Keýmir Kör Türkmen

Keymir Kör türkmen hakda yatlanyñ ücin sagja bol.

Musulmanlara Çingizden (Temuçin, Jeňgiz) hem on
esse zyýat zowal ýetiren patyşa Teýmirleň (Teýmir agsak-  
ölmeziniň öňüsyralarynda musulmançylygy kabul edýär) Garagumyň üsti
bilen Köneürgenje we Bedirkende geçmekçi bolanda, Aman han Döwletýar beg
oglunyň baştutanlygyndaky teke türkmenleri uly uruş edýärler, edil Gökdepe
(gala) urşundaky ýaly söweşip gyrylýarlar. Soňra Teýmirleň ol ýerleri basyp alansoň,
külli tekäni tüketmek maksady bilen olary Hytaý serhedindäki ot çöp bitmeýän,
tozanly, ýel öwsüp ýatan şor ýere-Taklamekana sürgün edýär. Tekeler bu kapyryň
gazabyna griftar bolup, Taklamekanda, Nurgarabaýyr dagynda, Kermenede,
Kelif-Uzboýuň ýakasynda, Antguýuda (Owganystanda), umuman, dört asyra golaý
ýurdundan aýraçylykda ýaşaýarlar.

Olar Antguýudakalar
1712-nji ýylda Hojanepes batyryň maşgalasynda bir dogma dünýä inýär. Oňa Keýmir
( aňladýan manysy gaýtmaz, dönmez, göni, sowulmaz ) diýip at goýýarlar.
Döwletmämmet Düýegöz Orazmämmet ogly şol wagt tekeleriň ýaşulusy bolupdyr.
Keýmir onuň terbiýesinde kämilleşýär. Şirgazy hanyň söwer dosty Döwletmämmet
Düýegöz aga Şirgazy handan ygtyýar alyp, 1719-njy ýylda külli tekäni Wasa
göçürip getirýär. Şonda Keýmir ilki öz tireleriniň, soň utamyş urugynyň
serdary, soňam Döwletmämmet Düýegöz aganyň baş serdary, orunbasary ýaly
wezipelerde halkyna hyzmat edýär

Şirgazy hanyň ölüminden (1728-ý.) soň
kada-kanunlaryň üýtgänligi, şertnamalaryň bozulanlygy, Wasa çekilen
aryk-ýaplaryň gömlüp, suwunyň kesilendigi hem-de özüniň gaty garranlygy
sebäpli, Döwletmämmet Düýegöz aga “Öli diýerler ol kişä, ýaş togsandan aşansoň”
diýen halk pähimine eýerip, ýaşululygy Keýmire tabşyrýar. Ol Wasda durarlyk galmandygy
üçin gadymy mekana-Ahal we Merkezi Garaguma dolanmagy maslahat
berýär, özü bolsa köp wagt geçmänkä şol ýerde aradan çykýar. Emma Ahala
gelseler, baryp Horezmiň paýtagty Köneürgençden Hywa geçmezinden 40-50 ýyl öň
Ýemreli oýundan ýemreliler, Alili oýundan bolsa alililer Horezm şalary bilen
tersleşip, bu ýere gelipdirler we Eýrana raýat bolupdyrlar.

       
Tekeler bolsa Tejen-Üçburç, Ýolbarsly sebitlerinde mesgen
tutunyp, Damla, Ýerbent, Kyrkguýy, Mamur, Garryçyrla, Kürtüş sebitlerinden tä
Balkan ýakalaryna çenli ýaýraýarlar. Emma Eýranyň dikmeleri-Etek
galalarynyň baş hany Ugurly gazak ( ýemreliniň gazak tiresinden ), Mary
welaýatynyň baş hany Baýramaly han (şyga, gajarlaryň hany) we Eýran hanlyklary
birleşip, tekeleri ýene-de sürgünde bolan ýerlerine kowmak isleýärler. Olar
Eýran goşunlary bilen goşulyşyp, çarwa tekelere gün bermeýärler. Ýogsam, şol
garyndaş taýpalara Ahal, Tejen, Balkan, Was sebitlerine çenli müňlerçe
ýyllykdaky gadymy gonamçylyklarynyň ýatandyklary-da aýdylýar. Emma olar Eýranly
zalymlaryň penjesinde bolandyklary üçin 
öz garyndaşlarynyň üstüne ýykgynçylykly çozuşlar edýärler.

