EBEDILIK ÝURDUNA SYÝAHAT

Ebedilik yurduna syyahat 
Adamlaryn kabiri olumi ynsan ucin bar zadyn sonlanmagy, bedenin cozulip-cuyrap dargamagy, topraga garylmagy we yok bolmagy hasaplayar. Beyle kisiler asla onun bilen yuzbe-yuz bolmagy islemeyar.
Hassalyk, garrylyk, urus apaty, yol helakciligi we yer titremegi yaly olum bilen netijelenyan hadysalar yuze cykdygysayyn, olar hem gorkudan sannyldap ugrar, gabyr durmusynynyekeligi we gorkunclygy barada pikir edip, oz durmusyny zahere owrer.
Emma, aslyyetinde olum yitip gitmek, yok bolmak, hiclige garylmak diymek bolmaysy yaly, gabyr-da yalnyzlyk yeri we gorkudan doly cukur daldir. Olum, ynsanyn bu alemden basga bir aleme goc etmegi, asyl watanyna dolanmagydyr. Gabyr hem kabirlerinin pikir edisi yaly, garanky guyy, yokluk girdaby we ayralyk cukury dal, tersine, yagtylyga tarap acylan gapy, ynsany nurana alemlere eltyan koridor we ruhun bakylyga tarap goterilmegi ucin beygelis nokadydyr.
Hawa, olum Hak tagalanyn ynsany pany dunyaden bakylyga cagyrmagydyr. Bu cagyrysda seyle bir hormat we mylakatlylyk aheni bardyr. Yokdan bar edenin “Ey konul rahatlygyna we bagta gowsan ruh! Sen Ondan, Ol hem senden razy halda dolan Rebbine! Pak gullaryma gosulyp, gir jennetime!” diyen cagyrysyny alan gul, bir minut hem bu yerde galmak islemez. Cunki bu cakylygyn manysy “Pany dunyanin kyncylygyndan, alada we derdeserinden gutul! Arzuwlaryn in naybasysy bolan Jennet ulkesine – ruhun asyl Watanyna dolan!” diymekdir.
Bu nukdaynazardan, olum summul bermek ucin topraga sacylan tohum mysalydyr. Topragyn garylan tohumyn cuyremegi, daragtyn gogerip goge tarap umzukmeginin ilkinji adimidir. Hut sonun yaly, jeset cuyrap dargasa-da, ruh ebedi yasajakdyr. Jany Janandan amanat alandygyna dusunyanler ucin olum we mazar panylyk bilen bakylygyn arasyndaky perdedir. Jennet kosklerinde beyle gullar ucin jowahyr tagtlar, elleri kowser howzunyn suwundan doldurylan pyyalaly gylmanlar-huyrler garasyandyr. Islan pursatlary onlerinde hazir bolyan naz-nygmatlar, ir-iymisler, gus etleri, sildirap akyan cesmeler, hunjidir-durden bezelen lybasly ahu gozli yanyoldaslar, haram kylynmadyk we caklendirilmedik sansyz-sajaksyz miweler... Ol yerde ne Gunun gowrup baryan jokrama yssysy, ne-de gysyn donduryjy sowgy bardyr. Jennet daragtlary car yandan ustlerine kolgesini salar. (Wakyya we Ynsan surelerinin kabir ayatlarynyn gysgaca dusundirisi esasynda).
“Ynha bular, icinden cesme-caylar akyan muminlerin ebedi yasajak Adn jennetleridir. Alla olardan, olar hem Alladan hosnutdyrlar. Bu mertebe dine Rebbine hormaty bolan we Ondan gorkmalysy yaly gorkyan gullara mahsusdyr.” (Beyyine suresinin mazmunyesasyda).
Dine jismany-maddy nukdaynazardan seredeninde hem olumden sonraky jennet durmusynyn seyle kan ajayyplyklaryny gormek mumkinka, olum zarbasy bilen ten kapasasynyn parcalanyp dargandygy ucin dady-peryat etmek yerine, ynsan ozunin ruhuny beden atly dar zyndandan uc-gyraksyz bossanlyga cykarany ucin, Rebbine sukur etmeli dalmi?! Hawa, hakykata owruljek duyslerin in ajaby bolan sol Bakylyk yurduna gecilyan yeke-tak kopri bar, ol hem olum... Yaradanyn emri-eradasy esasynda, wagty sagady gelen olum.
Emma, su hakykat-da asla unudylmaly daldir: bedenimize jan berilmegi, ynsany bolup yaradylmagymyz bizin isleg-ygtyyarymyza bagly zat bolmaysy yaly, olmegi arzuw etmek ya-da islemek hem bizin hakymyz daldir. Oz janymyza kast etmage, omur cyragymyzy oz elimiz bilen sondurmage hakymyz yokdur. Jany beren Allanyn ozi bolsy yaly, aljak hem Oldur. Eger wagtymyz-sagadymyz dolup, Yaradan yanadan oz huzuryna cagyrsa, beden lybasymyzdan cykyp, bakylyk aleminin gapysyndan atlaris. Eger bize “Siz entek garasmaly, wagtynyz heniz dolmady” diylen bolsa, Onun beren amanat janyny wagtyndan on almaga hic kimin erki yetmez.

