Bir wawwaly mesele bar

Bah... Men name etsemkam? Yashyndyrsammykam )))

Kirito Turkmen:
kab aga her gezegem sheydyanay.. ilki oz pikirini yazayda..

Yaşmak gerek welin, yöne bilmek,bilim, ylym diyen zat kabirlerinin eline geçse şonnam zyyany bolyalay, meselem oba gyzlary dap-dessurlary kemsiz yerine-yetiryandirler, yöne kabir şaherliler, ya kabir okuwlylar namemiş bilimi artypdyr, dünya garayşy ginapdir, dap-dessurlara kan sarpa goyyan daldirler, bulam yarym bilimlilikden bolyamy, yöne zyyan-a degya

Bu dunyede soyup-soyulip yashamaly!!!

KAB dogry aýdýang türkmen gelinler ýashmaksyz gezenlerinde-de ýer agdar-düñder bolmaz ýöne gadymdan gelýän däp-dessurda. Menä shol zat näme rol oýnaýanyny bilemmok. Sylag hormat diýseng dashary ýurtlardada sylag hormat bara. Hemmesi hem ýashmaksyz sholaryng.

Shu taze yazylypdyr, mana yarady kabir zatlar bilen ylalashmasamam...
 
Biwepa ýan ýoldaşlar ýa-da Watana wepa
 
Biwepalar ähli döwürde-de hemmeler tarapyndan näletlenip gelnipdir. Olar biziň zamanamyzda-da halanmaýar. Dostuna wepa bermedigem, halkyna wepa bermedigem, Watana wepa bermedigem, ýaryna wepa bermedigem hiç bir halk halamaýar. Şeýle adamlary türkmenler-de halamaýar.
 
Biwepanyň işi jelebiňkiden beterdir. Jelep - aç-açan jelepçilik edýär. Ol hiç kimden bukuljagam bolanok. Özüniň jelepçilik edýänini gizlejegem bolanok. Onuň jelepligini hemmeler bilýär. Şonuň üçin jelep bilen baş goşasy gelýänler baş goşýarlar, olary halamaýanlar bolsa, olardan daşda gezýär.

Biwepalar welin, iň gorkunç hem hatarly adamlar. Olar ençeme öýleriň ýykylmagyna sebäp bolýarlar. Öz öýüni bozýarlar, ýan ýoldaşlarynyň öýüni bozýarlar, bozuklyk eden kişisiniň öýüni bozýarlar, çagalarynyň öýüni bozýarlar.

Biwepa adam aldaýar. Adam oýnaýar. «Ömrüm boýy seniň bilen ýaşajak» diýip, ýan ýoldaşyna söz berse-de, başga kişä gujak açyp, adamy ile gürrüň edýär. Kokantly ýigidiň özüne ikilik eden aýalyny köçä çykaryp ýalaňaçlanlygy hakdaky habary bizem eşitdik.

Hiç bir erkek kişi öz aýalynyň biwepalyk edenini bagyşlap bilmez. Biriniň başyna düşen iş hakda keseden gürrün etmek aňsat. Ýöne kokantly ýigit hakdaky wakany her kim «Şol oglanyň ýerine özüm bolan bolsam näderdim?» ýa-da «Şol oglanyň ýerine oglum bolan bolsa näderdim?» diýen pikir bilen seljermeli.

Türkmenistanly bir ýazyjy: «Aýal biwepalyk edýän bolsa, erkek günäkär» diýip, ol waka hakda öz pikirini aýtdy. Aýal biwepalyk edende erkek hiç wagt günäkär bolýan däldir. Aýal erkek garyp düşende oňa biwepalyk etmeli däl-de, ýan ýoldaşyny goldap, oňa tekge berip durmaly. Erkek gelmeze gidende-de aýal ojagy saklaýjy bolmaly. Erkegiň garyp düşen güni baý erkegiň gujagyny küýseýän aýaldan aýal bolmaz. Erkek uzak ýollara gidende ýakynyndaky erkegiň gujagyna girýän aýaldanam aýal bolmaz.

