Sportyň taryhyndaky iň uly skandal wakalar

Sportuň taryhy täzelenen rekordlardan, gazanylýan ýeňişlerden, dartgynly duşuşyklardan ýa-da şowsuzlyklardan, ýeňlişlerden, pajygaly wakalardan ybarat bolman, doping, milletparazlyk, ýalançylyk. galplyk, şeýle-de sporta belli bir derejede syýasat hem goşulyp öz täsirini ýetirip durýar. Şeýle bolansoň sportda skandally (Gopgun?) wakalaram häli-şindi duşup durýar.

Şu blogda sportyň taryhyna giren şol wakalaryň esasy öňräkde gelen 10-sy barada ýazmakçy. Olaryň arasynda Maradonanyň derwezä eli bilen salan goly, Taýsonyň ringde tutluşyk mahaly Holifildiň gulagyny dişlemegi, şeýle-de futboldyr F1-däki beýleki wakalar bar. Aslynda şeýle wakalaryň sanawyny hasam köpeldip bolardy. Sebäbi özüňiz görüp şaýatlyk edip ýörsüňiz, dünýä sportda şeýle wakalaryň her ýylda plançasy bolýar. Gülkünçdir haýran galdyryjy, hat-da uly şöhratyň soňuna ullakan gara nokat goýan wakalar ine, şulardan ybarat:

Metro ulandy, marafonda ýeňiji boldy.
1980-nji ýylda Kubaly ýeňil atletikaçy Rosie Ruiz "Boston" marafonyny ýeňiş bilen tamamlapdy. Hamala hiç zat bolmadyk ýaly, hemme zat bolmalysy ýaly dowam edýärdi. Ýöne käbirleriniň Kubaly sportsmeniň pellehana 1 mil galanda ýaryşa goşulandygyny habar bermegi bilen skandal turup başlaýar. Ýagny, Ruiz ýaryşyň tamamlanmagyna 1 mil galanda ylgap başlapdyr we şeýdibem altyn medala "mynasyp" bolupdyr. Ruiz žurnalistleriň: "Ýaryşy nädip garşydaşlaryňyzdan 25 minut öň tamamladyňyz?" diýen soragyna: "Şu gün irden uly güýç bilen oýandym, belki şonuň täsiridir" diýip, jogap beripdir. Ruiziň Bostondaky ýaryşdan 6 aý öň, Nýu Ýork marafonynda-da metro münüp, soňky duralgada düşüp ýaryşa goşulandygynyň, şeýdibem ýeňiji bolandygynyň üsti açylypdyr.

2002-nji ýyldaky gyşky Olimpiýa oýunlaryny gurnamaklyk hukugy para bilen gazanyldy.
Ýokarda ady agzalan Olimpiýa oýunlary ABŞ-nyň Solt Leýk Siti şäherinde geçirilipdi. 1995-nji ýylda barlaga baran Halkara Olimpiýa Komitetiniň žurilerine şäheriň ýolbaşçylarynyň para (wzýatka) berendigi, şondan soň bu çäräni gurnamaklyk hukugynyň bu şähere berlendigi aýan bolupdyr. Bu gopgundan soň Halkara Olimpiýa Komiteti (IOC) özüne degişli 10 agzasyny işden kowdy we Olimpiýa oýunlaryny gurnamaklyk hukugy bilen baglanyşykly käbir täze kanunlar girizdi.

Syýasatyň täsirinde galan Olimpiýa oýunlary (1976ý, 1980ý, 1984ý).
1976-njy ýylda Monrealda geçirilen Olimpiada milletparazlyk edip, Günorta Afrika Respublikasy bilen regbi duşuşygyny geçirmekden ýüz öwüren Täze Zelandiýa nägilelik bildiren 28 Afrika döwleti gatnaşmady. 1980-nji ýylda Moskwada geçirilen Olimpiýa oýunlaryna şol wagtky SSSR-iň Owganystana çozmagy sebäpli ABŞ-nyň başlyklygynda 60 ýurt Olimpiýada goşulmady. Şeýle wakalaryň biri 4 ýyl soň Los Angelesde (ABŞ) geçirilen Olimpiýa oýunlarynda-da gaýtalandy. Bu gezek kommunistik düzgündäki ähli döwletler bu çärä gatnaşmakdan ýüz öwürdi.

