Doga-dileg, ölü-diri her kime peýda berer

<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black">Sorag:

<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black"> Käbir admalr, (Ölen biriniň amal depderi ýapyldygana görä
onuň üçin doga-dileg etmäniň, sadaka bermäniň, gurban kesmäniň, Fatiha
(ALHAM)  okumanyň näme peýdasy  bar?) diýäller. Ynsan ölünden soň
amal depderi ýapylýamy? 

JOGAP

Her gün dininň bir emrini tankyt edip, sorg astynda goýup, Müslümanlary
dinimizden sowatmana  çalyşýalar. Bir adam ölünden soň amal depderi
ýapylmaz. Yöne oňa sogap  goýberilmese  sogap almaz. Goýberilen
sogaby bolsa alar. Bir hadis-i şerifte şeýle dilýilýär: 

(Bir mümin dünýeden gaýtsa her amaly  kesiler. Yalňız üç amalynyň
 sogaby, amal depderine ýazylmagna dowam eder. Bular, sadaka-i
jariýeleriniň ( metjid gurmak. ýol çekmek, suw çekmek . agaç ekmek. ) peýdaly
ylymy eser kitaplaryny ýazmak we salih çagalarynyň onuň üçin edýän doga-dileglerinden hasyl bolan sogaplarydyr.) [Ebuşşeýh] 
<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black">

Bu hadis-i şerif amal depderiniň ýapylmaýanlygyny görkezýä. Bärde bildirilen
üç amal nämedir?

Sadaka-i jariýe, dowam eden haýyr hasanat  diýmekdir.Metjid, suw
ýol çekmek, ağaç ekmek, mektep gurmak, suw kanallary çekmek ýaly, ynsanlara
peýdasy degen bütin işlerdir. şunuň ýaly işler bolsa sanardan kändir. 



Peýdaly eser goýmak, dinimize dünýämize peýdaly bolan her eser şuňa
degişlidir. Fykyh kitaby, tefsir kitaby, ilmihal kitaby, Lukmançylyk kitaby,
fizika, himýa kitaby peýdaly kitaplara degişlilerdendir. Kasetalar, CD’ler,
kinolar  peýdaly bolmak şerti bilen hemmesi sadaka-i jariýe
hökümündedir. Peýdaly bir radýio, peýdaly bir telewizýon kanlay, gazedi,
peýdaly jurnal, peýdaly bir internet sahypasy ýaly her dürli serişde ,
sadaka-i jariýe   degişlidir. 



Salih çagalaryň dogasy we istigfarlary, buda sadaka-i jariýedir. Ýagny  ene-atanyň
depderine hemişe sogap ýazylmagyna sebäp bolarlar. Çagalar, ölen ene-atalary üçin, gurban kesse,
Fatiha okasa, sadaka berse, tagam iýdirse,
ýa-da doga-dileg etse ene-atalaryň
      günäleri bagyşlanar, amal depferlerine sogap
ýazylar. Meselem İbrahim aleýhisselam(Eý Rabbimiz, [Kyýamatda] hasaba
çekildigi gün, meni, ene-atamy we bütin müminleri magfiret et) diýip
doga edendir. (İbrahim 41)
<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black">

Bu âyet-i kerimede bir müminiň dogasy bilen başga müminleriň günäleri
bagyşlanýandygy, şeýle doga edilmesi buýrulandyr. Doganyň pazylaty
 hakyndaky hadis-i şeriflerden birnaçesi şeýledir:

(Doga, ybadatdyr.) [Tirmizi, Nesai]

(Ölen ene-atalaryňyz üçin doga we istigfar et!) [İbni Maje]



(Dirileriň hemde ölüleriň sowgady, olar üçin doga we istiğfar etmekdir.)[Deýlemi]

(Jaýlanan doganyňyz, şuwagt soraga çekilýä, oňa doga ediň!)[Ebu Dawud]

(Jynaza namazynda, üç saf jemagatda bolan mümin, Jennede girer.) [Tirmizi]



(Kyrk müslüman, bir müminiň jynazasynda  bolup onuň bagyşlanmagy üçin
doga etseler, dogalary kabul bolar.) [Müslim]

Ölü üçin doga edilýär, Kur'an-y kerim okalar, sadaka beriler. Diňe olar üçin
namaz  okap bolmaz we olar üçin oraza tutup bolmaz; ýöne namaz-orazalyň
sogaplaryny olaryň ruhlaryna  bagyşlanar. Tahtawi haşiýesinde
şeýle buýrulýar: 

(Bir kişiniň, kaza edip bilmedigi namazlarynyň iskatynyň (döwür) edilmesi
üçin bütin âlymlaryň sözbirliği bardyr. Namazyň iskaty bolmaz diýmek gaty
 yalňyşdyr. Çünki bu hususda mezhepleriň ijmai (sözbirliği) bardyr.
[Nesai’daky] hadis-i şerifte (Bir kişi, başkasy ýerine oraza
 tutmaz we namaz kylamaz. Emma onuň orazasy we namazy üçin garyby
doýrar)buýurulýar.) [s.356] 
<span style="font-size:
13.5pt;font-family:Arial;color:black">

Nimet-i İslam<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black">’daky bu hadis-i şerif, Dürer’de de bardyr.