       
Keýmir öz orunbasary Annaseýit wekili (çeltek ýagly), Amandöş, Esenoglan
ýaly serdarlary, Annaöwez (gyzylgöz – ýalyňaýak) işabaşyny (goşun
serenjamçysy), onbegileri, atalyklary, ynaklary (geňeşçilerini) çagyryp
maslahat geçirýär.

       
Görogly soltandan (8-9-njy asyr) tä Şirgazy han zamanyna çenli 18 sany
baş hanlygyň gowgaly günlerini, Teýmirleň bilen bolan çaknyşykda “Biz diňe
Hakdan gorkýarys. Horezm şalary bilen ähdimiz bar, “Ähtinden dänen nembez
(nesilsiz) bolar” diýipdirler. Şonuň üçinem sizi Garagumyň üsti bilen
goýbermeris...” diýip, uruşdan öň gepleşik geçiren teke begi Aman hanyň
sözlerini, özüniň atasy hasabynda, uly iliň hem sahaba hökmünde garan,
hormatlan ýaşulysy Döwletmämmet Düýegöz aganyň “Biz hiç haçan, hiç kime
degmedik, degendenem gaçmadyk, ýöne ýaý boýy gamdyk”...diýip, aýdan
nesihatlaryny ýatlan Keýmir geçmişini, häzirki we geljekki ýagdaýlaryny paýhas
eleginden geçirýär. Baryp, Wasda oturýarkalar ençeme gezek gaça uruşlar eden duşmany
Nedirguly awşaryň 1730-njy ýyllarda Hywa hanynyňkyda tussagdaka özi bilen
dostlaşyşy (şol wagtlar Keýmir utamyş urugunyň serdary), onuň özüni boşatdyrmak
üçin özelenip ýalbaryşy, Döwletmämmet Düýegöz aganyň üsti bilen Nedirguly
awşary tussaglykdan boşadyşy, onuň Keýmir bilen eden ähtnamalary, emma Eýrana
şa bolansoň, biwepalyk edip, häli-şindi çapawulçylykly çozuşlar edip durmagy
maslahata ýygnananlary oýa batyrdy. Emma olar hiç haçan Eýrana tabyn
bolmandyklary we geljekde-de bolmajakdyklary barada bir çukura tüýkürip,
pikirlerini çugdamlaýarlar.

       
Tekeler Balkan eteginde oturanlarynda Eýran leşgerleri ençeme çozuşlar
edýär. Olaryň geljegini aňyp, çagalaryny, aýal-gyzlary, garrylary Kürtüşbaba
eltip, yzlaryna dolanyp gelip eden söweşlerinden soň köp heläkçilik çekip,
ýeňlen duşmanlaryň Garagum çölüne çozuşlary azalýar.Emma şol wagt Büjnürt
hanynyň baştutanlygynda öz raýaty bolan Ahal arkajyndaky we Etek galalaryndaky
türkmen taýpalarynyň mejlis-maslahatlary köpräk çagyrylypdyr. Olar tekeleri
Garagumdan kowup çykarmagyň kül-külüne düşýärler.

Keýmir kör Garagum çölünde ahyrky gaçybatalga
diýip, deňziň demirgazyk gaýrasynda Ajykölüň töwereginde bir goluň daşyna
ojar-gum aralaşdyryp berkitme-gala hem gurýar. Soň-soňlar onuň ojarlary çüýräp,
guma garylyp gidipdir. Olar köp ýerlerde şeýle berkitmeleri gurýarlar.

