KÖNEÜRGENÇ TÜRKMEN DÖWLETI

Anuş Tegin we Kutbeddin Muhammet

Horezmşalar – Anuşteginler şanesliniň neberebaşysy Anuş Tegindir. Onuň asly oguzlaryň begdili taýpasyndan bolupdyr. Anuş Tegin Mälik şanyň köşgünde gulluk edip, şol bir wagtda seljuklaryň Horezmdäki häkimi hasaplanypdyr. 1097-1128-nji ýyllarda Anuş Teginiň ogly Kutbeddin Muhammet Horezmiň hökümdary bolýar. Ol bütin ömrine Soltan Sanjara wepaly gulluk edýär.



Alaeddin Atsyzyň döwri

1128-1156-njy ýyllarda hökümdar bolan Atsyz horezmşa Atsyz ähli gujur-gaýratyny Horezmi özbaşdak döwlete öwürmäge bagş edýär. Ol Horezmiň özbaşdak döwlete öwrilmegi üçin Soltan Sanjar bilen söweşleri alyp barýar.



 

IL ARSLAN

Anuşteginlerden öň hem 3 sany horezişalar nesilşalygy bolupdyr.Anuşteginler nesilşalygynyň ilkinji özbaşdak hökümdary Il Arslandyr. Il Arslan 1156-1172-nji ýyllarda döwleti dolandyrýar, onuň çäklerini giňeldýär, kuwwatyny artdyrýar. Il Arslan şol zamanyň musulman gündogarynyň iň güýçli hökümdary bolupdyr.



Soltan  Tekeş

Soltan Alaeddin Tekeşiň dolandyran döwründe (1172-1200) bu döwlet iň ýokary derejä ýetýär. Orta Aziýanyň köp ýerini, Eýrany, Iragy Horezmşalar döwletine tabyn edýär. Paýtagt şäher Gürgenjiň ösdürilmegine uly üns berýär. Ol ylmyň hakyky howandary bolupdyr.

Alaeddin Muhammet

Alaeddin Muhammet II 1200-1220-nji ýyllarda döwleti dolandyrýar. Onuň döwründe döwletiň çäkleri has-da giňelýär. Mawerannahr ýerleri, Gur döwleti tabyn edilýär. Muhammet II-niň döwründe döwletiň içerden gowşamaklygy başlanýar.



Soltan Jelaleddin Meňburny

Soltan Jelaleddin Meňburny Anuşteginler şanesliniň soňky hökümdarydyr. Batyrlygy, gaýduwsyzlygy, ýanberbezligi bilen şohrat gazanan Jelaleddin mangollara garşy tutan ýerli göreşýär. Eýranyň, Kawkazyň ýerlerinide döwlet döretmäge synanyşýar. Jelaleddiniň wepat bolmagy bilen 1231-nji ýylda Horezmşalar –Anuşteginler şanesliniň hökümdarlygy tamamlanýar. 



Medenýeti

Horezmşalar –Anuşteginler döwletiniň paýtagty Gürgenç ösen ylmy we medeni merkezleriň biri bolýar. Mangol çozuşlaryndan başlap bu şäher birnäçe gezek weýran edilýär. Muňa garamazdan Gürgençde saklanyp galan ajaýyp ymaratlar bu beýik şäheriň birwagtky şöhratynyň subutnamalarydyr.