Ey hassa kisi!

Ey hassa kisi! Asla sabry elden berme! Hassalygyn senin ucin dert dal, belki, dermandyr.
Iman eden ynsanyn – muminin hassa wagty gecen her minuty, her sagady ybadat sogabyny getirer. Cunki, ybadatlar iki hilidir:
1. Namaz, dileg-doga yaly hemma malim bolan ybadatlar.
2. Hassanyn, agyr derde ya-da bela-betere ducar bolanyn basyna gelen sol dertler, apatlar sebapli, ozunin ejizligini we Rebbinin merhemetine matacligini duyup, Yaradana sygynmaklary.
Ynamdar cesmelerde hassalykda gecen omrun mumin ucin ybadat yerine gecyandigi aydylyar.Munun ucin bolsa, gelen hassalyklar we beladyr-musybatlar zerarly Alladan nalamak yerine, bu muddeti sabyr we sukur duygusy bilen gecirmelidigi bellenyar.
Her gelenin bir gun yene bu dunyaden gitmegi ynsanyn bu dunya dine keypi-sapada yasamak, lezzet almak ucin gelmandigine sayatlyk edyar. Ynsana taysyz uly baylyk berlipdir. Sol baylyk hem omurdir.
Ynsan bu baylygy maksadalayyk ulanan wagty su cakli, pany dunyade ebedi durmusy we baky bagtyyarlygy gazanyar.
Eger hassalyk we apatlar bolmasa, saglyk we rahatlyk ynsany gaflata dusurerdi, gaygy-aladasyz yasayys ynsana Dunya durmusyny hos gorkezip, gabry we olumi, ahyreti we hasap gununi unutdyrardy, omur baylygyny badyhowa islere, bos yerlere sarp etdirerdi.
Hassalyk bolsa, ynsany gaflatdan oyaryar, bedene: “Bu dunya baky gelen dalsin, olumsiz dalsin, seni Yaradan barada we yaradylys maksadyn barada oylan, bir gun gabyr gapysyndan atlejekdigini yada sal” diyyar. Ynha, bu nukdaynazardan, hassalyk we dertler ynsan ucin hakyky terbiyeci, sozunde galat bolmadyk yatladyjy we duyduryjydyr.

