Rowaýat

Soltan Mahmyt Gaznaly
ilatyň arza-şikaýatyna mydama
uly üns beripdir, dergähine gelen
her bir adamyň sözüni üns berip
diňläp, onuň islegini bitirmäge
çalşypdyr.
Bir gezek soltanyň huzuryna
gorkudan yana sannyldaýan
egbar kişi gelipdir, ol soltanyň
aýagyna ýykylyp, aglap, derdiniň
agyrdygyny aýdypdyr. Soltan ol
kişini ýerinden turuzyp, arzy-
halyny howlukman, aljyraman
gürrüň bermegini talap edipdir.
Gelen kişi soltanyň
ýasawullarynyň birinden arz
edipdir. Jebir çekeniň habaryna
görä, ýasawulyň günde günaşa
gelip, meýlis guraýandygyny,
gyzynyň namysyna degendigini,
kä günler dosty-ýarlary bilen
gelip, tä daňdana çenli meýlis
guraýandygyny gürrüň beripdir.
«Eger arz etseň, öldürerin»
diýendigini aýdypdyr. Jebir çeken
görgüli indi ýasawula iýdirip-
içirere hiç zatlarynyň
galmandygyny, bu hakda
ýasawulyň eşitmek hem
islemeýändigini aýdyp, çykalga
tapmaýandygyna, barja
süýşürintgileriniň gutarandygyna
gynanyp, zar-zar aglapdyr.
Soltan jebir çekene şeyle diýipdir:
— Men saňa hemaýat ederin.
Saňa sütem eden kim bolsa-da,
soltanyň ogly bolsa-da, jezasyny
çeker. Häzir öýüñe gaýt. Seniň
bilen meniň adamlarym
gatnaşykda bolarlar. Şol
nekgende gelende sen biziň
adamlarymyza habar ber. Nädip
habarlaşjakdygyň barada seniň
bilen meniň adamlarym anyk
gürleşerler. Sen habar berensoň,
yzyny özüm oňararyn.
Soltan üç gün garaşýar. Üçünji
gün agşam nekgendäniň
gelendigi baradaky habary
eşiden soltan şol öýe ugraýar.
Soltan nökerlerine öýüň daşyny
gabamagy buýurýar. Soltan jebir
çekeniň öýüne kürsäp girýär-de,
ilki bilen çyrany depip öçürýär.
Soňam palazanyň kellesini
pyzlandyryp goýberýär.
Içeri dym-dyrslyk bolýar.
Ähli kişi soltanyň bir zat diýerine
garaşýar.
Soltan demsalymdan soň çyrany
ýakmagy buýurýar. Çyrany
ýakýarlar.
Soltan gorky bilen ýerde ýatan
kellä seredýär. Soňam uludan
demini alyp, töweregine
garanjaklaýar:
Derrew ýok ediň! Içerini tertibe
salyň. Soltan bir gyra çekilip, öý
eýesine ýüzlenýär.
— Men gaty aç, iýer ýaly bir
döwüm nan ber! Öý eýesi
täzeden saçak ýazýar.
Soltan nany suwa batyryp,
işdämenlik bilen iýmäge başlaýar.
Ol hiç kime seretmän, başyny
aşak salyp çörek iýýär. Aňyrsyna il
gonan soltan öý eýesiniň özüne
aňkarylyp seredýändigini aňyp,
çalaja ýylgyrypdyr:
— Men seniň geňirgenmäňe
düşünýärin. Ýöne sen menden
aýyplaşma. Meniň ýanyma baryp
gaýdanyňdan bäri men bir
döwüm çöregem iýemok. Üç
günläp bokurdagymdan hiç zat
geçmedi. Seniň gürrüň beren
zatlaryň meniň ýasawullarymyň
edip biljek haýasyzlygyndan
çökder göründi. Onsoň bu
çökder etmişi edýän meniň
oglum bolaýmasyn diýen güman
döredi. Şu gümanam meni
maýyrdy. Gije uklap hem
bilmedim. Üç günki çeken içki
güzaplarymy hiç bir güzap bilen
deňeşdirer ýaly däl. Ýöne, her
näme-de bolsa, meseläni adalatly
çözmeli, şa kürsüsinde meni
Allatagala oturtdy. Onsoň oňa
ikilik etmäge ygtyýarym ýok.
Gelen dessime çyrany
söndürmegimiň hikmeti oglumyň
ýüzüne gözüm düşse, atalyk
söýgim erkimden rüstem geler
öýdüp gorkdum. Çyra ýakylanda
etmişi eden palazanyň oglum
däldigini görenimde,
gerdenimden maýryp barýan ýük
aýryldy. Ýasawuluň kellesiniň
ýerde ýatandygyny görenimde,
süňňümde yeňillik döredi. Şol
pursat hem üç günüň açlygy
özüni bildirdi.