IŇ HAÝYRLYŇYZ WE IŇ ÝAMANYŇYZ
Asma binti Ýazid (radyýAllahu anha) rowaýat edýär: Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) bir gün sorady: Araňyzda iň haýyrly bolanyňyzy habar bereýinmi? Adamlar elbetde ýa Resulullah (s.a.w.) aýdyber-diýdiler. Şonda Resulullah (s.a.w.) aýtdy: „Ol şeýle adamlardyr, olaryň görnüşi size Beýik Allahy ýatladar“. Soň bolsa Resulullah (s.a.w.) sorady: „Araňyzda iň ýaman adamlary aýdaýynmy? Olar şeýle adamlardyr olar gep-gybatlary ýaýradarlar, bir-birlerini söýýän adamlaryň arasynda agzalalyk tohumlaryny ekerler we bigünälere azar bererler“. (Ahmet bin Hanbel)
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 22/22 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 8 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 22
ŞERHI: Allahyň iň soňky we söýgüli Pygamberi bolan Hz.Muhammet (sallaLlahu aleýhi we sellem)-iň şu soraglary we jogaplarynyň terbiýeleýji häsiýeti bardyr. Ol adamlara Allahdan gelýän (hemme zady, şol sanda hem adamyň içki dünýäsini onuň özünden has gowy tanaýan) wahiýni ýetirýär. Ol ilki bilen musulmanlaryň arasynda iň haýyrly adamlardan söz edýär. Olaryň görnüşiniň özi daş-töweregindäki adamlara Allahy ýatladýar. Sebäbi adamlar ony, onuň ýaşaýyş obrazyny gaty gowy tanaýarlar. Onuň Kuran we Sünneti hemme zatdan beýik saýýandygyny bilýärler. Bütin ömrüni Allahyň ýoluna bagş edendiklerine göz ýetirýärler we öz nebsiniň din Yslama boýun egdirendigini bilýärler. Onuň ilki bilen daşky görnüşi, ýagny sada we arassa geýnişi, sakgal-saçynyň sünnete laýyk boluşy, beden tämizligi, üstünden gelýän gözel ysy, takwa adamlara laýyk pespäl ýöreýşi, agras we edepli hereketleri onuň Allahdan gorkýan adamdygyny görkezýär. Sebäbi onuň özüni şeýle alyp baryşy, onuň öz nebsini Yslama boýun egdirendigini görkezýär. Indi onuň ruhy ýagdaýyna seredeliň! Ol öz takwalygy, hikmeti, ylymy, pespälligi, agraslygy, dine bolan yhlasy bilen hem adamlara täsir edýär. Ol baran ýerine derrew Yslamyň gözel howasyny ýetirýär, şol ýeriň atmosferasyny düýpli üýtgedýär we gözelleşdirýär. Şu wasplary bilen ol nirä barsa derrew adamlara Allahy ýatladýar, ýagny onuň barlygynyň özi Allaha zikir we gözel dagwat bolup durýar. Ine şeýle adamlar adamlaryň içinde iň haýyrly adamlardyr. Olaryň mysaly öz içlerini aýdyňladýan we daş-töweregine yşyk saçýan çyra ýalydyr.