       
Büjnürt hany Kesearkajyň, Ahal we Etek galalarynyň hanlyklary bilen
geçirmekçi bolýan uly maslahatyna Garagumda mesgen tutan teke türkmenleriniň
serdary Keýmiri-de çagyrýar. “Çagyrylan ýere irinme...” diýen nakyla eýerip,
Keýmir hem maslahata barýar. Ýygnakda ençeme düşündiriş we guramaçylyk işleri
hakynda gürrüň edilýär. Soňra gala hanlary öz ýagdaýlary barada aýdýarlar.
Ahyrsoňy Büjnürt hany Keýmire ýüzlenýär:

- Keýmir teke, siziň watanyňyz- 
ýurduňyz nire

- Han hezretleri, biziň mekanymyz- ýurdumyz
Garagum çölüdir.

- Onuň belli orunlary-şäherleri haýsylar?

- Belli orunlarymyz- 
şäherlerimiz: Kürtüş, Zäkli, Üňüz, Ýerbent, Garryçyrla, Üçburç,
Ýolbarsly, Damla hem beýleki ownuk şäherlerdir.

- Galalaryňyz haýsylar bolar?

- Galalarymyz Hatapgala, Galtakgala, Akjagala,
Gyzyljagala, Çeltekgala, Şeýtangala hem başgalar, han aga!

       
Keýmir sözüniň üstüni ýetirip, Garagum çölüniň giňdigi, onuň bir ýanynyň
Hywa, ýene bir ýanynyň Buhara emirligi, beýleki bir tarapynyň Maňgyşlak bolup,
tä Gazak ýurduna çenlidigi, uzyn tarapynyňam Eýran şalarynyň ýurdudygy hakynda
aýdýar. – Şol aralykda biziň ilimiz çarwaçylyk-maldarçylyk bilen meşgullanyp,
mallarymyzy, mal önümlerimizi goňşy welaýatlara eltip, galla hem beýleki
harytlara çalyşýarys. Biz hiç bir şalyga, hanlyga-häkimiýete garaşly däl, öz
ygtyýarymyzda, özümizi özümiz dolandyrýarys. Hiç kime zyýan bermeýäris, gaýtam
ýagşylyk edýäris, ýalançylyk, erbetçilik bolsa iň ýigrenýän zadymyzdyr, han
aga! – diýýär.

       
Keýmiriň batyrgaý sözlerini diňläp, Ugurly gazak äsgermezlik etjek
bolýar:

-
Keýmir kör, bize argyşa gelen tekeleriňizden habaryňyz barmy? Biz olary horlap,
aýallaryny-da basgylapdyk – diýende, Keýmir kör tarsa ýerinden turup, gazap
bilen Ugurly gazaga (hana) ýiti nazaryny dikýär-de, başyndaky telpegini ýere
patladyp urup, onuň üstünde lampa oturýar. Onuň bu hereketini synlan Büjnürt
hany Ugurly hana garap: “Kör tekäniň telpeginiň üstünde oturmagynda bir gep
bar” diýen. Soňra ol Keýmire garap:

-
Seniň näme aýtjak zadyň bar, belki ýatdan çykaransyň, ýene-de aýtjak zadyň
bolsa aýt? – diýýär. Ol bolsa:

-
Meniň aýtjak sözüm ýok, maňa söz galmady – diýýär. Eýran şasynyň zor salmagy
bilen Pendi, Şeýhi – Jüneýdi (Guşgy) giňişliklerinde ýaşaýan türkmenler
kem-kemden gysylyp, Mara göçürilip getirilýär. Şol ýyllarda Murgap derýasynyň
ýakalary Eýrana garaşly bolan.

       
Hemişe-de teke türkmenlerini halamadyk Baýramaly han tekeleri gelen
ýerlerine kowmak üçin her-hili pyssy-pyjurlyklar edýär. Marynyň aýagynda oturan
teke çarwalaryny talap, azar ýamanyny berýärler, hatda oglan okatýan
mollany-da, okaýan oglan-gyzlary horlap, olaryň namyslaryna degýärler. Oglanjyklaryň
ujydyny kesmek ýaly ynsanlykdan çykmalardanam gaýtmaýarlar.

