JenShen

Ýyrtyjalaryň şasy ýolbars, guşlaryň şasy bürgüt hasaplanyşy ýaly
ösümlikleriň şasy hem Jenşen hasaplanylýar. Hytaý dilinde “jen-adam”,“şen-kök” diýlen manyny berýär. Jenşen adam
aýagy sekmedik gür tokaýlyklarda bitýär. Ol ýiti güneşli ýeri halamaýar. Çygly,
kölegeli, imisalalyk ýerleri gowy görýär.

Ony ýörite gözleýän adamlar bolup, olaryň arasynda bütün ömrüni ýekeje
Jenşen tapyp bilmän geçirýänlerde barmyşyn. Eger tapaýsalar welin, ol ýeri
gizlin goraglap saklap jenşen kämillik ýaşyna ýetýänçä ondan habar alyp
durýarlar.

Jenşen hakyky jenşen bolýança azyndan 350-450 ýyl ösýär. Şonuň üçinem
jenşen tapan adam ony özünden soňky ogluna, ol hem indikä, şeýdip
nesilden-nesle gizli syr açylmadyk miras hökmünde gowşuryp gidýärler. Ahyry
jenşen ýetişip bir sähetli gün ony köwläp alýarlar. Bu uly taýynlygy talap
edýär. Bir hepde on gün öňünden dirilik köküni köwlejek adam ýuwnyp, tämiz
eşikler geýip, däp bolan dogalary okap jenşeniň ýanyna baryp onuň bilen
gürleşýärler. Köwläp almak üçin rugsat soraýarlar, jogaba garaşyp ýanynda
bolýar. Eger şol wagt haýsyda bolsa bir ýaramaz alamat ýüze çyksa, ýel tursa,
ýagyş ýagsa, golaýdaky agaçlaryň şahasy döwülse, gaplaňdyr aýy ýaly wagşy
haýwanlar peýda bolsa “Jenşen rugsat bermedi” diýip köwlemek işini başga güne
geçirýärler.

Ahyrsoňy bir gün jenşen “göwneýär”, Jenşeni 
köwlemek işi iňňän usullylygy talap edýär. Köwlenýän wagtynda jenşeniň
yekeje kökjagazy ýa-da baldagy çapylsa bolmaýar, onuň güýji peselýär.

Ahyrsoňy agramy bary-ýogy 300-400 gramlyk köki köwläp alýarlar. Onuň görnüşi
iki elli, iki aýakly adamaçalym edýär. Tebipleriň ynanjyna görä ony ulanýan
adamyň bedenini täzeleýär.

Soňra ony derman ýasayan ussat tebiplere örän gymmat satýarlar. Tebipler
bolsa ondan dirilik dermanyny ýasap ömrüni uzaltmaga döwtalap baý kişilere ýurt
hökümdarlaryna, patyşa imperatorlara gymmatdan gymmat satypdyr.

Jenşen ýöne bir ösümlik bolman, jadyly syrly “janly” ösümlik
hasaplanylýar(onuň gargyşy siňip awçylaryň, tebipleriň, şamanlaryň heläk
bolýandygy hakda birnäçe gürrüňler bar)

Jenşen ösýän wagty tokaý ot alsa, golaýyndan sil geçip, gurakçylyk bolup,
mör-möjek baldagyny iýip ýa-da başga düşnüksiz sebäpler dörese, daşyndan
seretseň gurana meňzäp, uzak möhletli uka gidýär. Onuň bu mejalsyzlyk ukusy
15-20 ýyl käte bolsa 40-50 ýyl dowam edýär. Ol birdenem oýanýar, ýene gögerýär.

Onuň tohumyny alyp eldeki şertde hem ekip görýärler, emma güýji hakyky
dirilik köküniňki – ýabany jenşeniňki ýaly bolmaýar.Birnäçe wagtlap Jenşen barada toplanlaryma
şundan ybarat. Jenşen barada soňky tapan zadym meni gaty haýran galdyrdy: “Bu
köki demini sanap ýatana berseň, hatda ölümi hem birnäçe wagt yza tesdirip bolýar. Ine gudrat!!!