Aýal - enedir. Her bir ene terbiýeçidir. Ene çagalaryna, töweregine gowy terbiýe bilen görelde bolmalydyr. Bozuk aýaldan nähili terbiýe aljak?! Ýolbaşçylara ýaranjaňlyk etmegi namys bilip, pukara günde (hakykatda welin halal, arassa hem abraýly günde) ýaşap ýören adamsyny äsgermän, ýokary wezipedäki kişilere oýnaş bolup, utanman, iliň-günüň gözüniň öňünde iş otaglarynda-da bozuklyk edip ýören aýallar Türkmenistanda-da bar. Olar özleriniň bozuklyklaryny hernäçe bukulyp edýämikäm diýseler-de, «Temen haltada ýatmaz» diýlişi ýaly, olary il-gün tanaýar. Olar özleriniň bozuk ýoly bilen çagalaryny okuwa salýarlar, çagalaryna wezipe alyp berýärler, özleri wezipe alýarlar, boýlaryny bezeýärler, artykmaçrak iýýärler. Olaryň ýan ýoldaşlarynyň bolsa boýny buruk. Il içinde ýüzlerini ýerden galdyryp bilenoklar, öýleri bozulýar, çagalaryndan jyda düşýärler. Bir kişini şeýle güne salýan aýalda näme üçin günä ýokmuş?

Gadym wagtlarda...

Gadym döwürlerde Orta Aziýada biwepalyk edýän aýallary «saňsar daş» diýen usul bilen öldürer ekenler. Ýagny biwepa aýaly bütin oba bolup daşlar ekenler. Bu epizod türkmen ýazyjysy Annamuhammet Gylyjowň «Köýten nalasy» atly kitabynda-da (soňra şu kitap boýunça düşürilen kinoda-da) getirilýär. Elbetde, adam hukuklarynyň has goralýan döwri bolan biziň döwrümizde, aýratyn-da dünýä ýurtlarynyň ölüm jezasyny ýok edýän döwründe biwepalary öldürmeg-ä aýyp bolar. Ýöne aýal biwepalyk eden ýerde erkegi günäkärlemeli däl. Aýal biwepalyk eden ýerde erkegi näme üçin günäkärlemeli? Aýaly gerk-gäbe doýurmany üçinmi? Boýuny bezemeýäni üçinmi? Ýa wezipe alyp, ony personal maşynynda gezdirmeýäni üçinmi? Şu wagt Türkmenistanda erkekleriň ýarsy işsiz. Adamsynyň garyplygy üçin erkekleriň ýarsynyň aýaly başga kişiniň gujagyna giräýmelimi?

1881-nji ýylda türkmenleriň Gökdepe galasy patyşa Russiýasynyň goşunlary tarapyndan zabt edilip alynýan wagtynda rus esgerleriniň biri türkmen gelniniň golundan tutup süýräpdir. Şondan soň şol gelin: «Goluma keseki erkegiň eli degdi» diýip, gylyç bilen öz goluny çapypdyr. Ýogalansoň şol gelni obadaşlary gonambaşy edipdirler. Gonambaşy bolmak hormaty türkmenlerde iň hormatlanýan adamlara berilýär. Ýagny gonamçylyga gonambaşy bolanyň ady dakylýar. Türkmen zenanlarynyň örän köpüsi ikinji jahan urşuna gidip, ojaklaryna dolanyp gelmedik ýan ýoldaşlarynyň ojaklaryny saklap, ömürlerini ötürdiler. Hatda olaryň perzentsiz galanlaram örän köp boldy. Olar ikinji sapar durmuşa çykjagam bolmadylar. Hiç kim olara: «Durmuşa çykma» hem diýmedi. Ol eneler türkmenleriň akylly aýal-gyzlaryna görelde bolup geldiler.

Azan aýalyny köçede ýalaňaçlany üçin kokantly ýigide bir tarapdan gahar hem etmeýärler. Aýalynyň başga erkek bilen biwepalyk etmegi ol ýigidiň namysynyň basgylandygydyr. Onuň özi masgaralanan hem jebir çeken bolup durýar. Bu ýerde masgara bolan köçede ýalaňaç teni görkezilen aýal däl-de, namysy basgylanan erkek kişidir. Haramlygy başlan günäkärdir.

