İbn Sinanyń ölümi
Hemedana ỳöriş başlanyp, jeń mazaly gyzyşan mahalynda keseli ỳańadan gaỳtalap, onuń ysgyn mydary gaçdy. Derdini dep edip bilmejegini ańyp, ol bu gezek özüne däri-derman etjegem bolmady. Tebipçilik ylmynyń çür başyna çykyp, ömrüniń dowamynda müńläp nähoşy agyr kesellerden gutaran İbn Sina özüne gezek gelende, ejizlik etdi!...
Abu Aly al-Hüseỳin ibn Abdylla ibn al-Hasan ibn Aly ibn Sina Buharanyń golaỳyndaky kiçijik gyşlakda doglan bolsa-da wagt geçmegi bilen onuń şan-şöhrady älemi tutỳar. Muńa onuń asly horezmli bolsa-da Buharada ỳaşan hem işlän al-Natilä şägirt durmagy sebäp bolỳar. Kämil kişä gol beren buharaly ỳigit ylym ummanyna özüni oklap, hatda halypasyndanam ozdurỳar. Bu barada onuń özi açyk-açyk pyşgyrỳar: ‘’Nätili haỳsy wezipe barada sorasa, men ońa daş ỳany bilen jogap berỳärdim...’’
Ylym daragtyna barha erjellik bilen dyrmaşỳan ibn Sina Buharanyń emiri Nuh ibn Mansuryń keselini bejerip, hormat-hatyra eỳe bolanyna garamazdan, Samanylar döwletini terk edip, Buharany Garahanylar eỳelänsoń, 1005-nji ỳylda Horezme gelỳär. Beỳik alym şol döwrüń syỳasy wakalaryna laỳyklykda ylym bilen meşgullanmak üçin amatly, asuda ỳerler agtaryp, 1012-njiden 1014-nji ỳylyń başlaryna çenli Jürjanda, 1014-nji ỳylda Reỳde, 1015-1023-nji ỳyllarda Hamedanda, sońra İspyhanda ỳaşaỳar.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 7/7 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 1 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 7
Esasan, mysapyrlykda güzeranyny aỳlasa-da garyp-pukaralar bilen atly-derejeli han-beglerdir hökümdarlary-da bejereni üçin kaşań köşklerde-de onuń sarpasy belent tutulỳar. Şol döwrüń syỳasy wakalarynyń täsirinden şäherden-şähere, ỳurtdan-ỳurda göçüp-gonanlygy zerarly dürli keseli bejermekde toplan tejribelerini synagdan geçirmäge, okan, öwrenen bilimleri esasynda ylmy eserler ỳazmaga, gijesini gündiz edip işleỳäni sebäpli ine-gana uklamaga, dynç almaga wagty hemişe ỳetmeỳär. Hemedanda ỳaşaỳarka, pitne turup, emiriń esgerleri ibn Sinanyń öỳüne dökülỳärler. Derege ỳarar ỳaly zatlaryny talap, hökümdar Şemsuddöwleden tanymal lukmany öldürmegini talap edỳärler. Şonda ibn Sina ỳagdaỳlar düzelişỳänçä, ibn Dahlugyń öỳünde kyrk günläp gizlenmäge mejbur bolỳar. Başga bir ỳola ony Farajan galasynda tusaglykda saklaỳarlar. Şunuń ỳaly ahwalatlar onuń kem-kemden agyr kesele uçramagyna getirỳär.
1035-nji ỳylda İspyhanyń emiri Alauddöwle bilen Daşfarrasyń arasynda uruş turanda ibn Sinanyń sanjysy gozgaỳar. Şonda belli hekim bu dertden dynmak üçin günde sekiz sapar içini ỳuwỳar. (özüne klizma edỳär). Uruş gidỳän şäherde asudalygyń, munuń üstesine, em edilỳän otagda zerur amatlyklaryń hiç biriniń ỳoklugy zerarly onuń içegelerine uly zeper ỳetỳär.
Dińe öz saglygynyń aladasyna gurşalyp, ibn Sinanyń nähoşlugyna biperwaỳ garan emir Alauddöwle şondan sońam ońa rahatlyk bermän, nirä gitse, ỳanyndan goỳmaỳar. Şeỳlelikde, onuń derdi has beterleỳär. İçindäki agyry barha güỳjäp, ysgyn-mydaryny gaçyrỳar. Meşhur lukman şonda-da gutulmaga umyt uçgunyny öçürmän, keseli bilen darkaş gurỳar. Ỳöne ençeme wagta çeken gaçyp-tezmeler, tussaglyk ejirleri, gijä-gündize parh goỳman, ynsan saglygy ugrunda alnyp barlan göreşler, şägirtlere tälim bermek, dynç alma unudylyp, uzak gijeleri täze eserler ỳazmaga sarp etmeler, ukusyzlyklar...biri-birine ulaşyp, ony alarladyp ugraỳar. Özüne edỳän emlerinińem o diỳen nepi degmän başlaỳar.
Al-Jüzjanynyń ỳazmagyna görä, bir ỳola oslagsyz waka ỳüze çykỳar, nähoşa gözegçilik edỳän hyzmatkärleriń biri ibn Sinanyń içỳän dermanyna gereginden artyk möçberde tirỳek goşỳar. Tanymal hekim bilmän, ony içỳär. Bu ỳagdaỳyń sebäbini al-Jüzjany ỳangynly teswirleỳär: ‘’Bu hyỳanata sebäp bolan hyzmatkär ibn Sina degişli puluń ep-esli bölegini jantaỳyna urupdyr. Şonuń üçinem eger hassa sagalaỳsa, bu syryń üsti açylyp, jeza çekmeli borun gorkusy bilen ol lukmanyń kazasynyń dolmagyny tizleşdirenini amatly görüpdir.’’
Ahwaly agyrlaşan ibn Sinany Hemedana getirỳärler. Öz ỳasan dermanlaryny içỳän hekimiń derdi käte ganymatlaşsa, kä beterleşỳär. Sońabaka güỳç-gurbatdan bütinleỳ gaçyp, hatda ỳerinden turmaga-da mejaly galmadyk ibn Sina derdiniń bejererden ötüşenini ańyp, däri-derman içmesini bes edỳär...
Şondan birnäçe gün geçensoń, meşhur halasgär ibn Sina hezretleri 1037-nji ỳylyń remezan aỳynyń birinji jumasynda – Oguz aỳynyń 24-inde Hemedanda dünỳäden ötỳär. Ol pany jahanda bary-ỳogy 56 ỳyl (980-1037), 10 aỳ, 9 gün ömür sürỳär.
(Özbekçeden türkmençä geçiren: Kakabaỳ Gurbanmyradow)
Saglyk zurnaly
Oguz aýy diýýäniň häzirki iýun aýy bolýarmy?
Sag bol mowzugyňa!
sagbol, gyzykly tema)
Ýogsa näme ajala çäre barmy .
Sheýle gowy ýazylypdyr. Sagbol.