Modern mistik akymlar (Intro)

“Da Winçiniň Kody”, “Perişdeler we Şeýtanlar” we “Ýiten Simwol” kinolary Dan Brownyň romanlary esasynda suratlandyrylan kinolardyr. Baş roldaky Robert Langdon Harward Uniwersitetinden simwollar barada ylmy işler alyp barýan alym. Kinolar dünýäni dolandyrmak üçin hereket edýän bir gizlin jemgyýeti tanadýar. Konspirasiýa teoriýalaryna alternatiw bir senariýa. Senariýanyň köp ýeri taryhy faktlara esaslanman beýan edilendir. Taryhda bular ýaly wakalar ýok, meselem 17 nji asyrda dünýäden aýrylan Galileo Galilleý kinoda agzalan gizlin jemgyýet agzasy däldir. Sebäbi bu jemgyýet 18 nji asyrda, Bawariýada gurylan jemgyýet we Bawariýaly Illuminati diýp adlandyrylýar.

Illuminaty jemgyýeti, Masonlar esasynda gurylan bir jemgyýetdir we illuminatiniň manysy “aýdyňlanmak” ýagny anyk bilgi bilen, bilim bilen hakykata oýanmakdyr. Bu jemgyýetiň maksady jahyllyga, despotizme, serkowlaryň dogmalaryna garşy “aklyň, pikirleriň, bilimiň azatlygyny” üpjün etmek diýilse de, köp syýasy wakalarda iň köp ady garyşan bir jemgyýet bolupdyr.
Kinoda hem esasan bu pikirleri we maglumatlary edebiýat usluby bilen görkezjek bolupdyrlar. Kinodaky wakalar toslamadyr, ýöne bu wakalara meňzeş başga wakalar taryhda bardyr. Meselem J.F. Kennediniň öldürilmegi, Waterloo söweşi we birnäçe rewolusiýalarda Illuminatiniň uly roly bardyr diýp taryhçylar nygtaýarlar.

1777 nji ýylda Bawariýanyň padyşasy bolan Karl Teodor bütin gizlin jemgyýetleriň ýok edilmegini buýurýar, şol sanda Illuminati jemgyýetini hem. Bu jemgyýetiň howandarlary hem yzarlanyp dargatylýar. Şol wakalardan soň sözde bu jemgyýetler taryha gömülýär. Ýöne sözde.

Bu jemgyýetleriň orta çykmagynyň Ewropadaky aýdyňlanyş döwrüne ýagny Ewropanyň Ronessans döwrüne gabat gelmegi hem gaty oýlandyryjy bir fakt. Bu döwür modernizmiň, liberalizmiň, sekulýarizmiň, pozitiwizmiň, diňe akyla ynanýan rasionalizmiň hem Ewropadaky ýaşaýyşa häkim bolup başlan döwürdir. Diniň durmuşdan daşlaşdyrylan döwrüdir. Fransiýadaky rewolusiýanyň döwrü. Şeýle de taryhçylar Illuminati jemgyýetiniň Fransiýadaky rewolusiýada ähmiýetli rol oýnandyklaryna ynanýarlar. Belki de baş rol. Bu jemgyýetiň asyl maksady zehinleri gönükdirip döwletleri we guramalary dolandyrmaklyk bilen dünýäni dolandyrmak. Täze dünýä nyzamy gurmak. Ýeriň üstüne häkim bolmak, ýeriň astyndaky “aýdyň”laryn hukugydyr diýp ynanýarlar. Seretsek Hollywood kinostudiýalaryna, meşhur mediýa serişdelerine, gazeta we jurnallara, şereketlere we guramalara, alymlara we syýasatçylara gysgaça dünýäniň elitalaryna bu jemgyýetiň güýçli täsiri barmyş. Hollywoodyň onça aýry studiýalarynda, üýtgeşik kinolarynda nädip bir akyldan çykan ýaly guramaçylykly şekilde kinolary suratlandyryp bilýändiklerine indi düşinsensiňiz. Meselem hemme kinosynda, habar serişdelerinde musulmanlary şol bir ramkada akylsyz, terorist personajlar bilen görkezmekleri.

“Näme üçin bular barada ýazyaň? Bular ýaly absurd zatlara ynanýanam ýokdur” diýp bilersiňiz. Ýöne howlukmaň. Bu jemgyýetleriň barlygyny kabul etmän bir manyda soňky 500 ýylyň, bir manyda da soňky 300 ýylyň taryhyna doly düşinmek kyn bolar.

Temanyň dowmynda nesip bolsa, soňky üç asyrda oýanyp başlan taryhy mistik akymlar, täze mistik akymlar barada giňişleýin ýazmakçy.