Çişlen gala

Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmeniň däp-desurlary,urp-adatlary gaýtadan dikeldildi,geçmişimizi,milli mirasymyzy çuňňur örenmäge mümkinçilik döredildi.Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary bilen ýurdumyz halkara ylmy maslahatlaryň geçýän ýerine öwrüldi.Halkymyzyň şan şöhrata beslenen taryhy bar.Ýurdumyzyň her bir welaýaty,etraby özleriniň taryhy ýadygärlikleri bilen şöhratlanýar.
Garabekewül etrabynyň çäklerinde hem birnäçe taryhy ýadygärlikler bar.Şolaryň içinden Çişleň gala özüniň agraslygy bilen tapawutlanýar.Bu gala häzirki Bereket daýhan birleşiginiň Lamma obasynyň 2,5 km günorta-günbatarynda,Türkmenabat-Atamyrat gara ýolunyň 2 km günbatarynda ýerleşýär.Galanyň meýdany iki inedördül kilometr töweregi bolup,diwarlary pagsa we çig kerpijiň gezekleşdirilip ulanylmagynda salnypdyr.Galany öwrenen alymlar muny giçki Kuşanlar döwrüne degişli diýip hasap edýärler.Ýöne il içindäki gürrüňlere görä galanyň düýbi Isgender Zülkarneýin döwründe gurlup başlanypdyr.Saý-sebäplere görä gurluşyk taşlanypdyr.Çişleň gala diňe araplar döwründe doly gurlupdyr. Irki orta asyrlar döwründe bu galanyň goranyş ähmiýetini güýçlendirmek üçin gurluşykda göniburçly çig kerpiçler ulanylypdyr,daşyna çuň händek gazylyp,içi suwdan doldurylypdyr.Diwarlaryň ýüzünde küşt öýjükleri şekilinde ýörite janpenalar salnypdyr.Bu ýerde atyjylar ýerleşip,duşman çozanda ok atypdyrlar.Ýöne bu galada kimleriň bolandygy,kimiň dolandyrandygy bize mälim däl.Il içinde şeýle rowaýat bar.Irki döwürde güýçli patşa höküm sürüpdir.Ol öz hasabyna gala saldyrypdyr.Işçi güýjini bolsa ýerli ilatdan çekipdir.Has erbedi-de ol işe gijä galyp geleni haýada ýaplap üstünden pagsa ördüripdir.Bir gün bir enäniň ýeke perzendi işe gijä galýar.Özüne jeza beriljegini bilýän oglan ejesi bilen hoşlaşyp ýöremekçi bolýar.Şonda ejesi ogluna bir külçe berip,sondan şaha datdyrmagy sargyt edýär.Oglan edil ejesiniň sargyt edişi ýaly şaha külçeden datdyrýar we özüniň özüne beriljek jezasyna taýyndygyny aýdýar.Ol şa külçeden iýýär welin,onuň ene süýdünden bişirilendigini bilýär.Şa:”Men süýtdeş doganyma jeza berip bilmerin” diýip,oglany halas edýär.Elbetde bu rowaýat toslamadyr.Ýöne bir tarapdan galadan ýygy-ýygydan tapylýan adam süňkleri bu rowaýata başgaça garaýyş döredýär.Galanyň soňky ýaşan döwrüni alymlar bu ýere ärsarylaryň göçüp gelmegi bilen baglanyşdyryp XVII-XIX-asyrlary görkezýärler.Bu döwürde içki galanyň töwereginde kuşanlar döwründe gurlan goranma desgalary ýaly çig kerpiçden we palçykdan salnan diwarlar gurlupdyr.Bu diwarlaryň beýikligi 6-8 metr,galyňlygy 2,5-3 metre çenli bolupdyr.Galanyň içinde beýikligi 4-5 metr bolan atyjylar üçin seki gurlupdyr.Bu sekiniň üstünde 1-2 metr aralyklarda atyjylar ýerleşipdirler.Galanyň günbatar böleginde beýikligi 5 metr bolan minara ýerleşipdir.Bu minara gözegçilik edilýan diň bolupdyr.Galanyň daş töwereginde häzirki wagtda ekin meýdanlary ýaýylyp ýatyr.Bu bolsa galanyň meýdanynyň kiçelmegine getirdi.Ekinleri suwarmak üçin ilat galanyň gapdalyndan ýaplary gazypdyrlar.Şol ýapdan akýan suwlar hem yzgar bilen galanyň düýbüne urup ony çökeripdir.Muny biz galanyň ýigrimi ýyl töweregi mundan ozalky derejesi bilen häzirkisini deňeşdirenimizde görýäris. Bu gala entek öwrenilmeli,ony gorap saklamaly.Ýadygärlikleri öwrenmegi,olary gorap saklamagy ýaşlaryň aňyna guýmagymyz gerek.