu ýerde, birinjiden, ýaltanyň gününiň hor geçjegini aýdýan bolsa, ikinjiden, ýaltalyk-hassalykdyr, ondan daşda duruň diýen ideýany öňe sürýär.

Zeliliniň “Bşgana ýagşy”diýen şygry hemöwüt-nesihat beriji, çuň we ýiti manyly eserleriň biridir. Häzir-de halk arasynda bu şygryň birnäçe setirleri nakyl hökmünde ulanylýar. Şahyrň:

“Atsaň,nyşana deger okuň dogrusy,
Bir meňzile ýetmez ýüküň egrisi,
Basym sandan çykar oba ogrusy,
Ýigit sada gerek ,türkana ýagşysy”

diýen setirlerinde adamlaryň dogruçyl ,sada bolmaklary durmuş hadysalarynyň mysalynda ,ýagny deňeşdirmek ýoly bilen ,nesihat berilyär.

Zelili”Aslyna ýet, söz manysyn sora-da” diýmekbilen,aýdylan sözi oňat diňläp,onuň manysyna düşünmegiň ähmiýetini,etjek işiňi,düşünjek zadyňy soraşdyryp anyklaşdyrmagy maslahat berýär. Sözüň manysyna düşünmän ,aýdylan pikiriň nygyna ýetmän,bolgusyz netije çykarmaga howlukma diýip nesihat edýär.

men şahyr baradaky ýokarda ýazylanlary kopii edip size höödürledim. Emma men öz gözüm bilen görenlerim bardyr.GurbandurdyZeliliniň aýaly Nury garrynyň mazary Magtymgulynyň 250 we Zeliliniň 20o ýyllyk ýubileýini geçirmek üçin Garrygala raýonynň gerkez obasynday gonamçylykda geň zat boldy. Şol gonamçylygyň gapdalyndan uly ýol geçirmek plany bardy.Şol ýoly bejerýärkäler Nury garry Guirbandurdy Zeliliniň aýaly diýen ýazgyly bir mazara gabat geldiler. Bu köne mazardaşynyň gaty ir ýazylandygy subut boldy.Şeýlelikde Zeliliniň hem bu ýerde jaýlanandygyna ynana alymlar her ýyl Zeliliniň ýubileýini gerkezde geçirip başladylar. Gerkez bu ýokardaky kopiide ýazylyşy ýaly Eýranyň garaguzy obasynda dogulan däldir.Garaguzy obasynda hiç wagt hem gerkezlileriň ýaşandygy hakynda ylmy esasly maglumat ýokdur.Emma zeliliniň garadäli gökleň we Seýdi hoja bilen ýakyn aragatnaşykda bolany hakyndaky dilden alnan maglumatlar bardyr.Garadäli gökleň bolsa Garygalada doglan we 1819 ýylda Zelili dagy bilen Hywa sürgün bolan meşhur sazandadyr.
Zelili aslynda gerkezt aýpasynyň kemer tiresindendir. Bu hakda bize onuň çowlugy Maýa Pollyýewa (edebiýat mugallymyz) gürrüň beripdi.

Didar dogan, köp sag boluñ sheýle gymmatly maglumatlary biz bilen paýlashandygyñyz üçin!

Maglumatlarynga sag bol. Kab dost. +1

awa sawyer dogry aydyan,,gymmatly maglymat berday

barekella yadaman yazypsyn

Hawa ellerne saglik.