Oraza, namaz, sadaka we başga ybadatlaryň sogaplaryny başgalaryna bagyşlamak
jaizdir (bolýandyr). (Hidaýe)



Tatarhaniýýe fetwa kitabynda (Sadaka beren kişi, sogabyny bütün
müminlere berilmesi üçin niýet etse, öz sogabyndan hiç azalmadan-kemelmeden,
bütün müminlerede sogap ýetişer-barar. Ehl-i sünnet mezhebi şeýledir)
buýruldy. (Redd-ül-muhtar)

Hiç  zady -( dogan -garyndaşy ) bolmaýan günähkär ölüleriň
ýagdaýlary kyndyr. Bir hadis-i şerifte buýurulýar:

(Ölünüň mazardaky haly, kömek ediň diýip gygyrýan adama meňzär, deňize
düşen kişä meňzär. Gark bolýan, ony halas etjek birine garaşýan adam ýalydyr,
ölü hem, ene-atasyndan, doganyndan, dostlaryndan gelejek bir doganyň ýolyny
 gözlär. Oňa bir doga gelen wagty, dünýä we dünýädäkileriň hemmesine
 gowuşmakdan has köp begener. Allahü teâlâ, ýaşaýanlaryň dogalary
sebäpli, ölülere daglar ýaly köp rahmet berer. Dirileriň, ölülere sowgady,
olar üçin doga we istiğfar etmekdir.) [Deýlemi]

Bu ýagdaýlary gowy bilen Mazher-i Jân-y Jânân hezretleri, bir gabryň başynda
oturýady. (Bu mazarda Jehennem ODY bar. Hadis-i şerifte(özü üçin ýa-da
başga müslüman üçin 70 müň kelime-i tewhid (LA ILAHE  ILLALLAH
)okuýanyň günäleri bagyşlanar) buýrulýar. Ruhuna (Hatm-i tehlil)
sogaby bagyşlajak. İnşallah bagyşlanar) diýdi. Hatm-i tehliliň sogabyny
bagyşladykdan soň, (Elhamdülillah bu günakär  aýal, Kelime-i tehlil
saýasynda  azapdan gutuldy) diýdi. (Makamat-y Mazheriýýe) 



Hiç kişi, işlediği erbetligiň günäsini başgasyna bermez. Ýöne mümin
ybadatlarynyň sogabyny  öli diri her kime sowgat edipbiler. öz
sogabyndan hiç kemelme bolmaz. (Hidaýe)

Müslüman ölüler üçin doga etmek, Kur’an okamak  köp  peýdalydyr.
Bir hadis-i şerifte, (Ölüleriňize [Müslüman ölülere] Ýasin
okaň) diýilýär. (İ.Ahmed)

<span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;color:black;
background:#FFFFE1">ölüni
Zyýarat edeniň, ölü üçin Kur’an-y kerim okamasy, oňa doga etmesi gereklidir.
Bularyň merhuma peýdasy gaty kändir. Gabrystana gireňde, (Esselamü aleyküm ýa
Ehle-daril kawmilmüminin! İnna inşaallahü an karibin biküm lahikun) diýmek
sünnetdir. <span style="font-size:13.5pt;font-family:Arial;
color:black">

Hadis-i
şerifte buýrulýa: 

(Bir
müminiň gabryny ziýaret eden wagtyň, Allahümme inni eselüke-bi-hürmeti Muhammed
aleýhisselam en la tüazzibe hazelmeýýit diýilse, o merhumyň azaby
 kyýamata  çenli aýrylar.) [Etfal-ül müslimin]

Yene
hadis-i şerifte:

(Ene-atanyň
gabryny, Juma günleri zyýarat eden kişiniň  günäleri bagyşlanar, haklaryny
 ödedigi  bolar.) [Tirmizi] 

<span style="font-size:13.5pt;
font-family:Arial;color:black;background:#FFFFE1"> İstiğfar
etmeklik ----  haýyr hasenat etmek günäleriň bagyşlanmagyna sebäp
 bolmak diýmeklikdir. Sogaby ölüler üçin, Kur’an okamak, metjid we suw
çekmek ýaly işler  istiğfar etmek bolur.

 Terjimedır - käbır ýalňyşlar bolup biler ony hem Siziň  "Bolup biler" diýen sözüňüze ynanjymdan arkaýyn goş sözüne basýan )