Bu ýagdaýdan soň Garaguma ýaýrap oturan
tekeleriň ähli aksakgallaryny we serdarlaryny ýygnap, Keýmir uly
mejlis-maslahat geçirýär. Şonda Baýramaly şyganyň özedişindenem beter etmeli,
olary talamaly diýip çykyş edenler-de bolýar. Birnäçesi bolsa gyssanmazlygy, öz
wagty, ýeri gelende ar almagy, halkda günä ýokdugyny, eger häzir uruş edise,
ýene-de halka uly zyýan ýetmeginiň mümkindigini maslahat berýärler.

       
Keýmir bolsa teke türkmenleriniň hiç haçan alamançylyk etmändigini, diňe
öwezine alamançylyk edendigini, onda-da aýal-gyzlary ýesir almandygyny
düşündirýär. Ol onsoň Amandöş (öz baş serdary) serdaryň, Annaseýit wekiliň
(orunbasary) we beýleji akyldarlaryň çykyşlaryny diňläp, kömek sorap Hywa
hanyna ýüz tutmagy makullaýar. Muny hemmeler goldaýarlar.

       
Annaseýit wekiliň baştutanlygynda bäş sany adam Hywa hanynyňka we Hywa
hanynyň teklibi boýunça soňra Buhara emiriniňkä baryp, Keýmiriň
haýyş-towakgalaryny ýetirýärler.

Horasan
welaýatlary Jeňgiz hanyň ýörüşlerinden öňem türkmen taýpalarynyňýurdudy, hatda ondan aňyrdaky
zamanlarda-da olaryň ýaşan watanydyr – diýip, Buhara emiri Şamyrat Welnamy
maslahatda aýdýar. Olar ýene-de bir aýyň dowamynda sähetli güni duşuşmagy karar
edýärler. Garagum sährasyna goşun çekip ugraýarlar.

Amandöş serdaryň baştutanlygyndaky Keýmir körüň goşuny-da ýola düşüp,
olar Dänew bilen Baýramalynyň ortalaryndaky gadymy Uzboýuň akgyt ugrunda ojar
tokaýlarynyň arasyndaky Köpguýy diýen oýda duşuşýarlar. Dem-dynç alansoňlar
salkyn bilen Baýramala ugraýarlar. Baýramala menzil ýarym galanda düşläp,
gijöýlän ýene ýola düşýärler. Gije il ýatyp, it uklanda Baýramalynyň 10-11
çakyrym (1.06 km-e deň) golaýynda düşleýärler. Amatly ýerde jaýlaşansoňlar dessine
işe girişýärler. Hywa hanynyň, Buhara emiriniň hem Keýmir körüň her biriniň
saýlama nökerlerinden 200 (jemi 600) atlyny jemläp, Baýramaly hanyň üstüne hut
şol gije ugratýarlar

Olaryň gijäniň bir wagty duýdansyz dökülmegi
Baýramaly hanyň gahar-gazabyny ýetjek derejesine ýetirýär. Çapawul atçylar
aldym-gaç urşuny edip, käte yzlaryna serpigip, gaça uruş edýärler. Çapawullar
şol gelişlerine bellenen ýere daňdanlar – namaz wagty gelýärler. Keýmiriň we
Hywa hanynyň goşunlary ertir namazyny okap ýetişip, öz orunlarynda taýýarlykly
duran bolsalar, Buhara emiriniň goşuny namaz okap ýetişmändir. Şonda Welnamy
ymamyna garap: “Gysga süre saňa ne kyldy...?” – diýip käýýäpdir.