F1-däki içalylyk sportda uly skandallarynyň biri bolup taryha girdi.
2007-nji ýylda "Formula-1-de" bolup geçen içalylyk wakasy sportuň taryhyndaky iň gopgunly wakalaryň biri boldy. "Ferrariniň" tehniki işgäriniň toparyna degişli ýaşryn maglumatlary "Maklaren" toparynda işleýän birine syzdyrandygy mälim bolupdy. Italýan polisiýasy tarapyndan geçirilen barlagdan soň "maklarenli" işgäriň öýünde hereketlendirijiler (dwigateller), bezeg we aerodinamik şekillerden ybarat birnäçe gizlin maglumatlar tapylypdy. Halkara Motor Sportlary Guramasy (FIA) bu masgaraçylygy ýazgarypdy we "Maklaren" toparyna örän agyr jerime salypdy.

2007-nji ýyldaky ýene bir skandal "Tur De Fransdan"
2007-nji ýylda bolup geçen skandally wakalaryň ýene-de biri her ýyl Fransiýada geçirilýän "Tur De Frans" welosport ýaryşynda bolup geçdi. Şol ýylky bäsleşikde öňdebaryjylar Mihael Rasmussen hem-de Aleksandr Winokurow, şeýle-de 2 sany topar doping ulananlygy sebäpli Fransiýany terk etmeli bolupdy. Mahlasy, şol ýylky "Tur de Fransyň" baş temasy doping bolup, welosport fanatlarynyň hakydasynda galypdy.

"Taňrynyň eli".
Megerem, bu wakany bilmeýäniňiz ýok bolsa gerek. Futbol taryhynyň iň täsin şahsyýetlerinden, Argentinanyň rowaýaty futbolçylarynyň biri bolan Diego Armando Maradona 1986-njy ýylda Meksikada geçirilen Dünýä çempionatynda Argentina bilen Angliýanyň arasyndaky ýaryşyň 1/4 final duşuşygynda topy eli bilen derwezä gönükdiripdi. Duşuşykdan soň Maradona şol "Taryhy gol" bilen baglanyşykly "Taňrynyň eli" diýip beýanat beripdi.


Maýk Taýson sport bilen hoşlaşanda ringde "gan akdyrypdy".
Boks taryhynyň adaty bolmadyk wakalarynyň biri Maýk Taýson bilen Ewander Holifildiň arasynda bolup geçipdi. 1997-nji ýylda çempionlyk üçin ringe çykan Maýk Taýson duşuşykda garşydaşynyň urgularynyň täsirinde galan bolsa gerek, ol şonda Ewanderiň gulagyny dişläpdi. Ewanderiň gulagyny dişlän, hat-da ondan kiçeňräk bir bölegi goparan rowaýaty Maýk Taýsonyň ringler bilen hoşlaşygy ganly ýagdaýda bolup geçipdi.

Faria Alam - Swen Goran Erikssonyň wezipesini taşlamagyna sebäp bolan aýal.
2004-nji ýylda Angliýanyň Milli futbol ýygyndysynyň tälimçisi bolan şwesiýaly Swen Goran Eriksson Faria Alam atly bir aýal bilen gizlinlikde jynsy aragatnaşyk saklamagy köpleriň ýazgarmagyna sebäp bolupdy. Soňra Eriksson bilen bolan aragatnaşygynyň detallaryna çenli metbugata beýanat beren Alam, Angliýanyň futbol federasiýasynyň ýokary derejeli ýolbaşçysy Mark Palios bilen hem arasynda söýgi gatnaşygyň bardygyny boýun aldy. Şondan soň Palios işinden gitdi. Erikssonam wezipesinde uzak saklanmandy.

Ispaniýaly maýyp däl "maýyplar" ýygyndysyny çempion etdi, emma..
Akyl taýdan kem doglanlaryň gatnaşýan paralimpik oýunlarynda basketbol boýunça 2000-nji ýylda altyn medal gazanan Ispaniýanyň şatlygy gaty uzaga çekmedi. Sebäbi Ispanlaryň 12 kişilik akyl taýdan kem (maýyp) basketbol toparynyň hataryna 2 sany akyl taýdan sagat (maýyp däl) oýunçyny gatnaşdyrmagydyr. Netije-de bu iki oýunçynyň öňdebaryjylygynda Ispanlar ýeňiş gazanmagy "başarypdy".

Serie A-daky galplyk.
2006-njy ýylda Italiýada bolup geçen galplyk wakasy hem sportyň taryhynda öz ornuny tapdy. "Ýuwentusyň" çempionlygy bilen tamamlanan möwsümiň ahyrynda orta atylan bu gürrüňlerden soň "Ýuwentus", "Milan", "Fiorentina", "Lasio", "Reggina" toparlary bu gara tegmilli wakanyň günäkärleri hasaplandy we degişli jerimeler berildi. "Ýuwentusyň" soňky 2 çempionlygy elinden alynypdy we aşaky liga düşürilipdi. Beýleki toparlar bolsa täze möwsüme kemeldilen oçkolar bilen başlapdylar.

Zaman gazeti.
15.08.2009ý.
11-nji sahypa.