Türkmenleriň söýgüli şahyry Kerim Gurbannepesowda şeýle goşgy setirleri bar:

Köýnegiň ýüpek bolup, namysyň nah bolandan,
Goý, köýnegiň nah bolup, namysyň ýüpek bolsun!

Garyp günde, kyn günde galan dostuny taşlap gidýän dost bilen garyp halkyny sylaman, bir özüni ýüpek-parça çolap, bir özüni şat günde ýaşadýan, halky, Watany talap, diňe öz baýlygyny artdyrýan ýolbaşçynyň-da ýan ýoldaşyna biwepalyk edýän aýaldan parhy ýokdur.

Cattani dostum doly bellapsin. Menin goshup biljek zadym yok. Diyjek zatlarymy yazsam gaytalanym galar. Yone Hakkatdanam bizin ayal-gyzlarymyzyn namysy hachan bozuldyka? Name uchin beyle boldyka? Bu zatlar sonky 15 yylyn ichinde haz kopeldi we guychlendi. Hemmanin gowy,owadan yashasy gelyar. Elbetde bu guna ya-da jenayat dal,yone tiz wagtyn ichinde bayamak islemek gowy zat dal. Onsonam kanagatly bolmak gerek. Shu wagt adamlan pali gaty azdy,olar Hudaydan gorkman kabir guychli adamlardan gorkyalar... Name diyeyin men... Hemmaniz bolyaniza namelerin bolup gechyanini... Bize taze ugur gerek,hazirki Altyn asyryn Yoly bolmayar,bize oranjewyi ya-da barhatnyi rewolyuciya hem gerekdal. Bize Turkmenin ALTYN REWOLYUCIYASY gerek!

Aýal - enedir. Her bir ene terbiýeçidir. Ene çagalaryna, töweregine
gowy terbiýe bilen görelde bolmalydyr. Bozuk aýaldan nähili terbiýe
aljak?! Ýolbaşçylara ýaranjaňlyk etmegi namys bilip, pukara günde
(hakykatda welin halal, arassa hem abraýly günde) ýaşap ýören adamsyny
äsgermän, ýokary wezipedäki kişilere oýnaş bolup, utanman, iliň-günüň
gözüniň öňünde iş otaglarynda-da bozuklyk edip ýören aýallar
Türkmenistanda-da bar. Olar özleriniň bozuklyklaryny hernäçe bukulyp
edýämikäm diýseler-de, «Temen haltada ýatmaz» diýlişi ýaly, olary
il-gün tanaýar. Olar özleriniň bozuk ýoly bilen çagalaryny okuwa
salýarlar, çagalaryna wezipe alyp berýärler, özleri wezipe alýarlar,
boýlaryny bezeýärler, artykmaçrak iýýärler. Olaryň ýan ýoldaşlarynyň
bolsa boýny buruk. Il içinde ýüzlerini ýerden galdyryp bilenoklar,
öýleri bozulýar, çagalaryndan jyda düşýärler. Bir kişini şeýle güne
salýan aýalda näme üçin günä ýokmuş?

Menin pikirimchede yashmak diyen zat hokman bolmaly. Has hem gelin taze oye baran wagty, gayyn ene-gayyn ata bilen gurleship otursa, ya gayyn aga bilen gurleship otursa gelishmez, ayyp bolar. 

Yone, menin bilshime gora, omuri boyy yashynanoklar kop gelinler. Olar chagalary bolyancha ahlisinden yashynyp, son chagasy bolandan son gayyn enesinden yashmagyny achyar. Sebabi gelin oz chagasyna bermeli edep-terbiyani ilki bilen gayyndan owrenmeli. Yone sylag hormat uchin, gayyn atadan yashynmak hokman.

P.S.: Juda bolmasa, yuwash gelindaki yaly, yazyp dushundirsede bolyara gelin 🙂

Hakyky,onden gelyan dap dessurlar yoredilmeli.

