ALEME ŞAN BEREN JADYLY SUNGAT

Türkmen gözelinin dokan jadyly halysy barda rovayat.

1370-1405-nji yylarda şalyk süren Teymirlen dünyanin köp yurtlarny basyp alyp, özüne tabyn edipdir. Şol basyp alan yurtlaryndan altyn-kümüşler bn bilelikde, dürli hünarmenleri hem sürüp akidip, öz yurdynyn paytagty Samarkandy öran ovadan şahere övrüp, kaşan -kaşan binalary gurdurypdyr.
Ol günlerin birinde 400 sany hünarmeni köşgün önüne yygnapdyr. Olaryn içinde agaç ussalary, demirçiler, külalçylar, nakgaşlar ve beylekiler bar eken. Emir Teymir olara şeyle buyruk beripdir. << Sizin heriniz öz ugrunyz boyunça menin heykelimi, suratymy, şekilimi çekmeli, şol işinizde menin ahli durkum görünsin, özünize-de kyrk gün möhlet beryarin >>
Hünarmenler emirin in yenil jezasynyn adamyn gözüni oymakdygyny bilyan ekenler. Ol yurdy tagtda otyryp dolandyrmandyr-da, ömürnin köpsini basypalyjkly yörişlerde geçiripdir. Onun bir gözi kör, bir eli ysmaz, bir ayagy agsak eken.
<< Len >> lakamy hem şondan galypdyr.
Hünarmenlerin hiç biri kyrk gün möhlet goyulsa-da, bu işi başlap bilmandirler. Hünarmenlerin bary ölümine kayyl bolup, sonky güne garaşypdyrlar. Şol güne sanlyja vagt galanda türkmen ilinden bir gyzyn << Şol yumuşy men yerine yetireyin >> diyen habary gelip yetipdir. Bu habary eşiden emir gyzy derhal aldyrypdyr. Çepiksije türkmen gyzynyn gorkman bu işi boyun alyşyna gövni yetmese-de, Teymirlen << Hany yzyny görberali >> diyip, << Sen menin buyrugymy ve özüne garaşyan jezany biyamin?>> diyip gyza azmly yüzlenipdir .
Gyz hem emirden çekinman << Havva, men şol işi yerne yetirip bilmesem sizin jezanyza tayyn, yöne eger menin eden işime gövnüniz yetse, menin hem şertim bar >> diyipdir.
Ol haly dokamagyn inçe syrlarny ejesinden övrenipdir. Ol öz obalarna daşky duşmanlaryn goşun çekip, oğul-olja, gyz yesir edip, obadaşlarny ve mal-garlarny sürüp akidendigini, şolaryn içinde özünin atasynyn ve iki sany agasynyn gidendigini, eger-de şerti bitirse şolary getirip bermegini hayyşt edipdir. Özüne-de yigirmi kilogram saryja goynun yüni bn kyrk gün mohlet berilmegini sorapdyr .
Emir gyza aydan yünini berip, obasyna ugradypdyr. Gyz bu yüni yuvup, darap, egirip meydan ot-çöplerden alnan tebigy renke boyap, gijeler yatman, gündizler oturman bar güyç-gayratyny gaygyrman, mahir umanyndan joşup çykyan hyjuv bn bar söygüsini sindirip, gözün yagyny iyip baryan haly dokapdyr.
İne-de bellenilen möhlet gelip yetipdir. Çipiksije gözli dokan halysy bn Teymirlenin huzuryna getiripdirler. Emir bu jadyly sungaty görüp onun önünde baş egipdir . Derhal goşuna buyruk beripdir-de, gyzyn obasyndan akidilen adamlarynyn ahlisini mal-garasy bn yzyna getirdipdir . Şolaryn içinde gyzyn mahriban atasy ve agalary bar eken.
Halyda gözel nagyşlar çitilip, göllerin ortasynda yalpyldap duran Günün şöhlesinin astynda, gül-gülalekli meydanda sahranyn boz jereni otlap yör, Teymirlen bolsa gamyşgulak ahalteke bedevnin üstünde şol keyigi peykam bn nyşana alyp duran pursady şekillendiripdir.
Şonda onun bir gözünin körlügi, bir elinin ysmazlygy ve bir ayagynyn kelteligi, bilinmandir. Halyçy gözel bu jadyly sungat bn mahriban kyblasyny, iki agasyny ve ahli obadaşlarny, şeyle-de ölüme garaşyp oturan dört yüz sany ussany ölümden halas edipdir.