Indi bolsa iň şerli adamlary bolsa Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) şeýle taryplaýar: 1) Gep-gybat ýaýradyp ýörerler. Olaryň hemme işi gep ýaýradyp entäp ýörmekdir. Olarda beýik maksatlar we düşünjeler ýokdyr, heleý häsiýetli gep daşamak olaryň pişesidir. Şu edýän işleriniň hem zyýandygyny hem diýseň gelşiksizdigine olaryň akly çatmaz. Sebäbi olar bitakwa, nadan we hikmetden mahrum adamlardyr. Edýän işlerinden bir hem haýa-utanç duýmazlar. Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) şeýle häsiýetleriň adamyň kalbyny garalap, olary şere eltýändigini aýdyp adamlary şu häsiýetden saklajak bolýar... 2) Bir-birini söýýän adamlaryň arasyna agzalalyk girizerler. Olar söýgä mynasyp bolmansoň we söýmäni başarmansoň (öz ownukçyl we pis häsiýetleri sebäpli) olar hiç kimi söýmezler we olary hem hiç kim söýmez. Şonuň üçin olar Allahyň razylygy üçin bir-birlerini söýýän adamlary görenlerinde görüplik ederler we ýigrenerler. Şol sebäpli olar derrew olaryň muhabbetini bozjak bolarlar. Birini başgasyna ýamanlarlar, gep daşarlar, ýaman gümany olarda oýandyrjak bolarlar. Çala öýkeleşseler hem şol problemany ulaldyp fitnäni tutaşdyrmak bilen bolarlar. Şol hereketleri olaryň aýrylmaz häsiýeti bolup, bütin işleri şol bolup galar. Ynsan (esasan hem hapa kalply we görüpler)hemişe başgasynda üstün häsiýetler görse şoňa görübilmezçilik edip ony garalamak bilen bolýar... 3) Bigünä adamlara azar berýän adamlar barada aýtsak, adamçylyk ysy bolmadyk bu iki aýakly haýwanlar özlerinden gowşagrak adam görseler heziller edýärler. Indi olar şolary peseltmek, üstlerinden gülmek, göwniýetmezçilik, töhmet, ýaman güman bilen olara azar baryny bererler. Sebäbi häsiýetsiz, edepsiz, gedem we ahlaksyz adamlardyr. Başgalary ýamanlamak we peseltmek bilen olar öz nebislerini sypap derejelerini beýgeltjek bolarlar. Gör nähili pis we häsiýetsiz, terbiýesiz adamlar olar. Resulullahyň (sallaLlahu aleýhi we sellem) aýdyşy ýaly „adam“ adyny göterýänleriň iň şerlisidir.
©2008-2011 Mugallym.
wah bulary berjay edyan azmyka diyyan...herkim berjay etsedi adamlar birine yagy bolmazdylar..teman gowy eken..menden+
sps yetirenin un.
Bizin hemmamiz 1 yazanyny yerine yetiryan ynsanlardan eylesin!!! (Amin)
Iň gowy adamlaryň hatarynda bolmaga çalyşmaly alla bize şol maksada ýetmäge kömek etsin
Allah razy bolsun dost. menem hadys goyasym geldi.Pygamberimiz sallallahu aleyhi we sellem aytdylar:
Ägä
boluň! Siziň haýyrlyňyz haýsy, haýyrsyzyňyz haýsy adamdygyny aýdaýynmy? Haýyrlyňyz
şol kişidir ki, ondan ýagşylyga garaşylar, ýamanlyk etmeginden arkaýyn bolunar.
Siziň haýyrsyzyňyz şoldur ki ondan gowulyga garaşylmaz, ýamanlygyndan bolsa
dynylmaz.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi,2j.367sah.)Dünýädemenýaman diýýän adam köp däl. Herkim
özüni ýagşy hasap edýär. Emma ýagşy-ýamany
saýlamak üçin resulullah tarapyndan şu hadysda mizan (terezi) örän dürs ölçegdir.
Özüniň ýagşylygyny, ýamanlygyny bilesi gelýän adam pygamberimiziň aýdyp giden şu
ölçegine salyp ölçäbersin. Soralmazdan ozal sorgyn özüňi diýip Sopy
Allaýar aýdýar. Okanyňdan peýda ýok, belki mümkin boldugyça şol sözlere amal
etmek gerek. Adamzadyň ömri gören bilen harçaňlaşyp, ýakalaşyp ýörer ýaly uzyn
bolmasa-da köp kişileriňdiriligi şonuňýaly bimany işler bilen paýaw bolýanlygy
mälim zat. Dünýäniň bütin netijesi hyýal
we umytlardan ybarat. Bir sebäp bilen
bir maksadyňhasyl bolaýsa-da ol hem bugün bolmasa ertir goluňdan gitjek amanat. Ýagdayyň şeýledigini bilip durup adamlar bäş günlük
ömrüni, biri-biri bilen jenjelleşip, ýüz sowuşyp, duşmançylyk edip tamam etmekleri iki dünyäniň betbagtlygynyň
nyşanydyr.
