●ŞYPALAR●

SENNA Cassia akutifolla. Folium sennae.

Senna derini, saçlary, gözleri ýalpyldadar, gany tämizlär, aşgazany we ýüregi
kuwwatlandyrar, bagyrdaky dykylmagy açar, içegeleri işleder, peşewi
köpelder, gyzgynlygy peselder, bedende duz emele gelmeginiň öňüni alar.
Esasy aýratynlygy ýüregi güýçlendirmek bolan senna, lukmanlar tarapyndan
«ajaýyp derman» görnüşde atlandyrylandyr. Sennany çaý hökmünde däl,
ýapraklaryny owradyp ýuwdup ýada garyşymlar ýagdaýynda ulanmak
zerurdyr. Meselem:
■ 30 gr senna + 15 gr kimýon owradylyp, 15 gr narpyz bilen garyşdyrylyp,
agşam naharyna ýarym ýada 1 çaý çemçesi sepiler ýa-da nahardan soňra
suw bilen ýuwudylar.
■Deň mukdarlarda senna, kişniş, kimýon owradylar we agşam naharyň
üstüne serpiler.
■ Owradylan senna bal bilen garyşdyrylar we nahardan soňra, ýarym ýada 1
çaý çemçesi ýuwudylar.
■1 çorba çemçesi owradylan kimýon + 2 çorba çemçesi owradylan çemen +
1 çorba çemçesi owradylan senna +3-4 limon suwy + 150-200 gr zeýtun
ýagy + 3 baş ýenjilen sarymsak gowuja garyşdyrylar. Nahar bilen birlikde
ýada çöregiň üstüne çalnyp, günde 1 çorba çemçesi iýmek içegeleriň
düzgünli işlemegini üpjün eder.
■ 1/31/2 çaý çemçesi owradylan senna nahardan soňra suw bilen ýuwudylar
ýa-da şol bir mukdar senna ýapragy çeýnelip ýuwudylar.
Senna çaýy hem käwagt ulanylyp bilner. Sennany ýygy ulanmaga mejbur
galanlar onuň çaýyny däl, owradylan garyşymlaryny ulansalar, has gowy bolar.
Mukdaryň sazlanmasy kişiniň göwresine görä amala aşyrylar. Senna ýa-da , garyşymlaryndan biri sanjy etse ýada içegeleri güýçli işletse, mukdaryny
azaltmak zerurdyr. Wagtalwagtal ara berip, ömür boýy ulanmak mümkindir.
Enes bin Malik razyýallahu anhudan rowaýat edilen bir hadysyşerifde: «Şu
üç zat her zada şypadyr: senna, kimýon, çörek oty»diýip buýrulandyr.
Senna içi sürmek üçin ulanyljak bolsa, nahar bilen birlikde ýada
nahardan soňra, umumy bejergi üçin ulanyljak bolsa, nahardan ozal
alynmalydyr.

●SIRKE alma, üzüm sirkesi
Sirkäniň ýasalyşy: Tebigy almalar ýuwulman gabyklary bilen bilelikde
dogralar we bir çüýşe (aýna) bankanyň 2/3i doldurylar. Üstüne iki barmak
geçer ýaly suw guýular. Maýa hökmünde 1-2 çemçe öýde ýasalan alma sirkesi
ýada sirke enesi (maýasy) goşulyp bilner. Agzy nah (pagta) mata bilen
ýapylyp, Gün şöhlesi görünmeýän garaňky we ýyly ýerde saklanar. Azyndan 2
aýda sirke taýyn bolar. Sirke ysy gelmäge we daştöwerekde miwe siňekleri
görülmäge başlan wagty süzülip, almalary zyňylar, salkyn bir ýerde saklanar.
Has ýiti bolmagy islense, sirkäni süzenden soňra, her 1 litr üçin bir çemçe bal
goşular. 2-3 hepde soňra sirke taýyndyr. Her görnüş miweden şol bir usul bilen
sirke taýynlap bolar. Almanyň hemmesi sirke üçin ulanylyp bilner. Nähili köp
gabyk bolsa, şonça gowudyr. Alma sirkesi şypa aýratynlygyny bol mukdarda
bar bolan kaliý we alma kislotasyndan alar. Metabolizmi güýçlendirýän we
energiýany artdyrýan alma sirkesi aýratyn hem garrylar üçin peýdalydyr.
Sirkäniň tebigaty sowukdyr, gaýnadylyp bir tarapdan sowuklygy
azaldylýarka, şol bir wagtda ýitiligi artdyrylar.
Sirke iýmit siňdirişe ýardam eder, trombosit önümçiligini kadalaşdyrar, gany
suýuldar, gan azlygy gidirer, aýbaşyny tertiplär, damarlary açar we nerwleri
rahatlandyrar.
●Kelle derisine sirke çalmak goňaga, saç düşmegine we kelle agyrysyna
gowy peýda eder.
●Egzema, uçuk, ýylanjyk we sedefe (deri keseline) çalmak gowulaşmagy
üpjün eder.
● Senna bilen birlikde gaýnadyp, egzema we ýaralara çalmak gowulaşmagy
çaltlandyrar.
● Sirke içmek, ganamalary durzar, gakylygy azaldar we aýrar.
●Bir bölek ýüňi ýada pagtany sirkä batyryp, täze ýenjilen etiň üstüne
goýmak çişmä böwet bolar, köne ýara goýmak ýaranyň ulalmagyny durzar,
gögermeleri sirke bilen daňmak gögi aýrar, gyzgynlykly dörän ýanyklara
sirke kompressi etmek agyryny diňdirer we gysga wagtda gowulaşmagyny
üpjün eder. ● Gyzgynlykly kesellerde zeýtun ýagy bilen garyşdyryp, kellä sirke çalmak,
kelle agyrysyny diňdirer, gyzgynlykly bedene çalmak, gyzgynlygy peselder.
●Sirkäniň içinde zägi eredip, agzy munuň bilen ýuwmak, diş etlerini we
dişleri kuwwatlandyrar, bokurdagy çaýkamak kiçi dildäki çişleri alyp
kiçelder.
● Sirke bugy bilen bug etmek, gulak-burun boşlugyndaky dykylmalary açar.
Ýyly görnüşde ýuwdumlamak hroniki üsgürmegi ýeňilleşdirer,
zäherlenmegiň ähli görnüşine gowy peýda eder. Suwa sirke goşmak hem
her görnüşli suwy arassalar.
Alma we üzüm sirkesi limon suwunyň ýerine geçer.
Hezreti Jabir razyýallahu anhudan rowaýat edilen hadysy-şerifde: «Allahu
Tagala sirke iýýän kişä iki sany perişde ugradar. Olar tä iýip bolýança,
onuň üçin istigfar ederler»diýlipdir.
Tebigy alma we üzüm sirkesi, nebitden alnan emeli sirke kislotasy bilen
(market sirkesi, uksus) garyşdyrylmaly däldir. Sirke kislotasy (sirke ruhy)
agyr zäherdir, ähli organ we ulgamlary weýran eder.
Şeýlede sirke gapgaç ýuwujy maşynda parladyjy, kir maşynynda
ýumşadyjy hökmünde we öý tämizliginde ulanylyp bilner.