Olar watan üçin söweşdiler I (Hususy analiz)

Essalamualeýkum gadyrly ertirkomçylar biler bolsaňyz, ynha aý-gün dolanyp hatyra güňi ýetdi, hatyra güni elbet-de Gökdepe urşyny (G.D)ýatlatýar, ýöne näme bolsada bu hatyra güni. Milli TV-de şükür bagşy barada kino we bir näçe Magtymguly atamyzyň goşgularyny ýatlap geçýär, şonlyk bilenem hatyra güni kitaby ýapylýar. Hökümet bir azyrak şu hatyradan utanjak bolýar, ýagny Ors agalar bar, onsoňam tireler nito gürlär öýdüp gorkýandygy aňsaň bolýar, ýagny buda bir häkime garşy ýaly syýasat höküminde garalýar. Ozallar bu hatyrany, bellemejek bolup näçe jan etseler-de, birinji prezident Saparmyrat aga, halkyň garşysyna gidip bilmedi, sebäbi garaşsyzlyk özeni, şol Watan üçin serkerdeleri we halkyň bir bölegi şehit bolup ötenleri ýatalamakdan ybaratdy. Aslynda, halka ýakynlaşmak şol ädimdenem başlapdylar. Ýöne bärde utanara zat ýök, biz öz geçmişimizi tanamsak, geljegmize bil baglap bilmeris, muny ýeke türkmen däl, iňlis taryhçysy Mongomeri diýen adamam belleýär. Şu G.D urşyny, dogrydanda spekulýasiýa edýänem az däl, we pyçagy çörek üçin ulansaň, jan üçinem ulanyp bolýar, şonuň üçinde, alymlar gaty oňat edip analiz bermelidir, şu jähetde men bir azyrak ylmy-barlag işlerini geçirdim, ýagny, biler bolsaňyz biziň taryhymyz, çyrpym-ýolym, bölek büçek taryhlardan ybaratdyr. We şolory okap, hasam beter, teswirler we indi ertire öwurlen saytdan köp zat okap öwrendim. Ýöne bu taryhda, garşylyklaýyn gelýän pikirler bar, ýagny meselem:

1 sorag şu G.D urşynda bütin türkmen halkyny içine alýamy, ýa-da ýeke Mary bn Ahlmy ? Arada, kän bir okuwdan, bilimden, henizem daşda bolýan, we gybata delilsiz gulak gabartýan, käbir türkmen adamlarymyz, G.D urşynda, ýakoby, başga tireler kömege gelmänmişin we Güljemalhanyň iberen goşyny gaçyp, yzyna gaýdanmyşyn, şonuň üçinde, G.D agýar dp gep ýaýratýan adamlarymyz az däl, geliň şu taýda Analiz edeliň:

1-jiden, Gökdepe urşy başlamankada, Hiwaň etegindäki obalar we häzirki Görogly etrabynyň obalarynda, poçti G.D ýaly obolor, ors hüjümçiler bilen ýaragly çaknaşygy edýär, elbet-de gyrylýar, ondo-do kän gyrylýar, şonuň üçinde Hywa hanlygy, kompromissa gitmeli bolýar, sebäbi güýçleri deň däl, näme üçin, başga turkmenler kömege gelmedi, sebäbi o wagytlar, hanlyklar her kim öz başyna başagaý bolup ýordiler, orslar Hiwa hanlykda gyrgynçylyk edip ýörkä, Ahal we Maryň hanlarynyň türkmenleri näme bilen meşguldy, hudaý bilsin, belki pompaza bilen çaý içip, aý bizizň üstümize gelesi ýoklaý dp ýören bolmagam ahmal, Hiwa hanlygy,orslara türkmenlere garşy gidip bilmejegi aýdypdyr, sebäbi hökümeti goraýan türkmen taýpalary eken, meselem çowdyr we birnäçe ýomutlar, şonüň üçinde bu problemany, ýeke orslaryň kelle agyrsy bolupdyr. Hiwa hany dogry edipdirmi, bilmedim, ýöne Maryň we Ahalyň Hany Hiwa hanlygyna diňlejek türkmenlerdendimi ? o nom biljek däl, Yöne eger Ahal, Mary, Hiwa, Buharaňam käbir hanlyklary birigen bolsa, şu güne çenli, töweregiňde ors-hyrs görermediňiz, ? Kim günäkär ? 2-jiden Güljemal hanyň iberen 1000 ňden gowyrak goşyny (şolaryň içinde Nurberdi hanyň oglam wepat bolýar), Duşak diýän ýerde zasada (harby termin: gabaw) düşyär, ondo-do gije, çünki orslaň aňtawçuylary habarly eken, ondoň öňiräk , urşa tejribeli we türkemen rissary Gowşut han, prednamerenno ädigne,awy goýup, zäherledip, erbet kesele duçar edip öldürýtaler, enetek GD urşy başlamanka. Ýöne muňa garamzadan, GD urşyna gatnaşan eneler, daýzalar garry atalar we babalar, ülpe-çülpe çagalar janyny halas eduip bilerdilermi ? Howwa, eger-de Maryň we Ahalyň hanlary käbir, tejribeli harby rissarlaryna diňlän bolsalar, olor gala salýar, a galanyň içinde urşmak gaty problema, gaýtam gabawa düşup, problema döretýäň, Türkmen urş täliminde, galaň içinde şöweşen däl, urş tälimini ýalňyş alanlygy sebäpli, şol ýagdaýa sebäp bolýar, onsoňam, orsalr şol wagyt tüpeňem, topyňam iň ösen ýaragyny ulanypdyrlar, a biziňkiler, şol hyrly, gylyş, sapança, bar bolany, heý kim şeydip söweşýär. Hanlyklar elbetde muňa düşünýälrde, soň işan aga, men galjak diýen soň, halkam bizem galjak diýär, ýögsam Dykma serdar öz pikirini aýdýar, başgaça urşaýsak nähili bolýar dp, garaz, Işan urşdan we urş tälimden daşda gezip ýören adam, nädip urşmalydygyny nädip bilsin,. Ýöne gaýdawsyz söweşipdir, adamlary özüne ynandyryp bilipdir, şonuň üçinde olor şehit boldylar, ýatan ýerleri ýagty bolsyn. Indi orslar barada, orslar barada aýtsam, olor näme Aleksandr padşa döwüriniň adamlary, nirä eň diýşe eňýän adamlar, oloňam Iwany däldä, kazaki we kawkaz milletinden bolan adamlary bet urşypdyr, şolor bolmasa, orsyň 80 % gyryljak eken, meselem, türkmenleň hyrly diýen awtoamtynyň ýekeje okom boş geçmeyär, öziniňem şyp, göni göz, ýa maňlaýdan urýa diýär, ors söweşjeňlere gaty problema döredendä. Soň orslary, kän bir ýylgyrmaýar, Aleksandr padşasy ýogalan soň, ýerinä birä geçýär, garaz Skoblewi masgaralaýar, meniň ýerim aljak bolýaň dp, garaz generallykdan haş bir kiçi wezipe berilýär, olom orslaň, bagyşlaň bir bardelinde( küntihana), bir ors gelniň elinde ýogalýar, Orslar gele-gelmäne söweşip başlapdyrlarmy ? ýök, olorom wengirýäň türklerinden dişi urulansoň, urş olora diş agyry bolupdyr, şonuň üçinde, her edip hesip edip, urşman basyp aljak bolupdyrlar, ýene-de şol işan olara diräpdir, garaz gansyz urş bolmandyr, orsalr agyr ýitgä sezebar bolýar, iň gowy görýän soldat we ofiserlerini ýitirýär, şol gaharynda, bir günlik sütem görkezyär, öňünden çykany öldurýäler, ýöne entegem Amerkanyň krospondentlerinden çekinip, goýbolsyn edýäler, garaz aýdara zat köp, şol urşadan soň, Orsýet- öz Ak padşasynada ýetýär, öziňiz bilýänsiňiz, ilkä atýalar soň kislota döküp ýakýalar, bütin maşgalasyny, garaz orslarda paý duşýär, şonuň üçinde, ors halky günäkärlemek aýyp bolar, tem bolýe, daýy-ýegen bolanymyz bar, gelin alyşdyk, kä ors passanlar türkmen alyp ýörenem bar, jyrk türkmeni, taýagyň näme iki ujy bada, adalatsyzlyk etseň, bir taýgyň ujy dek ýatmaýar, ynha şuny diýjek boldym. Gaty gysga edip ýazdym, mende teklip bar şu urşyň hatyrasyna herkim bir sagat, hemme zadynymyz öçireli, telefon, telewizor aýdym saz, ertirede girmäli, soň ýene näme etseňiz ediberin, sebäbi GD urşy ähli halk matam güni bolsyň, näme bolsada OLAR WATAN ÜÇIN söweşdiler.

Epilog: Gökdepe urşyndan soň, revolýusiýa graždan urşy gelýär, hudaý saklasyn, gyran we gyrlanyň aňyrsy we bärisi ýok şolor ücinem başymyzy egäýeliň !