Sylapmen'iň "Muta nikasy"

“Muta nikasy...muta nikasy...sylapmeniň soragy...sylapmeniň muta nikasy”...Eýýam näçe günden bäri şu kellämde ýük bolyp aýlandy durdy. Ahyry jemlenip bildim. Sylapmen arada bir sorag berdi. Yslamdaky muta nikasyna nähili garaýan diýip. Mutanyň nämediginem bilemokdym. Yslamda beýle zadyň bardygyny birinji gezek sylapmenden eşitdim. Her zadyň bir ilki bolmalydyr welin, hijem dinim baradaky bir zady başga bir ynanjyň adamsyndan öwrenmeli bolaryn öýdemokdym. Gysgaça manysyny düşündirdi. Pikirimi sorady. Oňlamadygymy aýtsam, Yslamyň hemme ýagdaýlary bilen ylalaşmadygym üçin “köteklendim”.

Gepiň keltesi “muta” näme we “muta nikasynyň” taryhy barada internetden köp maglumat tapdym okadym öwrendim. Indem siz bilen gysgajyk paýlaşmakçy, sylapmeniňem soragyna şu ýerden jogap beren bolaryn bahana bilen.

Müt’a - belli bir toleg garşylygynda bir aýal bilen belli süreligine 1 gün, 1 aý, 1 ýyl ýa-da 10 ýyl sözleşmek diýmekdir. Iň gysga süresi bir jynsy gatnaşyk wagty. Muta nikasynda talak ýok. Muta nikasynyň belli şertleri bar. We bu nika girip bilmekleri üçin iki tarapyňam şertleri hökmany bilmekleri gerekmiş. Nika öz şertlerine laýyklykda gyýylyp maksada ýetileninden soň erkek tarapdan talaga garaşyp oturmaly däl eken, aýal awtomatiçeskiý boş bolýa we erkegiň mundan soň ol aýala garşy, Göwreli bolup çaga galmagy daşynda, hiç hili jogapkärçiligi bolmaýa. Birden orta ýolda çaga emele geläýende-de intäk ony subut etmegem gerekmişin kimiňkidigini. Umuman aýdaňda, Muta - modern zinagärlik bolýa. Muta nikasy barada Gurhanyň 4-nji süresiniň 24-nji aýatynda aýdylyp geçýämişin. Muta nikasynyň zynagärlik bilen baglanşykly bolup bolmadygy barada musulman jemagatlary şeýle-de Gurhan tewsirçileri arasynda ylalaşmazlykar bar. Bu barada Şu wagta çenli ýazmaga degýän ýeri bolsa, Yslamdaky dört uly mezhebiň “Müta diýip bir nikanyň ýokdygy we müt’anyň haramdygy, zynadygy” düşünjesinde jemlenmegidir.

Meniň şahsy pikirim hem dört mezheplerden üýtgeşik däl, muta nikasynyň zynagärlikden hiç hili tapawudy ýok. Nika ady bilen ýagdaýy ambalažlanyň bilen ikisiniňem kök maksady bir. Sylapmen’e görä-de muta zynagärlik. Has takygy onyň pikirine görä “Yslam zynagärlige owadanlyk bilen rugsat berýär”. Munyň Gurhanda 4-nji süräniň 24-nji aýatynda geçýändiginem aýtýa. Pygamberimiz hem şu ýagdaýy oňlanmyşyn. Pygamberimiziň durmuşyny, Yslamy we Gurhany menden senden gowy bilýän eken. Bolsa-da maladis. Ýöne ýene-de adaty bolyşy ýaly ýagdaýy özine (özlerine) görä çözümlemäge çalyşýar(lar).

Howwa, muta nikasy pygamberimiz döwrinde-de bolypdyr. Sahabalar tarapyndan hem ýaşalypdyr. Onyň Arabystana Yslam bilen gelip gelmändigi bolsa belli däl. We Haýber güninde Pygamberimiziň (s.a.w) hut özi Bu ýagdaýy ümmetine gadagan edipdir:
*İmam Malik, Buharî, Müslim ve daha bir­çok hadis imamlarının tahric ettikleri hadîs-i şerif aynen şöyledir:
"Gerçekte Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hayber gününde, kadınların mut'asını yasakladı. Ve ehli eşeğin etinin yenmesini nehyetti."
 
Internet maglumatlarynyň käbirinde Mutanyň Muhammet pygamber tarapyndan oňlanandygy, diňe hz. Ömer’iň halyflygy döwrinde gadagan edilendigi ýazylýar. Bu ýerde we ýokarda-da özleriçe tassyklaýan hökminde görkezilen aýat bilen bagly köre mäli çatyşmazlyklar bar: Birinji bilen hz. Ömer(r.a) dört halyfyň biri, Pygamber Efendimiziň jan dosty, Sahabalaryň arasynda iň adalatlysy. Pygamberimizň Sözüniň üstine söz aýtmadyk hz.Ömeriň Pygamberimiziň oňlan zadyny gadagan edendigine kim ynansyn? Mysal getirilen aýatda bolsa töleg barada aýdylanlar Yslamdaky mehirdir. Ýok eger däl bolsa, ol ýerdäki peýdalanmak sözi wagtlaýyn peýdalanmak ýagny müt’a diýip kabul edilýän bolsa, Näme üçin bütin Gurhan boýunça bu ýagdaý barada ýagny “Müt’a nikasy” diňe Bir aýatda geçýä? Üns berseňiz Gurhanda aýdylýan bir zat hökmany ýene ýene gaýtalanýandyr. We bir aýat beýleki aýatyň ýa dowamydyr ýa-da goldaýandyr. Edil şu ýagdaýda bolsa Bir aýaty öwürip çöwürip öz bähbidiňde mysal getirmekden başga hiç zat göremok men-ä. Ne muny tassyklaýan başga bir aýat ne-de hadys bar.

** Gurhanyň 4-nji süresi 24-nji aýat: “Onlardan bir şeye karşılık istimtâ ettiğinizde, ücretlerini kendilerine kararlaştırıldığı biçimde verin.”
Aýatyň doly manysy: “Kocası olan kadınlarla da evlenmeniz haramdır, ancak harp esiri olarak eliniz altında bulunan cariyeler bundan müstesnadır. İşte bütün bunlar Allah’ın kesin hükümleridir. Bu sayılanlardan başkalarını, iffetli yaşamak, zina etmemek şartıyla, mal harcayıp mehirlerini vererek nikâhlamanız helâldir. Dikkat edin: Evlenerek beraberliklerinden yararlandığınız kadınlara, belirlenmiş olan mehirlerini verin, bu bir haktır. Ama belirledikten sonra, aranızda anlaşarak miktarını arttırıp eksiltmenizde size bir vebal yoktur. Allah alîm ve hakîmdir (her şeyi hakkıyla bilir, mutlak hüküm ve hikmet sahibidir).”(Nisa, 4/24).

Köpem bolsa-da ýaltanman okansyňyzdyr diýip umyt edýän. Meň üçin-ä muny takyklamak gyzyklydy. Siz-de Muta barada öň eşiden bolsaňyz ýa-da täze öwrenen bolsaňyzam pikirleriňizi paýlaşsaňyz gowy bolardy...