John Nashyn "Oyun teoriyasy". (Uzyn emma Gyzykly :P)

Salam ertirjiler. Yagdaylarynyz gowudyrda 🙂. Menin sizin bilen paylaşmak isledigim tema Jonh Nashyn "Oyun teoriyasydyr" Belki onem okansynyzdyr, eşidensinizdir. Bu teoriya biologiya, Matematika, ekonomika, informatika tehnologiyalary, injeneriya we ş.m ler bilen baglydyr.Ilk başda Jonh Nash kim? John Forbes Nash 1928-nji yylyn 13 nji iyunynda A.B.Şnyn g.b Wirginya ştatynyda eneden bolyar. Ol Amerikan matematiklerinin biridir. Bakalawr we Magistraturasyny Carnegie Mellon Uniwersitetynda okan. Doktorasyny bolsa princeton uniwersitetynda okan. 21 yaşynda wagty "Oyun teoriyasyny" yazan. 30 yaşyna çenli yaş, tanymal, üstünlikli matematiklerin biri hasaplanypdyr. Emma gynansakda John Nashyn bir kemçiligi bolyar. Has dogrysy kemçilikde dal hassalyk. Ol bir şizofreniya hassasydy. :(Bu kesel Johnda 1958 nji yyllarda orta çykyp başlayar. Ol yok yerden üniwersitet döwründe özünin bir komnatdaşynyn bolandygyny we onun bilen hayaly gürünnler edendigini aydyp  başlayar. John bu keseli özünin akyly bilen yenmage başaryar. Ol Massachusets Tehnologik Institutynda professrolyk etyan zamanlary Alicia Larde bilen tanyşyar. We bu ikisi bir birini halap durmuş guryarlar. Johnyn keselinden on bu yaşlaryn bir oguljygy bolyar 🙂. Nash 1994-nji yylda Nobel bayragy alyar.Indi "Oyun teoriyasy" name? Bu teoriya kişinin üstünliginin başgalaryn saylawyna bagly boldygy saylawlaryn etmesi gerek bolan strategicheskiy yagdaylarda matematicheskiy şekilde hereketini tapjak bolmasydyr. Bu teoriyany esasy osobennosti karar berenin başga pikirler bilen sowmestimo bolan yada konkurensiya yagdayynda bolan sosyal yagdaylary modelirowat etyan podhod bolmasydyr. Bu teoriyanyn tradisionny praktikasy kişilerin hereketelrinin üytgedilmesini islemeyan rawnowesiyany tapjak bolmasydyr. Bu pikiri realizowat etmek üçin birnaçe rawnowesiya konsepsiyalary ulanyldy. Esasanda Nash konsepsiyasydyr. Bu konsepsiyany üytgeşik maksatlarda ulanyp bilersiniz. Oyun teorisinde has önem gözlegler, işler edilen bolsada 1944 nji yylda bu teoriya John von Neuman we oskar Morganstrenyn "Theory of games and economic Bahavior" kitabynda başlandyr.Bu teoriya geçmişden geljege tarap sosyal bilimlerde öran wajyp rol oynady, esasanam hazirki wagtda kabir akademiklar tarapyndan ulanylyar. 1970nji yyllaryn başlarynda bu teoriya ewolyusiya teoriyasynynda haywanlaryn hereketlerinde ulanylyar. Sonky zamanlarda bu teoriya iskustwenny intelekt we kibernetikada ulanylmasy bilen informatika tehnologiyalarynda da dykkat çekdi.1998 nji yylda Sylvia Nasar tarapyndan John Nashyn biografiyasyny yazylmasy, has sonra 2001 nji yylda onun bir film yagdayyna getiryar. Bu filmi size seretmegi sowetowat edyan. "A beautiful Mind".  http://kinofilms.tv/film/igry-razuma/8169/ bu linkden seredip bilersiniz. Bu film Johnyn durmuşy , "oyun teorisi" hakyndadyr. Mundan başgada 1983 nji yylda "War Games" filminyn esasy temasydyr. "Friend or Foe","Survivor" yaly tele peredachalrynda esasy temasy bu teoriyadyr. Bu teoriya her bir seçimin kar we harjyn başga kişilerin kararlaryna bagly boldygynda in gowy seçimi tapmaga komek edyar. Eger oyunjylaryn hemmesi şol bir maksada yönlenyan bolsa, bu oyunjylaryn şol maksady elde etme yhtymallary oran azdyr. eger oyunjylar başga maksatlara yonlenseler onda ilk maksada yhtymal artjakdyr. Bu esasanam ekonomikada we oligopol bazarlarynda geçerlidir.Men sizi uzyn sözlemler bilen yadatmayynda göni praktikadaky yagdaya geçeyin.Birden kop zemlyankasy (uruş dowri bombadan goranmak üçin yerler) bolan uruş meydanynda, sizde bir kiçi samolyet bar we üstümde bellek edyrasiniz. Üstümden bomba zynmak üçin pursata garaşyanyz. Adatda, men in gowy gorap biljek, howpsyz zemlyankany seçip we ol yerde gizlenmeli. Emma sizinem meni gowy gorap biljek howpsyz zemlyankada boljagymy bilip ol yeri bombalamygynyz gerek. Muny bildigim üçin men has howply bolan zemlyankalary gozlap şolaryn birinde goranmaly dalmi? Eger ikimizem akylly bolsak onda ona bu teoriya gora hereket ederis. Men in az goranyp biljek zemlyankalaryn birinde gizlenmeli we sizin bomba atma şansynyz az bolanda sizde has howply gorunen zemlyankalaryn birni seçaymeli. Bu akmaklyk yaly gorunyandir 🙂 blumGünümizde başlygynyz, söygiliniz, yan-yoldaşynyz sizi kontralirowat etmek isleyarler. Size hödürledikleri oyun seçimlerin biri esasanda gowy yaly gorinip biler. Seçimlere karar berdiginzi wagt garşynyza taze bir oyun çykyar we gysga wagt içinde akyllyja seçimleriniz sizi aslynda hiç wagt islemediginiz bir yere getirer we duzaga düşenizi düşünersiniz. In çekiji seçimlerden uzakda duran wagtynyz yitiren zatlaryn garşysynda garaşsyz bolup bilersiniz. Menin aytjaklarym şular 🙂 bilyan oran uzyn boldy emma oran gyzykly temalaryn biri 🙂 Eger has içgin owrenmek isleseniz ine size yene bir link: http://en.wikipedia.org/wiki/Game_theory Okadygynyz üçin sag bolun 🙂ZdravaMJ