       
Şunlukda, hersi bir gapdaldan, Keýmir bolsa çat garşysyndan çykyp,
Baýramalynyň goşunlaryny dargadýarlar we köpüsini ýesir alýarlar. Baýramaly han
ahyrsoňy ýaraglaryny taşlap, nökerleri bilen tabyn bolýar. Olar ýesirleri bilen
bilelikde Baýramaly şygany öňlerine salyp, şäheriň çetinden baranlarynda ilat
ýaşulularyň baştutanlygyndaolary
duz-çörekli garşylap, Baýramalydan dynanlaryna begenýärler.

       
Baýramalynyň özüni bolsa bütin şähere aýlaýarlar. Keýmir kör şonda
burkaz, aýmak, owgan, haryn, salyr, saryk, soltanyz ýaly ençeme ýerli türkmen
taýpa-tireleri bilen hiç-hili öjüniň ýokdugyny, emma Baýramaly şyga bilen
öçlüdiklerini, bu betbagtçylygyň esasy günäkäriniňem hut Eýran dikmesi
Baýramaly şygadygyny aýdýar. Olar Baýramalydan dynansoňlar Maryda türkmen
begligini döredip, ony Hywa – Buhara tabyn edýärler. Alnan baýlyklary, oljalary,
hatda eýer-esbapdyr ot-iýmlere çenli täze döredilen beglige tabşyrýarlar.
Baýramaly hanyň hanlygyna degişli baýlyklaryň ählisini hasaplaýarlar, eýranly
baý şygalaryň artyk baýlyklaryny-da döwlet haýryna alýarlar. Şygalary hem
birnäçe kakabaşlary maşgalasy, mal-garasy bilen Buhara, ýagny Amyderýa bilen
Syrderýa aralygyna sürgün edýärler. Myhmanlary ugradyp, Keýmirem gaýdansoň,
Annaseýit wekil 100 atly nöker bilen bir aýlyk galýar we täze begligi
tertip-düzgüne salmaga kömek edýär. Bu waka 1785-nji ýylda bolýar. Şol guralan
türkmen begligi 1785-nji ýyldan tä 1855-nji ýyla, Hywa hany Mädeminiň Sarahs
urşundaky ölümine çenli dowam edýär. Bu ýerde türkmen begliginiň döredilenini
eşiden Büjnürt, Maşat hanlary öz janlaryny saklap bilseler razy bolupdyrlar.
Baýramaly han ölensoň, ol hakda her hili masgaralaýjy goşgular düzülipdir.
Şolaryň biri-de şol döwürlerde ýaşan Gara şahyryň Maru-şahu-jahan hakyndaky
“Seniň üstüňde” atly şygrydyr.

Baýramaly han tutulyp ýoklanandan soňra Annaseýit
wekil “Garagum çarwalarynyň guşluk tarapy Owganystana barýança giňän ýaly
bolaýdy” diýipdir.

Şol
ýylyň tomsunyň ahyrlarynda Ugurly han üç günlik uly toý tutjakdygy hakynda çar
tarapa habar ýollaýar. Ol obadan ep-esli açyklykdaky toýhanasynda iki sany
örügöý (ak öý) tutup, olaryň içinde gelin-gyzlary oturdýar.

