1-nji kitap: 6-njy bap: Dykma serdar. Ata Gowşudowyň 'Perman' romany
Altynjy bap: DYKMA SERDAR
Dykma uruşjaň hem ökde serdardy. Möjek ýaly nebsewürdi. Bularyň üstesine-de ol gaty zalymdy. Ol özüniň bu häsiýetleriniň etdirýän işlerini diňe halkyň bähbitleri üçin edilýän iş hökmünde görkezjek bolup jan edýärdi. Her näme-de bolsa, halk onuň nebsewürligini hem owarram edip taşlap, zalymlygy üçin ony pisleýärdi hem ýigrenýärdi. Onuň möjek ýaly nebsewürliginiň soňunyň näme eltjegi hakynda oýlanýan adam ýokdy.
Ýöne il oňa nebsewürligi üçin Dykma dakamyny goýupdy. Uruşjaňlygy üçin bolsa serdar sözüni goşup, onuň adyny Dykma serdar diýip tutýardylar.
Onuň asly çyn ady Nurmyratdy. Emma Dykma lakamyny aýtman, ýeke onuň çyn adyny tutsaň, hatda onuň özüniň dogan-garyndaşlary hem tanamaýardylar. «Ol haýsy Nurmyrat?» diýip, sorap-idäp, ahyry Dykma lakamynyň üstünden barandan soň tanaýardylar. Iliň oňa goýan Dykma serdar lakamy onuň häsiýetlerine laýyk edilip, adalatly dakylan atdy.
Siziň pikiriňizçe, Dykma serdar dönük bolupdyrmy?
Hawa, muny Ata Gowşudowyň 'Perman' romanynda hem görýäris.(40%, 4 adam)
Ýok, heý Dykma serdaram bir dönük bolarmy? Ýalňyş maglumat!(60%, 6 adam)
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 35/35 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 7 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 35
Dykma serdar gaty ýaş wagtynda atasy ölüp, ýetim galdy. Onuň atasy bir uruşda ölüpdi. Dykmanyň agalary atalaryndan galan mirasy kiçijik Dykma mal-mülkden bir zat bermän öz aralarynda paýlaşypdylar. Ol öz agalarynyň elinde ýetimek öýdençer hökmünde gezdi.
Dykma heniz ýigrimi ýaşyna ýetmänkä, alamançylyk, uruş işine başlady. Dogan agalarynyň özüne birhililik bilen zalymlyk edişi ýaly, onuň ýüreginde-de birehimlik döredi. Onuň zalymlygy şeýle bir derejä ýetipdi welin, hatda olja diýip alamana ugran ugrunda öz agalary gabat gelse-de, olaryň malyny oljalaýardy.
Ol bir sapar ýaragsyz oturan öz türkmenleriniň bir bölegini alaman edip, şondan soň serdar adyny aldy hem alamana özbaşdak gitmäge başlady.
Bir gezek ol Eýran hanlarynyň birine ýesir düşdi. Edil Kany batyryň agalarynyň bolşy ýaly, Dykmanyň agalary hem öz inilerine hyrydar çykmadylar, pul berip satyn almadylar. Emma welin Dykmanyň bahasy Kany batyryňky ýaly bir batman jöwene deňleşip arzanlamandy. Eýran hanlary ony iki ýüz elli tümenden pes nyrha berjek däldiler. Sebäbi bu tanymal serdar adamdy.
Ahyry Börme obasynyň adamlary maslahatlaşyp, her kim güýjüniň ýetdiginden pul berip, iki ýüz-üç ýüz tümen pul topladylar. Şol pula-da Dykma serdary handan satyn aldylar. Bu işde Öwezmyrat batyryň kakasy Däli batyryňam eli bardy.
— Dykma ýaly ýigidi hanyň ýesirliginde galdyrmak, ony hossarsyz goýmak namysdyr, bu il-ulusyň ar-namysydyr. Hanlar biziň ýurdumyzy çapawullaýarlar, talaýarlar. Elbetde, olardan ar-namysymyzy almak üçin Dykma ýaly ýigitler bize gerekdir — diýip, ol Dykma serdaryň obadaşlaryna geňeş beripdi.
