ýomut taypasy
Turkmenleriň uly taypalarynyň birine yomut diylip, bu taypa gunbatar hem demirgazyk ya-da şagadam hem daşoguz yomutlary diyen iki topara bolunyar. Yomutlaryň uly topary eyrandaky turkmensähra welayatymyzyň ilatynyň esasy bolegini düzyär. Yomutlar owganystanda we garagalpakda hem bar
Yomutlar taypa derejesine giçki orta asyrlarda mongol gyrgynçylygyndan has soň yeten bolmaly. Sebäbi Abulgazyň ‘’şejeresinden’’ öň yomut adyna gabat gelinmeyär. Abulgazy bu sozi taypa däl-de tire ady hokmunde ulanypdyr. Onuň yazmagyna görä yomut salyr gazanyň neberesi bolan ogurjyk alpyň neslindendir.
Ogyrjyk alp – Berdi – Gulmy – Yomut
Yomutlaryň Balkan Maňgyşlak etraplarynda salyr iliniň dürli boleklerinden ýygnanyp taypa derejesine yeten bolmagy mumkindir. Sebäbi birinjiden Abulgazy yomudy Salyryň neberesi hasaplayar. Ikinjiden ärsary, saryk, teke taypalary bilen birlikde yomutlar 16-njy asyrda ‘’daşky salyr’’ diyip at alan taypalar birleşigine degişli bolupdyr.
Yomut ady bu taypa nähili dakyldyka??
Belli turkmen magaryfçy alymy Nazar yomudskiy yomut adyny Salyr Gazanyň neberesi bolan we 12-nji asyryň ahyrynda 13-nji asyryň başynda yaşap geçen söyünhan diyen şahsyň yomut diyen oglunyň yagny taypabaşynyň adyyndan emele gelen hasaplayar.
Etnograf alym Ata Jykyýew il içinden iki sany rowayat ýazyp alypdyr. Birinjisi ‘’yowm it ‘’ yagny it yatagy diyen manydadyr. (kemis çaga dogran bir ayal bäbegi gundap it yatagynyň içinde goyyar. Kemala gelen çagadan dörän ile yowmit – yomut diyen at galyar. )ikinji rowayata gorä yow hem mut sozlerinden bolup yagyny yeňyän manydadyr (yow-yagy, mut-mat) bu rowayatlaryň ikisine-de men-ä ynanyp baramok
Wenger alymy Armeni Wamberi yomut sözüni gadymy turki dillerde il,halk,taypa,topar manylarynda ulanylan yom sozünden we ut goşulmasyndan hasaplayar. Yom sözi yokarky manyda hazirki turkmen dilinde saklanmadyk bolsa-da bu söz yumak, yumruk, yumry yaly sözlerde duş gelyär.
Mundan 2100, 2 200 ýyl ozal turkmenleriň gadymy ata-babalary bolan gunlara yomut hem diylipdir. Gun sözüniň özi hem il manysyndadyr. ( meselem il-gün). Diymek bir turki taypanyň gepleşigine mahsus bolan gun sözüni beyleki şiwäniň (tiräniň) wekilleri yomut diyen öz sözleri bilen çalşyrypdyrlar. Emma gadymy gunlara yomut hem diylendigi hakda delil yok diyen yalydyr. Emma gun sözi hem yowm sözi hem bir zady anladyandygyndan çen edip yomutlar gadymy gun taypasynyň nesilleri bolaymasyn diyip çaklamaga esas döredyär
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 28/28 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 1 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 28
Sagbol maglumatyna
Nazar Yomudskiy magaryfchy daldi. Ol ilkinji turkmen hudojnigi.
onson hem yowmut sozunin arap dilinde
olidiyen manyny hem beryandigini aytmaly ekeniniz. Umuman yomutl;ar hakyndaky gurrunlerde hokman atabay we japarbay yomutlarynyn bolunyandigini hem-de esasy hem Han Juneyidin hem yomutdugyny yatlasak yerlikli bolardy. Yone Urgech agzanyn gaty gyzykly temalary achyandygyny shu tayda bellap sag bol aydasym gelyar. Dowamlaryna garashyas.men bilyänimi yazdym galanyny her kim bileninden goşubermeli, dama-dama köl bolar diyipdirler.
üns bereniňiz üçin minnetdar
sag bol Urgencli, yetirip dur 🙂
sagbol awtor gowy maglumatlar, Kop maglumatlar hem chaklama diyyangiz, birhili ynamsyzlyk hem doredyar
urgenç sözi gur(t)genç diyen sözüň bize gelip yeten görnüşidir. genç sözi bolsa gent=kent ýagny şäher diýmekdir. jemlap aýtsak urgenç gadymy gurt şäheridir. malim boluşy ýaly gurt turki halklaryň oňonlarynyň biridir
Urgençli, özün yomutmy?
@Dildar agza hem dogry bellap gecdi, atabay we japarbay yomutlary diyibem bolunyarler
@Dildar agza hem dogry bellap gecdi, atabay we japarbay yomutlary diyibem bolunyarler
yomut sözi topbak/topar diýmegi aňladýar diýip ozalam eşidipdim.
kakam pahyr bize, biz japarbaylarnadyrys diyerdi
hawa
aslynda ýomut agalar iki bölege böluneniň sebäbi, horezim padşalygyna boyun egmejek bolup yarysy diyen ýaly Etrege gaçýar,boyun egýanler galypdyr,ýone 'onda-da ýomutlardan horezm hanlygy gorkan eken,sebäbi pitnani köplenç şolor tuzurýar eken, bir gezek dagy horezmiý hanynam öldurýar,gyzyny alyp garemyna salany üçin, ýomutlar erkin ýaşamana gowy gorýar eken,orslara gaty azar berenem şolar, şonuň üçinda Orslar bärik gelmegine makul bilýaler !
Yomutlar batyrgay millet bolan gecmisgde,muna mysal edip Juneyit hany alyp goreli.Ol Hywan hanyny oldurip yurdy ozi dolandyryar.Ilkinji turkmen manadyny cykaryar,elektrik stansiyasyny gurdyryar.
Menem Yomut DZ
Menem Yomut DZ
Men tire taypalaryn yagny teke,yomut,salyr,arsary yaly tirelerin 12 asyr we ondanam ön gelyandigini bilemokdym.Köp sagbol gowy tema ekeni.
Ýöne bärde bir zada aksent etmekçi, biz türkmenistanda ýaşap, hemmämiz türkmen lakamyny almaly, sebäbi diýeniňde, kä halatlarda çagalykda biz tirä degişlikde görkezilsek,onda şol tire ýa taýpa millet höküminde garalýar, bu bolsa biziň howupsyzlyk derejämizi artdyrýar,meselem Hytaý respublikasynda Salorlar we Uygurlar ýaşaýar, türkmençäni bizden kem gürlänok,odnako özlerine türkmen diýmekden keskellämi boýun almaýarlar, özlerini aýratyn millet edip görkezýär, biz taryhy okamyzda geçmişiň ýalňyşyny häzirki döwürde düzedip, biziň birligimize subutnama bolmaly, maňa dogry düşünmegiňizi Sizden haýş edýän
sagbol paylashanyn ucin
menem yomutlarin kesearka oroğından(eyranın ak ğala şaherınden) her kım kesearka manasıne bılsa one aydıb yetırsın?
men ozım kesearka manase kese arğaçdan gelyandır oytyan