Toý
habaryny eşiden Keýmir kör bolsa ähli ýaşululary ýygnap (Büjnürt hanynyňkyda
bolan maslahatda Ugurly hanyň aýdan sözlerini ýatlap), indi ar-namysdan çykmaga
wagtyň gelendigi hakynda maslahat edýär. “Arym köýenden, imanym köýsün”
diýipdirler, ar-namysyň astyndan çykalyň!” diýip sözüni jemleýär. Soňra Keýmir
serdarlaryny çagyrýar, olaryň her haýsyna gerekli nökerleriň, azyk-suwluklary
ýüklär ýaly düýeleriň sanyna çenli aýdýar.Olar şondan soň 25 güni geçirip,
26-njy gün jemlenip, öýle namazyny okap, güni gijikdirip ýola düşýärler.
Ýolbelet diýip üç adamy getirýärler. Keýmir olary synlap, sözleşip, olaryň
birine ýüzlenip: “Taňňym (Taňňy Göbe – amaşa), sen taparsyň, öňe düş!”
diýipdir. Keýmir dagy Ahalata (Ahalbaba, Akhalata, Akhalbaba) gonamçylygynyň
bir menzil ýeňsesinde Düňölen guýusyna barýarlar. Gijäniň ýarymynda 100 atlyny
eýýäm toýunyň bir güni geçen Ugurly gazagyň üstüne çapawulçylyga ugradýar we
olara Ugurly hanyň gelnini hem gyzyny alyp gelmegi buýurýar. Özleri-de
Düňölenden atlaryny, düýelerini suwa ýakyp, çeleklerini, meşiklerini
doldurýarlar. Guýynyň agzyna gyzgan-ýylgyn, ojar-çerkez ýaly çöp basyp,
üstüne-de keçe ýapyp, mazaly örtüp, gum bilen gömýärler. Özleri-de guýynyň
demirgazyk, gündogar, günbatar taraplaryny gurşap ýatýarlar.

       
Daňdanlar baran atlylar Ugurly hanyň gelni bilen gyzyny alyp, gün
doganda Düňölene gaýdyp gelýär.

       
Ugurly gazagyň kowgy atlylary guşlykdan günorta çenli ýol geçýär. Olaryň
gözi guýynyň agzyna düşende guýy gömlüpdir diýip düşünýärler. Şol ýerde bolan
çarwa urşunda (taýakly, gamçyly uruş, eger gylyçly garaw gaýtarsa, ýarag
ulanmaly) olar aman diläp, ellerini galdyrýarlar, käbirleri bolsa gaçýarlar.
Ýesirleriň at-ýaraglaryny alyp, ýaralylarynyň ikisini bir ýaba mündürip, şol
gije obalaryna ugradýarlar we olara il-gün bilen işleriniň ýokdugy, Ugurly
hanyň gedemligi barada aýtmaklaryny pugta tabşyrýarlar.

       
Keýmiriň atlylary şol gije Düňöleniň agzyny açyp, mallaryny suwa ýakyp,
gaplaryny suwdan dolduryp, ertesi irden yzlaryna tarap ýola düşýärler. Iki
menzil ýöränsoň, Ugurly hanyň iberen töwellaçy ýaşululary yzlaryndan ýetýär.
Keýmir aga olaryň töwellalaryny kabul edip, gelni bilen gyzyny gaýtaryp berýär.
Soňra olara:

       
-Biziň ýemreli garyndaşlar bilen hiç-hili adawatymyz (duşmançylygymyz)
ýok, Emma Ugurly gazak bilen öçli bolduk, ýagny Ugurly gazagyň özüniň sözi
bilen şeýle bolduk. Şoňa görä-de “Deňleşen depe aşmaz” diýlişi ýaly, onuň özi
bilen deň boljak däl, siziň töwellaňyzy il-günüň hatyrasyna kabul edýäris –
diýipdir.

       
Keýmir kör şol wagtlar 73 ýaşlaryndaky garry, sagdyn ýaşuly eken.
Soňabaka tekeleriň mallary köpelýär. Olar Balkan daglarynyň demirgazyk-gündogar
taraplaryna – Çarwa we Kämil ýaýlalary ýaly otluk, suwluk ýerlere ýaýraýar.

       
Keýmir agany küllü türkmen özleriniň aksakgaly, howandary hasaplapdyr.Ol
bir ýany Balkan, beýleki bir ýany Sarygamyş çöketligine, Was sebitlerine çenli
göçüp-gonup ýören, şeýle hem oturymly taýpalara janpena bolýar. Onuň özü-de,
nökerleri-de çarwa durmuş obrazynda ýaşapdyr.