Dykma serdar hanyň zyndanynda alty aýlap ýatyp çykandan soň, onuň birnäçe häsiýeti üýtgeşen ýaly, käbir häsiýetleri gowşaşan ýaly görünýärdi. Emma zalymlyk häsiýeti bilen nebsewürlik häsiýeti welin öňküsinden hem bäş beter güýçlenipdi.
Shu Dykma serdary her zat diyip gorduler,donuk bolaydymyka?
Sagbol saywer aga
Sawýer dost, men Perman romanyny okap görmändim welin şu aýdýanlaň hakykatdanam Ata Gowşudyň Permanynda barmy?
maglumatlar ün sag boluñ.
Bir sapar Nurberdi han Dykma serdary zalymlykda, nähak adam öldürmekde aýyplap, tutup asjak boldy. Şol gezek bolsa onuň dadyna Öwezmyrat batyryň özi ýetişipdi.
Ol wagtlar Öwezmyrat batyr has ýaşdy, ýigrimi ýaşlar töweregindedi. Ol Dykmany hanyň tutanyny eşidip, gyssagly atlandy. Baryp görse, Dykmany asmakçy bolup durlar. Öwezmyrat hiç zat bilmeýän adam ýaly:
— Han aga, Dykmany näme etjek bolup tutduňyz? — diýip sorady.
— Hä, Däli batyryň ogly, bu senmi? Hawa, han ogul, bu nähak adam öldüripdir. Gan döküpdir. Muny asjak — diýip, han jogap berdi.
— Ajap iş edýän ekeniňiz, han aga. — Öwezmyrat güldi. — Eger adam ölduren asylmaly bolsa, onda, han aga, seni bireýýäm asmalydy. Dykma bir sapar adam öldüren bolsa, sen her gün diýen ýaly adam öldürýärsiň. — Soňra ol çynlakaý äheňde gürledi. — Han aga, her iş etseňem, paýhaslanyp etmegiň gerek. Sen Dykmanyň dogan-garyndaşlary-da mundan bizar, muňa hossarlyk edenoklar, başga-da hossarlyk eden tapylmaz diýip pikir etmegin. Munuň hossary gyt däldir. Şuny asyp öldüren günüň Çopan batyry gapyňda görersiň. Çopan batyrdan bärde, ine bizem bar. Mundan bu ýanynam özüň bil, han aga.
Ol başga zat diýmän, bir gapdala çekildi.
Nurberdi han Çopan batyrdan gaty gorkýardy. Şonuň üçin hem Öwezmyrat batyr Çopan batyryň adyndan peýdalandy. Han bir salym pikirlenip durandan soň, Dykma serdary boşadyp goýberdi.
Şonda ýolda gidip barýarkalar ölümden sypan Dykma:
— Öwezmyrat, köp sag bol. Meni ölümden alyp galdyň — diýip, minnetdarlyk bildiripdi.
Nurberdi han Çopan batyrdan gaty gorkýardy. Şonuň üçin hem Öwezmyrat batyr Çopan batyryň adyndan peýdalandy. Han bir salym pikirlenip durandan soň, Dykma serdary boşadyp goýberdi.
Şonda ýolda gidip barýarkalar ölümden sypan Dykma:
— Öwezmyrat, köp sag bol. Meni ölümden alyp galdyň — diýip, minnetdarlyk bildiripdi.
Dykma serdaryň nebsewürligi, açgözlügi hemişe onuň özünden öňdedi. Ol özüniň nebsewürlik häsiýetiniň yzyny eýerip, ak patyşanyň goşuny deňizden bärik ilki çykan badyna wekil bolan bolup, patyşa beýikleriniň ýanyna bardy. Olara satylyp wepaly hyzmatçysy boldy. Bir saparky uruşdan soň, Ýakubow atly bir baýar onuň üstüne herreldi hem onuň sakgalyndan tutdy. Diňe şondan soň ol özüni baýarlardan çekeräk tutup başlady. Olaryň ýanyna hut özi gitmän, näme habar bolsa öz adamsyny ibermek bilen gatnaw edýärdi.
Dykma serdar ýeriň astynda ýylan gäwüşese-de biljek bolup jan edýärdi. Öwezmyrat batyr, Gara batyr ýaly serdarlaryň goşunynyň arasynda öz adamlary bardy. Olar ol ýerde bolýan üýtgeşiklikler hakda Dykma serdara habar ýetirip durýardylar.