Sypaly em
Ynsan oz janyna oran yokary baha kesyar. Seyle-de bolmaly dalmi?! Yekeje janymyz bar, ony elden gideraysek, ikinji bir mumkinciligimiz yok. Yonekeyje derde ucrasak, sahelce gripp yokassa derrew derman baryny alyp, bedenimizi sagaltmaga calysyarys. Hassalanan cagymyz ne iymek, ne icmek yadymyza dusyar. Bar pikirimiz, tizrak gowulasyp bilmek bolyar. Gurrunini edyanimiz, bedenimizde yuze cykyan hassalyklar. Bedenimizin saglygy ucin oran onat goresyaris. Emma, koplenc halatda unudylyan, ahmiyet berilmeyan ruhy saglygymyz hem bar ahyryn.
Her gun saher bilen turanymyzda ayna seredip, “Bu gunem edilmeli bir topar is garasyar” diyip gasyny cytyp hunnurdemek, yonekeyje zada gahar etmek, gusun sayraysyndan we cagajygyn jykyr-jykyr gulusinden lezzet almagy basarmazlyk, gul guncasynyn acylysyndaky gozelligi gormezlik... bularyn bary ruhy taydan doly sagdyn hasaplanyp bilinmejekdigimizin subutnamasy dalmi?
Ruhumyzyn halynyn seyle tendigine garamazdan, gen galaymaly, name ucindir onun bu gozgyny halyna biperway garayarys. Her gun tanysu-natanys birgiden adamyn gybatyny etmekden yana yagdayy hasam beterlesen ruhumyz, belki-de munun bir hassalykdygynyn parhyna baranam daldir?!.
Ruhumyzy dertlerinden saplajak sypaly em nameka? Ruhumyzy gemiryan oykedir kine, gahar-gazap, yalancylyk, ikiyuzlilik, gybat yaly gurtlardan halas bolmagyn caresi name? Aslyyetinde, bu sowallara beriljek jogap gaty bir kynam dal. Ol derman: SOYGI-MAHIR. Hawa, hut seyle. Ruhun iymitlenip durmagy ucin, timaru-serenjamynyn kemlik etmezligi ucin, soygi zerur, mahirdir mylakatlylyk zerur.
Pygamberimiz (s.a.w.): “Guler yuzli bolmak sadakadyr” diyyar. Su halda, name ucin entegem yuzumizden gar yagyar? Yekeje yurekden yylgyrysyn, jana sypaly sozun bahasy seyle gymmatmy ya? Eyjejik cagany gorenimizde, name ucin mahir bilen basyny sypamakdan utanyarys? Gunun dogusyny ya-da batysyny synlap, Beyik Yaradana sukur etmekden gacyarys?
Soygudir mahir jadyly tayak mysalydyr, onun degen yerinde, yeten yerinde ne oyke-kine, ne gahar, ne yalan, ne ikiyuzlilik, ne-de yasamalyk galar. Bu jadyly tayajyga eye bolsanyz ony elden gidermejek bolun. Eger ykdysady taydan dunyanin in “palwan” ulkelerinde mahir yetmezciligi, gownucogunlik yaly ruhy hassalyklar zerarly oz janyna kast edyanlerin sany yylsayyn artyan bolsa, bu sol jadyly tayajygy yitirendikleri zerarlydyr. Eger masgalada birek-birege ynam yok bolsa, perzent koce terbiyesinde yetisyan bolsa, jemgyyetin icinde sylasyk azalyp, ahlak we adamkarcilik sypatlarynyn yerini sahsy bahbitler dolduran bolsa, sebabini indi siz hem bilyarsiniz... Yureklerdaki soygudir mahir cyragy ocusende, masgala we jemgyyet seyle gozgyny yagdaya dusyar.
Beden saglygymyz bilen bir hatarda ruhy taydan hem sagdyn durmusy isleyan bolsak, onda gelin, Beyik Yaradany we onun yaradan in eziz barlygy bolan ynsanlary, yagny biri-birimizi soymegi, birek birege mahir badamyzy pure-purlap paylamagy basaralyn!

Cakylyga tayyarmyn?