Alayiilliyin yada esfelesafilin yagdayina dusmek. adamkarcilik ysy bolmayan iki ayakly haywanlar nahili agyr sozler:S
yene bir hadys sherif.Pygamber Muhammed aleyhissalatu wessalam aydar eken:
Ägäh boluň! Mü’min kişiniň
kimdigini size habar bereýinmi? Mü’min şol bolar: adamlar mallary we özleri
hakynda şol kişiden hatyrjem bolarlar. Musulman şol bolarki: onuň dilinden we
golundan adamlar salamat gezerler. Mujähit şoldurki: Allah tagalaga boýun
sunmak dogrusynda öz nebisleri bilen jihät (uruş) ederler. Mujähir (dini üçin
watany terk edýän) şoldurki: bozuk işlerden we günälerden arasyny uzak saklaýan
adam.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi, 6j. 22 sah.)
Bizde
musulmanlyk alamatlary, eşik, don, telpek bilen, has takwalar ýektaý, selle
bilen belgilenýär. Emma resulullah hazretleri: “Musulman kim?” “Mü’min kim?”
diýlen soraglara, pylan hili formada bolsun diýip ýeke hadys hem sözlemändir.
Belki beýle sowallara şu hadysdaky jogaby beripdirler. Elbetde musulmanlygy
kämil bolan kişi adamlara yza bermez, gybatlaryny etmez, renjitmez. Bu ýerde
aýdylan “dil” we “gol”-dan maksat, her hili ýol bilen bolsa-da,meselem: göz bilen, ýüz bilen, ýa bir bendäge
nähak töhmet edilýän ýerde hakykaty sözlemän jim durmak we şuňa meňzeşler
hemmesi yza bermekdir, hem-de kämil musulmançylyga ters häsiýetlerdir.
Mekke musulman
edilen soň hijret (Medinä göçmek) sogaby kesilen hem bolsa, islän musulman
öýlerinden çykman hijret sogabyny tapmagy hem-de mujähirler hatarynda sanalmagy
mümkin. Bu bolsa Allah tagalanyň etme diýen işinden gaça durmak bilen hasyl
bolar.
Nebis bilen
jihät (uruş) etmek bolsa, Allahyň razylygyny kast edip şerigatyň buýran
amallaryny ýerine ýetirmek we gadagan eden işlerinden çekinmekdir. Bu jihädiň
netijesi “hidaýat” tapmak bolup, jihätleriň afzalydyr.
Allah razy bolsun, Yedigen. Yene-de paylashyp dur sheyle peydaly mowzuklary.
sakgal dushunkli weli, sach nenensi goyulmaly/ka? Shu hakynda yazsanyz gaty onat bolardy.
shulary okanda iki gozun dort bolya her sapar. Alla sizden razy bolsun yedigen dost hem talyp dost
Ýedigen we Türkmentalyp! Sagboluň, Allah haýyrly ömürler bersin. Amal edip biljeklerden eýlesind-ä hemmämizi.
Pygamberimiziň (s.a.w.) durmuşy diýseň tertip-düzgünli bolupdyr. Ol musulmanlara-da her bir meselede tertip-düzgünli bolmagy, gaýta-gaýta maslahat beripdir. Bir gün Pygamberimiziň (s.a.w.) huzuryna saçy-sakgaly bulam-bujar bir adam gelýär. Pygamberimiz (s.a.w.) oňa: “Bar, saç-sakgalyňy timarlap gel!” diýýär. Ol hem özüne timar berip gelýär. Şonda Pygamberimiz (s.a.w.) şeýle diýýär: “Saç-sakgalyňyzyň şeýtanyňky ýaly buýr-bulaşyk bolanyndan tertipli, timarlanan bolmagy oňat dälmi?”
Hz.Pygambermiziň selleli gezendigi üçin, saçyny gaty ösdüren bolmaly däl. Haç zyýaratynda syrdyrýan eken.
NESIP BOLSA ATA!
Käbir akyldarlar aýdypdyrlar: «Takwalygyň öňünde bäş sany päsgelçilik bar, kim olary geçip bilse takwalyga ýetdigidir:
1) kynçylygy ýeňillikden ileri tutmak;
2) zähmeti dynçlykdan ileri tutmak;
3) kiçelmäni beýgelmekden ileri tutmak;
4) dymmaklygy dilewarlykdan ileri tutmak;
5) ölümi ýaşaýyşdan ileri tutmak».