Öwezmyrat batyryň öz atlylary bilen jetleşen güni hut şol günüň özünde bu habar Dykma serdara baryp ýetdi. «Ugradan Batyr hajymyz ele düşüp, ýene sypdyrylypdyr. Ol rehimdarlyk bilen sypdyrlan däldir. Munuň bir emmasy bardyr... Onsoň onuň atlylarynyň içindäki Stepan orsam Etrege gidipdir. Bu zatlar ýönelige bolmaly däl» diýip, Dykma serdar uly howsala düşdi. Şobada bir topar atlyny Etrege tarap giden Stepanyň yzyndan kowgy iberdi. Emma Stepanyň yzyndan giden kowgular Etrek ýoluny boýdan-başa agtaryp çyksalaram, Stepandan derek tapman geldiler.
«Bu näme boldugy» diýip, Dykma serdar öňküsindenem beter howsala düşdi. Ol zowzuldap, bir ýerde karar tapmady. Seýitmyrat begiň ýanyna geldi. Bu habarlary aýtmak bilen ony özündenem beter howsala saldy. Bu ikisi, näme-de bolsa, sabyr edip, Batyr hajynyň gelerine garaşmagy ýüreklerine düwdüler.
Batyr hajy sag-aman gelip ýetişenden soň, indi diňe Stepanyň Etrege gitmeginiň howsalasy galdy. «Öwezmyrat batyr hem patyşanyň beýikleri bilen ara saklaýan bolaýmasyn? Eger şeýle bolsa, Öwezmyrat batyr beýikleriň ýanynda gowy ýüzli bolar. Bize orun aldyrmaz hem bizi ýaman horlar» diýen pikir bilen indiki sapar Dykmanyň hut özi patyşanyň beýikleriniň ýanyna gitmegi ýüregine düwdi.
«Bu saparky gelýän ýagynyň topy-tophanasy känmiş» diýen habar galanyň ilatyny uly howsala salypdy. Hanyň buýrugy bilen eýýäm gara öýler aýrylyp, adamlar tüm gazynypdylar. Her öýüň maşgalasy öz başyna tümde ýaşaýardy.
Seýitmyrat beg ýalylar özlerine deňli-derejeli owadanlap tümler gazdyrypdylar, ýeriň aşagyndan ötlem-ötlem jaý edinipdiler. Köpçülik halk bolsa onuň owadanlygyna hem garap durman, diňe bir maşgalasy ýerleşer ýaly sümelge gazynypdy.
Dykma serdar Seýitmyrat begiň tümüne gelip:
— Beg, bu sapar meniň özüm atlanaýsam öýdýän. Bolmasa, şu Öwezmyrat gaty gorkuly möjek — diýdi.
— Şol dogry, serdar — diýip, Seýitmyrat beg onuň aýdanlaryny tassyklady. — Ol gaty gorkuly möjek. Hökman seniň özüň gitmeli. Emma diňe öz adamlarymyzyň aladasyny etmegimiz lazymdyr. Beýlekilere öz adamlarymyzy pugta tanatmagymyz gerekdir.
— Ol tarapyny özüm oňararyn — diýip, Dykma serdar ony arkaýynlaşdyrdy.
Bir gije Dykma serdar atlanyp, atlylarynyň arasyndan çykdy. Ony haýsy tarapa, näme üçin ýola düşenini hiç kim bilmedi. Diňe Seýitmyrat beg adamlary arkaýynlaşdyrmak üçin:
— Dykma serdaryň galalyk işi çykypdyr. Ol ogly bilen gala gitdi — diýen habary ýaýratdy.
Zehinli ýazyjy Ata Gowşudowyň 'Perman' romanynyň 'Dykma serdar' atly 1-nji kitabynyň 6-njy babynyň soňy.
Bu eser ýa bu bap baradaky pikirleriňizdir ýa-da romanyň dowamyny ýazmak baradaky teklipleriňizi şu aşakda ýazyp bilersiňiz.
P.S. Romany elektron görnüşe geçirýärkäm, bilmezlikden goýberen säwliklerim ýa-da harp ýalňyşlary bar bolsa we eger ol harplar siziň romany okamagyňyza päsgelçilik döredýän bolsa, kyn görmän aýtmagyňyzy isleýärin. Men indikile ol ýalňyşlary düzetmekçidirin.