Halk arasynda Zeliliniň Haraýym, Döndi goşgysynyň döreýşi barada şeýle rowaýat bar. Beýik akyldar şahyrymyz
Magtymguly Pyragynyň ýegeni Zelili şahyr öz daýysynyň durmuşy tematikasyny dowam etdiriji
hasaplanýar. Ol söýgi temasyndan hem goşgular ýazypdyr.
Zelili şahyr özüniň obadaşy Döndi atly gyz bilen halaşypdyr. Ol ýigitlik çagyna ýetende Döndi
gyz bilen maşgala gurupdyr‚ onuň söýgüsine mynasyp bolupdyr. Zelili örän şahandaz‚ gürrüňçi
ýigit eken. Toý meýlisler onsuz geçmändir. Ony uzak obalarda bolýan toýlara-da çagyryp
äkidipdirler‚ her gezegem hepdeläp diýen ýaly yzyna dolanyp gelmändir. Şeýle ýagdaýda Döndi
gelniň sabyr käsesi dolýar. Bir gezek Zelili toýdan gaýdyp gelýär weli‚ Döndi gelin onuň öňünde
şeýle mesele goýýar. «Men seniň bilen hemişe bileje gülüp-oýnap ýaşaryn diýen umytdadym.
Emma ol arzuwlarym puç bolup barýan ýaly. Sen asyl giden ýeriňden hepdeläp gaýdybam
geleňok‚ geleniňde-de oýnam gün öýde bolman‚ ýene-de toý diýip gidýärsiň. Şonuň üçin hem
indi şeýle ýagdaý gaýtalanaýsa‚ menem atam öýüme turup giderin». diýipdir.
Şahyr ýaş gelniniň sözlerini dykgat bilen diňläpdir-de‚ giden ýerinden wagtynda dolanyp
geljekdigine söz beripdir. Şol günüň ertesi şahyry ýene-de bir toýa alyp gidipdirler. Şahyr bu
saparam gelnine beren wadasyny unudyp‚ esli eglenýär. Beren wadasynda tapylmansoň‚
Döndiniň ýene ynjalygy gaçypdyr‚ ýöne atasy öýüne gidip bilmändir. Zelili ýaly halaşyp gelen
şahyr ýigidiňi taşlap‚ ataň öýüne gitmek heý-de heňe geljek zatmydyr. Beýle bisyratlygy Döndi
gelin edip biljek däldi. Şeýle-de bolsa‚ ol Zelilä «göz görkezmegi» ýüregine düwüpdir.
Şol gezegem şahyryň märekäni güýmäp oturan ýerine bezemen atly bir ýigit gelipdir. Ol
gelşinede gürrüňi diňläp durupdyr. Birdenem‚ Zeliliniň gözi atla kaklyşypdyr. Siňe seretse‚ atyň
üstünde ýylgyryp oturan öz kyýamatlyk dogany Seýdi şahyr bolsa nätjek. Zelili tarsa ýerinden
turýar-da‚ ylgap baryp‚ Seýdini gujaklap‚ atdan düşürýär. Olar saglyk-amanlyk soraşэarlar.
Şonda Zeliliniň Döndä beren wadasy ýadyna düşüp‚ derrew märeke bilen hoşlaşýar-da‚ oba
gaýtmak bilen bolýar. Obadaşlary iki şahyry uly hormat bilen garşylaýarlar. Emma Zeliliniň hiç
ynjalygy bolmandyr‚ sebäbi Döndi gelniň onuň öňünde keserdip goýan şerti bardy ahyry.
Zelili yzynda nämeleriň bolanyny bilmek isläp‚ öýe öňürti ýeke özi girmekligi ýüregine düwýär.
Seýdi şahyr atyny gazyga baglamakçy bolýar. Döndi gelin Zeliliniň ýetip gelýändigini eşidip,
bürenjegini çöwre bürenip‚ aňyrsyny bakyp oturyberipdir. Şonda şahyr onuň öýde
bardygyna-da şükür edipdir‚ bolup oturyşyna welin‚ gaty geňirgenipdir. Ol birbada näme ederini
bilmän‚ ýaýdanyp durupdyr‚ sebäbi dosty Seýdд syr bildirmän‚ ýagdaýy düzetmek zerur. Zelili
ahyry belli netijä gelýär: «Ýalbaryp-ýakaryp göreýin. «ýagşy söz ýylany hininden çykarar» diýen
dana nakyla eýersem‚ belki‚ ýumşap‚ raýyndan gaýdaýady-da». Ol Döndi gelniň garşysyna
geçip‚ çök düşüp oturýar-da meşhur «Haraýym‚ Döndi» goşgusyny aýdyp başlaýar.

“ Haraýym‚ Döndi”

Gulam şahym‚ saňa dada gelmişem‚
Eşitgin arzymy haraýym‚ Döndi‚
Perwana dek özüm oda urmuşam‚
Eger razy bolsaň‚ ýanaýyn‚ Döndi.

Ýaradan Alladan gaýry pena ýok‚
Dilde zikr‚ senden başga sena ýok,
Men bilmedim mende zerre günä ýok‚
Hatam bolsa‚ geçgin günämi‚ Döndi.

Men aglar men‚ zag gonupdyr gülüňe‚
Gel‚ bir sözde guwanaýyn tiliňe‚
Beýle jebir etmegin misgin guluňa‚
Syr perdäň‚ aç ýüzüň‚ göreýin Döndi.

Hijran ody bilen ýürek daglady‚
Iki elimiz ýakamyza baglady‚
Çola ýerde zaryn kylyp aglady‚
Ahyry işidir Hudaýym‚ Döndi.

Bolmadym dünýäde bäş gün parahat‚
Gündiz aramym ýok‚ gijeler rahat‚
Mundan artyk hiç bir bolmaz muşakgat‚
Bir günüm ýyl‚ ýüz ýyl bir aýym‚ Döndi.