Ynsan bedenini kir we hapadan tämizlemekden başga-da, käbir agzalarynyň tämizligine üns bermelidir.
a) Saç
Tämizligine ilkinji üns bermeli zat saçdyr. Resulullah (s.a.w.) saçynyň arassalygyna uly üns berip daranardy. Käwagt bolsa olary ýaglardy. Bulaşyk, kirli saçlyny halamazdy. Bir gün huzuryna saç-sakgaly bulaşyk biri gelende: «Bu adamyň saçyny ýuwara suwy, ýaglara ýagy ýokmuka? Bu ne harsallyk?» diýipdir.
b) Murt
Resulullah (s.a.w.) ashabyna murtuň dodagyň üstünden sallanan gyllaryny gysgaltmagy ündäpdir. Murty düýbi görünýän şekilde gysgaltmak sünnete laýygydyr.
ç) Goltugyňy we gasygyňy tämizlemek
Goltugyň aşagyndaky we gasygyňdaky gyllary azyndan 10-15 günden bir gezek, mümkin bolmadyk ýagdaýda-da 40 güni geçirmän arassalamak mustahapdyr. Bu tämizlik ähli pygamberleriň şerigatynda bardyr. Bu tämizligi iniň hapa wagty etmek mekruhdyr. Sebäbi bedenden herki zat tämizkä aýrylmalydyr.
d) Dyrnak tämizligi
Dyrnagy mümkin bolsa, hepdede bir gezek aýyrmalydyr. Dyrnagy hem iniň hapa wagty kesmeli däldir. Alnan dyrnagy çem gelen ýere atman, ýa gömmeli, ýa-da bir zada dolap hapa atylýan ýere zyňmaly.
Dyrnak aýyrmagyň düzgüni barada Ymam Gazaly şeýle aýdýar:
«El bilen aýagyň dyrnagy bir gezekde alynjak bolsa, ilki eliň dyrnagyndan başlamak gowudyr. Olaryň arasynda bolsa, towhyda yşarat edýändigi üçin, sag eliň süýem barmagyndan başlanmalydyr. Soňra dyrnak almak çep eliň baş barmagyna çenli yzygyderli dowam etmelidir. Iň soňunda sag eliň başam barmagynyň dyrnagy aýrylmalydyr. Aýagyň dyrnaklaryny aýyranyňda bolsa, sag külbikeden başlap, yzygyderli dowam etdirilip, çep külbikede gutarmalydyr», («Yhýa-u-Ulumiddin», t-1)
e) Agyz tämizligi
Agyz arassalygynda diş tämizligi saglyk taýyndan uly ähmiýete eýedir. Şonuň üçin dişleri arassa saklap, sowukdan-gyzgyndan, gaty zatlardan goramalydyr. Diş arassalygyna Resulullah (s.a.w.) uly ähmiýet beripdir. Ol:
«Eger ymmatyma kyn düşmejek bolsady, her taharet kylnanda miswak ulanmagy emr ederdim», (Buhary, Müslim).
«Dişleriňizi arassalaň. Çünki bu tämizligiň hut özüdir. Tämizlik bolsa imandandyr. Imanly kişi bolsa jennetidir».
«Saralan dişleriňiz bilen huzuryma gelmäň. Miswak ulanyň» diýipdir (Tirmizi).
Resulullah (s.a.w.) dişini miswak bilen arassalar eken. Miswak Arabystan ýaly ekwatoryň boýunda ösýän erak agajynyň şahasydyr. Häzirki döwürde geçirilen medisina barlaglary miswak agajynyň düzümindäki maddalaryň diş arassalamak üçin örän ýaramlydygyny subut edýär.
ä) Burun tämizligi
Agyz tämizligi ýaly, saglyk we jemgyýetde göze gelüwli bolmagyň üçin burun tämizligine hem dinimiz uly üns beripdir. Şol sebäpli Resulullah (s.a.w.): «Taharet alanyňyzda burnuňyza suw alyp, sümgüriniň». «Ukudan turanyňyzdan soň, üç gezek burnuňyzy suw bilen arassalaň» (Buhary) diýipdir.
Hemmanizden Allah razy bolsun yetiren hadyslarynyz un 🙂) kop kop minnetdar
sheyle mowzuklaryn howri kop bolsun, okap birnache agzalarymyz kop zatlar owrendiler we sogap gazanandylar. Yazanlara hem okanlara hem Allah ustunlik echilsin!
goshant goshan hemmanize minnetdarlyk bildiryarin. Sag bolun!
mashallah!👍