       
1788-nji ýylda 76-77 ýaşynda Keýmir serdar ýaşululygy öz oruntutary
Annaseýit wekile tabşyrýar. Elbetde, onuň ornundan aýrylmagyna razylyk
bermeýärler. Emma Keýmir şol mejlis- maslahat toýunda dirilikde öz ornuny laýyk
adama tabşyrmagyň miýesser etmegiň uly bagtdygy, bu zeýilli ýagdaýyň
aňsat-aňsat ýetdirmeýändigi özüniň hem gaty garrandygy, 80 ýaşyna golaýlandygy
gaýtam, muňa begenip, has tutumly toý tutmalydygy baradaky çykyşyndan soňra
Annaseýit hem başgalar-da muňa razy bolýarlar.

       
Keýmir bolsa 1790-njy ýyllarda kowum-garyndaşlary we beýleki çarwalar
bilen Maňgyşlagyň Hook diýen etrabyna barýar, şol ýerde 1800-nji ýylda aradan
çykýar.                                   


Keýmir
oglanka tyg degmegi zerarly onuň bir gözüne şikes ýeten eken. Emma ol
soň-soňlar gutulyp gitse-de, yz galanlygy sebäpli onuň oglanlykdaky Keýmir kör
lakamy galyberýär. Aslynda onuň gözi kör bolmandyr.

       
Keýmir aksowult at ýüzlüräk, göz damarlary çylgym-çylgym gyzgylt, goýun
göz, ýiti nazarly, uzyndan ýogyn boýunly, uly süýri kelleli, erinlek, eginlek,
iri süňk başly, at ýeňseli, demirbeden, şir ýürekli, akyl-paýhasly, mylakatly,
at üstündäki aýaklaryny üzeňňiden aýranynda ýere ýeteňkirleýän, päk ýürekli,
ynanç ygtykatly, namaz-täretli, syratly, pespäl, şahyrana, dilewar kethudadyr.

Onuň
ýedi ogly bir gyzy bolan. Olar Annameňli serdar, Çarykly batyr, Bilek batyr,
Çary batyr, Penjeli (Ata) pälwan, Garagol serdar, Aýnazar han, Aýlar (il içinde
tutulýan ýörgünli ada Hakylla) dagydyr. Annameňliniň edermenligi hakynda
“Ýusup-Ahmet”, “Döwletýar beg” ýaly dessanlarda waspnamalar bar. Aýnazar handan
üç ogul: Batyr, Orazguly, Taňryguly önüpdir. Orazgulydanam üç ogul: Gul çonak,
Geldi çonak, Çepbe; Geldiden bolsa bir ogul: Bäbek; ondan bolsa Hojamuhammet
dünýä inipdir.

       
Keýmiriň tiresi: teke – utamyş – bagşy – daşaýak – akdaşaýak – gyzyl.
Keýmir Maňgyşlagyň Hook diýen ýerinde jaýlanýar. Ol ölensoň nebereleri Hookdan
ýurduna gaýdyp geleni üçin olara hooklar hem diýlipdir.

       
Keýmiriň nesilleri, garyndaş-kowumdaşlary Aşgabat etrabynyň “Akdaşaýak”
kolhozynyň Keýmir kör köçesinde, Arçmanda, Tejende, Maryda we başga ýerlerde
ýaşaýarlar.

Onuň
örän dilewardygyny tassyklaýan ençeme rowaýatlar hem bar. Şol rowaýatlaryň
birinde Büjnürt hany Keýmirden:

       
-Näçe nupusyň (ilatyň) bar? – diýip sorapdyr. Ol:

       
-Ýetişmedi, baryp ibererin – diýen. (Soňra Keýmir yurduna gelip, 20 düýe
gurt iberýär. Iş edinip sanasalar 40 müň gurt eken. Keýmir iberen adamyna
özüniň her hojalykdan bir gurt ýygnap iberendigini hana aýtmagyny tabşyrýar.
Häli-häzire çenli 40 müň öýli teke türkmenleri diýlip ýörülmegi-de şondan
galypdyr.