Zelili diýr‚ indi teble bolup men‚
Çykabilmän‚ yşk bährinde galyp men‚
Seýdini alyp‚ seýle gelip men‚
Budur meniň dostum-hemraýym‚ Döndi.

Goşgy şeýle bir zaryn äheňde aýdylypdyr. Şeýle hem ýörite özüne bagyşlanyp düzülenligi‚
Zeliliniň kyýamatlyk dogany Seýdiňem myhman gelenligi sebäpli‚ Döndi gelin ýumşaýar‚ öňki öýkelerini unudýar-da‚ derrew bürenjegini düzedýär we myhmana hyzmat etmäge taýýarlanýar.
Şu wakanyň üstüne şol döwrüň meşhur bagşysy‚ Zelili şahyryň ýegre dosty Garadäli gökleň
hem geläýipdir. Bagşy hemişe Zelili şahyr bilen ýygy aragatnaşykda bolup‚ onuň goşgularyna
aýdymlar döredipdir. Ol bu gezegem şahyrdan täze goşgy döretmegi haýyş edipdir. Şonda
Zelili şahyram az begenmändir‚ onuň depesi gök diräpdir. «Aý‚ bagşym‚ sen-ä edil taýýarja
aşyň üstünden geläýdiň öýdýän» diýip‚ «Haraýym‚ Döndi» goşgusyny gaýtalap aýdyp beripdir.
Bu goşgyny Garadäli bagşy salymyny bermän‚ saza geçirip ‚ şol günüň özünde aýdymyny hem
aýdyp beripdir. Bu aýdymyň heňi-de özi ýaly zaryn ýaňlanypdyr‚ diňleýjini heýjana getiripdir.
Ine‚ şondan bärem «Haraýym‚ Döndi» diýen halk aýdymy bagşylar tarapyndan toýlarda aýdylyp
gelinýär. Belli sazandalar onuň sazyny hem ürç edip çalýarlar.
Aýratyn hem meşhur bagşylarymyz - Türkmenistanyň halk bagşylary Sahy Jepbarow‚ Orazgeldi
Ylýasow‚ Aşyrmämmet Dawudow dagynyň aýdyşlary halkyň göwnünden turýar. Bu bagşylaryň
aýdyşyny tolgunman diňlemek asla mümkin däl. Şonuň ýaly-da «Haraýym‚ Döndi» halk sazyny
meşhur sazandalarymyz häli-şindi ýaňlandyryp durýarlar. Sazandalar ol heňi dürli-dürli
görnüşde çalýarlar. Meşhur mukamçy‚ Türkmenistanyň halk bagşysy Mylly Täçmyradow‚ onuň
şägirtleri Ýagmyr Nurgeldiýew‚ Aýmämmet Aşyrow‚ Annanyýaz Öwezow we başgalar bir dürli
görnüşde ýerine ýetirýärler. Türkmenistanyň halk artisti Pürli Saryýew‚ ezber sazandamyz
Soltanmyrat Jygaýew‚ Durnazar Hudaýberenow dagynyň çalyşlary başga bir görnüşde.
Bulardan başga-da bu sazy Türkmenistanyň halk bagşylary Han Akyýew‚ Türkmenistanyň halk
artisti Akmyrat Çaryýew‚ Türkmenistanyň at gazanan artisleri Ýazgeldi Kuwwadow‚
Gurbannazar Nurymow dagylar hem çalýarlar. Gyjakçy Türkmenistanyň at gazanan artisti Oraz
Saryýew hem «Haraýym‚ Döndi» sazyny ussatlyk bilen çalardy. Meşhur mukamçy Mylly aga
her bir sazy iki-üç görnüşde çalyp görkezerdi. Mümkin Soltanmyrat öz agasy hem halypasy‚
saz äleminiň pälwany Mylly agadan öwrenendir.
Dogrusy‚ goşgynyň aýdymam‚ sazam edil goşgynyň özi ýaly zaryn‚ ýalbaryjy äheňde
diňleýjiniň kalbyna aralaşýar.

Atabally GELDIMÄMMEDOW

Bu aýdymy Haraýym Döndi Orazgeldi Ylýasowyň ýerine ýetirmeginde diňlesem hiiiiiç doýup bilmeýän.
Orazgeldi Ylýasow bu aýdymy tüýs ýürekden aýtmasynyň sebäbi bar eken. Zeliliniň bu goşgusyndaky ýaly bagşynyň hem söýgülisiniň ady Döndi eken. Döndini ýaşlykda alyp bilmese-de ömrüniň soňky döwürlerinde bagşy Döndini alýar. Ýöne bagtly ýaşaşýyş olara nesip etmeýär.

Ýagny, Orazgeldi Ylýasow ikinji gezek öýlenipdir diýjek bolýaňmy?