Bibijan   ýuwaş  gelindäki  ýaly   diýse  bir  anegdot  ýadyma  düşdi:
  -Bir  ýaşuly  adam   obanyň abraýly  ýaşulylaryny  öýüne  çagyrýar.Ýaşulylar  gelip  çaý-nahar  edinenden soň  hälkä  soraýarlar
 - Bu  çakylygyň  sebäbi  nämede!?   diýip olam
 - Men ozal  gelnim bilen gürleşemokdym ,ol  hem meniň  bar  ýerimde  gürläp  bilmän kösenmesin . Şu  günden  şeýläk  gürläbersin diýýär.  Ýaşulylaram  bolýa  gaty gowy ,  oň  bolsun diýip   gidýarler.  Ertesi  gün  ir  bilen gelin başlady  diýýär  agzyna  gelenini  aýdyp  gohlamana. Çagalaryna-da  gygyryp  dur  diýýär,  mallaryna-da  gygyryp  dur diýýär. Şol  gün agşam ýaşuly  ýene-de  öňki  adamlary  çagyrypdyr. Ýaşulylar
 - Bu gün näme  sebäpden çagyrdyň?!  diýseler hälki  ýaşuly
 - Adamlar !!1  geliň  şuny  öňki-öňkilik  edeliňle diýipdir.

Kerim agaň  aýdyşy  ýaly  sözlejek  ýerini we  sözüni  bilýänler üçin  ýaşmak hökman   däl. Emma bilmeýänler  üçin   ýaşmak däl torba  geýdirse-de  peýdasy  bolmazmyka  diýýän

Tapyanay dostum! 😆 😆 😆

cattani gaty gorme welin name barada yazyanay barde yasmak gurruni gidyar sen welin namysy orta cykardyn men name diyyan dutarym name calyar diyeni boldy 
mugallymyza yasmak filter diyip gulyadi, menin pikirimce yasmak turkmen milletinin gadymdan gelyan medenyeti we saglyk ucin hem peydaly yeri  az dal.

onem birinin gelini bar eken welin hic yasmagyny ayyrman gurlemeyan ekeni gaynam gelinjan yasmagyny ayyray diyip yone gaytalap yoren eken ahyr gelinem cydaman ejem mana yasmagyny ayyrma diyip aytdy agzyndan erbet ys gelyar diyyardi, gaynam hey gelinin agzyndan ys gelermi diyyar ayyrda goyber diyip ahyr ayrtdyryar welin so bada gelini dayza adamym seyla bir hoooor  ayrylsa  haysy yurjyma dakarsyn diyyar welin gayny derrew agzyny yapdyryar soda yasmakdan cykan dil yakar diyilyara  

👍

Yaşmak, gerek dal, biderek zat.
 
Cattanin makalasam dine ayal barada;
erkek biwepalyk etse name edilyarka önki merkezi aziyada?
Ayaly daşlap öldüryan ekenler, erkek etse hiç zat yokmy?

Hemme zadymyz super, hemme zadymyz yetik-de, gel gel, indi gurrunini edere dine yashmak galdymy? kab dost, yashmagy senema ulananok weli, nirane pasgel berdi, dushunip bilmedim... ulanyan ayal-gyzlar halamasalar ulanmazdylar...

Ýashmak biz tarapda ýok

name, yashmak indi bir mesele boldumay? indi 21-nji asyr diyip, ya yene bir zat diyip yashmaga-da dawa etyan barmy? yok bolsa, onda name uchin bu wawwaly mesele bolyaka? ata-babadabimiz, ozalam birtopary yitip baryar, bu yashmaga bir degmang how 🙂

Bibijan:
Menin pikirimchede yashmak diyen zat hokman bolmaly. Has hem gelin taze oye baran wagty, gayyn ene-gayyn ata bilen gurleship otursa, ya gayyn aga bilen gurleship otursa gelishmez, ayyp bolar.
 
Yone, menin bilshime gora, omuri boyy yashynanoklar kop gelinler. Olar chagalary bolyancha ahlisinden yashynyp, son chagasy bolandan son gayyn enesinden yashmagyny achyar. Sebabi gelin oz chagasyna bermeli edep-terbiyani ilki bilen gayyndan owrenmeli. Yone sylag hormat uchin, gayyn atadan yashynmak hokman.