Han:

       
-Keýmir, siz göçeniňizde näme üçin çalt göçýärsiňiz? – diýip soraýar.
Keýmir:

       
-Gazaklar habara görä göçermiş. Bizem habara görä göçýäris, şonuň üçinem
göçenimizi ýel biler, gonanymyzy gool biler – diýip jogap berýär.

Han:

       
-Keýmir, galalaryňyz örän az-la?

       
-Bizde gala ornuny goollarymyz tutýar.

Han:

       
-Keýmir, sen nähili ata-eneden bolan adam?

       
-Meniň enem bir gär gool, atam bolsa degdi boran. Degdi boran gär gooly
alan, menem şondan bolupdyryn.

Han:

       
-Keýmir, adamyň, malyň, agajyň, ýoluň erbedi nähili?

       
-Kötelli dagdan igde ýükli, agzy gara eşekli, keçe telpekli bir adam
geçip barýan eken – diýip, Keýmir oňa jogap beren.

Bir
gezek Keýmir aga atly barýarka, öňünden çykan bir adam onuň bilen salam-helik
edýär. Ol atyň syrtynda oturan 6-7 ýaşly gyzjagazy görüp:

      
-Keýmir aga, ýogsa-da, bu gyzjagaz seniň nämäň? – diýip soraýar. Emma
gyzjagaz Keýmirden öňürti:

      
-Büý-ä meniň janym, men munuň jananasy, muň ejesi meň ejemiň gaýynenesi
–diýip, özüniň Keýmiriň gyzydygyny aýdypdyr. Şonda ol adam oňa garap:

       
Berekella, sen-ä gaty hakyllyja ekeniň, ömrüň uzak bolsun, hakyllym! –
diýipdir. Şondan soň onuň ýörgünli ady Hakylly bolup galyberipdir.

       
Türkmen halkynyň gaýduwsyz gerçegi, Keýmir baba Azady, Zenuby,
Magtymguly ýaly akyldarlar bilenem ençeme gezek duşuşan, pikir alşan, ähli
türkmen taýpalaryny birleşdirmekde, olaryň arasynda gatnaşygy ösdürmekde
ullakan işleri amala aşyran serdardyr.

       

Buýr-bulaşyk bolaýdaý, aý bähbit bolsun.

Çagry Beg Türkmen hakynda mowzuk açsan has yerlikli boljak

Öran oňat maglumatlar,sag bol çunki bular bir ýerde ýazylanok,bolup geçen serkerdelerimizi bilmek öran wajyp mesele !

Şu musulman halklar birleşip agzybir ýaşan bolsalar, Magtymguly Pyragynyň arzuwlary hasyl bolardy.

Torgayyn chummugu- we yzyndaky yeryurtatlaryny hem dushundirseniz/

Sagbol awtor Juneyit han hakda mowzuk acsanyz hoshal bolardym(ginishleyin).

Owazadar bolup älem-jahana,
Öz ilinde hökmi ýörän rowana.
Eýaminda ganym geldi amana,
Keýmir atly sahipkyran geçipdir.
(Zenuby)

Köp çeshmelerde bar:

Keýmir kör Hywa gidende Nedir atly eýranly bir guly hem azatlykdan boshadyp alyp gaýdýar. Olam soñundan Nedir sha bolup çykýar. Keýmir kör Nedir shanyñ ýanyna gypynçsyz baryp, ýüzüne sögübilýän adam eken. Nedir shany Keýmir kör azatlykdan halas edensoñ, Keýmiriñ göwnüne hiç haçanam degip bilmändir. Goshunlary käte bärik alamana geçse, iki esse edip öwez tölegini alar eken. Nedir sha, Keýmir köre uly hormat goýupdyr.

Öran oňat maglumatlar,sag bol!!
momkyn bolsa goklenler barada,olaryn otyrmishy barada ,hanlary barada maglumat berseniz teshekorler!!!!

Cheshme namedenka ? Govy maglumatlar !