20$-y 204$-a satmak ýa-da Bazermanyň fenomeny.

Salam dostlar!
Harvard Business School-yň profesory Maks Bezarman ýylda bir gezek, öz talyplaryna 20$ puly öz bahasyndan gymmat satýan eken. 20$ puly iň ýokary bahadan satan wagty (rekordy) 204$.  Pikir edip görüň, 20$-y 204$ satýar. Bu muny nähli satyp bilýäke, kim satyn alyp bildikä? Muny etmek bilen, talyplara näme sapak bermek isledikä?

Bezerman şeýle etýän eken:

Klasda otyran talyplara 20$ puly görkezip, "şu pul üçin kim kän tölese, şoňa berjek" diýipdir. Auksion ýalyda.  Ýöne şeýle şert bar eken, utan talyp, öz pulyny profesora berip, 20$ alaýmaly. Meselem: 20$ üçin iň ýokary bahalar 15 we 16$ boldy. Indi utan 16$ berip, 20$ satyn alýar. Ýöne iknji ýeňilen, 15 $-ny ýeňileni üçin profesora bemeli. Şerti şeýle eken. (Mugt peýnir diňe gapanda)  Söwda 1$-dan başlap 16-17$-a çalt baryp ýetýän eken. Köp studentler auksiondan aýrylýar, soňunda iki sany iň kän pul berjek bolýanlar galýar. ýagny wagtynda çykyp ýetişmedikler. 

Düşünikli, indi ýeňip bolmaýar, ýöne ýeňilesiňem gelmeýär. Ýokarda aýdyşym ýaly, ýeňilen iň soňky hödür eden nominalyny profesora mugt bemeli bolýar. (Meselem 19$- ýetip ýeňilse, 19$-ny berýär).
Bahalar 21$ bolanda talyplar gülkiden ýarylýan eken. pikir edip görüň, 20$-y öz bahasyndan gymmat almaly bolýaň. 
Talyplar başda pikir etýäler, mugt pul işläris diýip. Olar samsyk däle, 20$ üçin özünden beýik bahany tölemezlerä. Şol sebäpli wagtynda söwdadan çykarysmyka diýip pikir etýär. Ýöne bahalar 14-16$ ýetende, iki talybam ýeňilse pul ýitirjegini bilip, kän baha kesip başlaýar. Bahalar 21$-dan geçende, ikiside ýeňilenini bilýär. Ýöne indi biri 1$ ýitirer, beýleki 20$. Şol sebäpli az pul ýitirmek üçin bahany galdyryp gidip otyrarlar.  50$ ýeter, soň 90$. Näçe ýeňjek boldugyça, şonçada kän pul ýitirýäler. Özz-özlerine çukur gazýalar.

Ýokarda aýdyşym ýaly, 20$-y 204$ satyn alypdyrlar.
 Bu sapagyň manysy: Mugt pul işlejek bolup, adamlar şonçada kän pul ýitirýäler. Meselem fond bazary ýa-da kazinolarda bu ýagdaý kän duş gelýär. Adam pul ýitirensoň, yzyna alarmykam diýip şonça-da has köp pul ýitirýär.Şol sebäpli wagtynda saklanmagy başarmaly, pkirlenmegi başarmaly. Mugt pullara başyňy aýlamaly däl. Pula gul bolman, puly özüňe işletmeli, puly peýdaly zatlar üçin işletmeli.Bazermanyň sapgy gyzykly bolandyr diýip umyt etýän, okanyňyz üçin sag boluň. 🙂
 Sitata: Ýatda saklaň, pullaryň köpelme häsiýeti bardyr. (Benjamin Franklin.) 
 Çeşme: http://www.bayramjm.com/2012/03/20-y-204-a-satmak-ya-da-bazermanyn-fenomeny/