Ynsan olume we ahyret saparyna her dayym tayyar bolmaly. Kabesinin basatgyjy, uyasynyn namysy, yany doglan caganyn yuregi yaly pakize halda, geljek sol cagyrysa garasmaly. Cunki, ynsana haysy wagtda, haysy yerde, nahili yagdayda “Gel, gulum!” diyiljegi belli daldir. Sonun ucin hemise dogrulyk yolundan yorap, hereketlerimize, kalbymyza, pikir-dusunjamize haramyn gara tegmillerinin yapysmagyndan aga bolmalydyrys.
Gyralary polat ceperler arkaly pugta berkidilen saherara uly gatnaw yolundan baryarkanyz, uzap gidyan yolun kayerinde sol ceperin bowsulip, saga ya-da cepe tarap uzap gidyan has kicenrak yoljagazlary gorersiniz. Kabir yolagcy ulaglaryn solardan birine sowlup, uly merkezi yoldan ayrylyp galyandygyny gorersiniz. Ynha, omur yolunyn hem kayerinde seyle gapdal yollar bardyr bizin cykysymyzyn olaryn haysy birindedigi cykys nokadymyza yetyancak nabellidir. Sol cykysa tayyarlykly bolmasak uly helakciligin ustunden barmagymyz gaty ahtimaldyr.
Birinin icinden ulumsylyk – ozune asa gownuyetijilik, ozgeleri asgermezcilik duygusy gecdi, diyeli. Ine, edil sol wagt “Gel!” diyayseler, ol kisi Allahyn huzuryna faraon yaly bolup duser. Omur boyy ybadat eden, emma omrunin ahyrky pursatlarynda uly yalnyslyk goyberip, azaba ucrajaklaryn hataryna gosulanlardan biri bolar. Hawa, sonun ucin ynsan her pursat oz hereketlerini, duygudyr dusunjelerini wyzdanynyn, payhasynyn suzgujinden gecirip durmaly.
Hadyslaryn birinde aydylysy yaly: “Allaha gowusmagy islemeyan adam bilen Alla hem dususmak, gurlesmek islemez”. Allaha gowusmagy islemek diymek, olume her dem tayyar bolmak diymekdir. Ahyret durmusyna, hasyr gunune – ahli barlyklaryn tazeden direlip, hasap soraljakdygyna ynanmak we ebedi bagtyyarlygy gazandyrjak hayyrly isler bilen omrumizi bezemek diymekdir. Haka ynanyan gulun haly hem sundan ybaratdyr. Muminin nazarynda o dunya mahribanlar diyary we ebedi bagtyyarlyk ulkesidir.

Elbetde, dost-yardan, dogan garyndasdan, ezizlerinden ayrylmagyn gynanjy ynsanyn yuregini gyyym-gyyym edyandir. Dostlardan, mahribanlaryndan beyle yagdayda ayrylmak, gulluga ugrayan yigidin ezizlerinden ayrylysy yalydyr. Ata-ene perzendini gulluga yollanda aglayandyr. Emma gulluk borjy wagtlayyndyr – sonun ucin watan goragyndaky yigidin ayralygy hem wagtlayyndyr. Ahyret durmusyna ynanyan mumin hem olume seyle sereder. Olumin wagtlayyn ayralykdygyna dusuner. O dunyade ozunin ahli ezizlerine, mahribanlaryna gowusjakdygyna we olar bilen bilelikde ebedi bagtyyarlykda yasajakdygyna ynanar.

Bakylygyn syry 
 
Mowlana hezretleri bir gun enceme adamy dasyna jemlap, sohbet edip otyrka:
“Muminler olmez, bir oyden basga bir oye gocerler” diyyar.
Ony dinlap oturanlardan biri: “Onda name ucin Alla “Her nebis olumi datjakdyr” diyyar?” diyip, garsy cykyar.
Mowlana: “Hawa, dogry! Yone Alla “her nebis” diyyar, her “konul” diymeyar. Sen ya bir konul bol ya-da bir muminin konlunde yer tut. Olmezligin, bakylygyn yoly we syry sudur. Yok, eger sen konul dunyanden daslasyp nebsine uysan, ol ayatyn sen barada aydyldygy bolar” diyip jogap beryar.

Tagta gundag

Hezreti Mowlana bir sygrynda: “Konelip sandan cykandygy ucin hic kimin yuzune seretmedik mata bolegini Allahutagala kerem kylyp, satyn aldy” diyyar.
Ynsany hic wagt yalnyz goymayan, hic wagt terk etmeyan, ejiz we caresiz galan pursaty dadyna yetisyan Oldur.
Adam bir gun renki solan kone mata owruler. Teni burusar, elleri titrar, cagadan has ynjyk yagdaya geler... we birdenka-de, sop-sowuk, gas-gaty bolar. Mundan sonra, in yakyn ynsany hem onun yanynda durmaz, ol hemmeden, hemmeler ondan daslasar.
Tizdenem, topragyn bagryna terk ediler. Ynha, merhemete in matac sol pursatynda, Ony hic wagt yalnyz galdyrmadyk ebedi Eyesinin yhsanlary bilen gursalar.
Sahyrlardan biri bu barada seyle diyyar:
“Olenler tazeden dogulyarmys – hakykat!
Bilin, tabyt daldir ol – tagta gundag,
Bedew at!”