Gaygysyz Atabayew

Gaýgysyz Atabaýew –häzirki türkmen döwletiniň düýbüni tutujylaryň biri, sowet partiýa we döwlet işgäri, Orta Aziýada sowet häkimiýetini gurmak hem pugtalandyrmak baradaky işe aktiw gatnaşyjy, Türkmenistanyň ilkinji hökümet başlygy.

Gaýgysyz AtabaýewAtabaýew1887-nji ýylyň oktýabr aýynda Tejen uýezdiniň Mäne obasynda Täçgök serdaryň maşgalasynda dünýä inýär. Alty ýaşynda ýetim galýar. Ol başlangyç bilimi Tejendäki ýerli ors-tuzem mekdebinde alýar. 1907-nji ýylda Daşkentdäki mugallymçylyk seminarisini gutarýar. Seminaride okan döwründe rewolýusion herekete goşulýar hem patyşa polisiýasy tarapyndan yzarlanyp başlanýar.

Gaýgysyz Atabaew 1907-1912-nji ýyllarda Maryda we Bäherdende ýerli ors mekdebinde mugallymçylyk edýär. Ýerli halk wekillerine mugallymçylygy ynanmazlyk barada Ors patyşalygynyň magaryf ministriniň beren buýrugy esasynda Gaýgysyz Atabaýew mugallymçylykdan boşadylýar. Şonda soň 1912-1917-nji ýyllarda Mary bankynda işläpdir. Oktýabr rewolýusiýasy ýeňenden soň, Maryda sowet häkimiýetini guramak hem pugtalandyrmak ugrunda tutanýerli göreşýär.

1917-1918-nji ýyllarda işçiler we soldatlar deputatlarynyň Mary uýezd sowetiniň türkmen seksiýasynyň ýolbaşçylarynyň biri, uýezd azyk komitetiniň başlygy, Mary uýezd sowetiniň ispolkomynyň başlygynyň orunbasary, 1919-njy ýylyň iýun aýyndan bolsa başlygy bolup işleýär. 1919-njy ýylyň noýabryndan 1920-nji ýylyň iýulyna çenli Zakaspiý oblast rewolýusion komitetiniň başlygynyň orunbasary, Türküstan ASSR –niň Ýer işleri halk komissary, 20-nji ýylyň sentýabryndan Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy wezipelerine saýlanýar. Şol bir wagtda-da Fergana frontunyň rewolýusion sowetiniň başlygy bolýar. 1923-nji ýylyň iýunyndan Buhara Halk Sowet Respublikasynyň Nazirler-Ministrler sowetiniň başlygynyň orunbasary bolýar. 1924-nji ýylyň oktýabryndan Türkmenistan rewolýusion komitetiniň (Türkmenistan SSR- niň ilkinji hökümetiniň), 1925-nji ýylyň fewralyndan Türkmenistan SSR Halk Komissarlar Sowetiniň bamlyklygyna saýlanýar hem ömrüniň ahyryna çenli 13 ýyllap dynuwsyz şol wezipede işleýär.

1922-nji ýylyň oktýabryndan RSFR-iň Milletler işleri baradaky Halk Komissarlygynyň kollegiýasyna agzalyga saýlanýar. 1935-nji ýylda Lenin ordeni bilen sylaglanýar.

1937-nji ýylyň tomsunda Türkmenistanda başlanan tutha-tutluklaryň sebäbini anyklamak hem bu işi togtatmak maksady bilen Gaýgysyz Atabaýew Moskwa gidýär hem Stalin bilen duşuşmak isleýär. Ýöne ondan kiçiräk ýolbaşçylar, köne tanşy Kaganowiç bilen duşuşyp, onuň öýünde Türkmenistanda Moskwa tarapyndan edilýän eden-etdilikler barasyndaky aladalaryny gürrüň berýär.

Kaganowiç howsala düşere esasyň ýokdugyny aýdyp, Ýežowyň ýanyna barmagy maslahat berýär. Ol Lubýanka - NKBD-niň edarasyna-Ýežowyň ýanyna 1937-nji ýylyň 11-nji iýulynda barýar hem şol erden gaýdyp çykmaýar.

Atabaýewe “Türkmen azatlygy guramasyny” döretmekde, daşary ýurtlardaky milletçi kontrrewolýusion guramalara içalyçylyk etmekde günä bildirilipdir, surnukdyryjy, ynsanlyk mertebesini kemsidiji soraglar 1938-nji ýylyň fewralyna çenli dowam edipdir. Ahyrsoňy Atabaew: “Siziň özüňiz kontrrewolýusion iş bilen meşgullanýarsyňyz, arassa adamlara töhmet atýarsyňyz, halk duşmanlary siziň özüňiz” diýip, oturan pola çüýlengi oturgyjyny goparyp, sülçiniň depesinden indirýär, şol wagt Atabaýew sorag edilýän kabinetde atylyp öldürilýär hem şol günüň ertesi oňa ölüm jezasy çykarylýar hem hamana şol hökümden soň atylyp öldürilen hökmünde resmileşdirilýär.

2000-nji ýylda Moskwadaky “Memorial” guramasy Stalin repressiýasynyň pidalarynyň sanawyny kitap görnüşinde çap etdi. Şol kitapda Gaýgysyz Atabaýewiň ady hem bar.

Gaýgysyz Atabaewiň jesedi başga-da 4,5 müň adam bilen bilelikde Moskwa şäherine degip duran “Kommunar” sowhozynda – Sewernaýa Butowa diýen ýerde doganlyk mazarda.

1967-nji ýylda Aşgabatda Atabaýew hem Podwoýsk köçeleriniň çatrygynda Gaýgysyz Atabaýewe Ýadygärlik bina edildi. Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda şol ýadygärligi Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow ýok etdi we köçelerden adyny aýyrdy. Gavgysyz Atabaý hakda bar bilýänimiz ol hakda ýazylan romandan öwrenenimizdir. Ol hakdaky hakykat häzir bizde az ýazyldy.  

Gaýgysyz Atabaý hakda gyzykly gürrüňleriň biri hem onuň ökde küştçi bolanlygydyr.Ol gaty usatlyk bilen oýnansoň onuň dost ýarlary onuň bir gezegem utulanyny görmändirler.

Bu suratda Gaýgysyz Serdarowiç Atabaýew iş başynda.

Bu ýadigärlik Aşgabatda 1993 ýyla çenli bardy. OL ýadygärlik ýykyldy soňra. (gynansakda)

Gaýgysyz Atabaýew 1937 ýylda repressiýa edilip öldürildilendigini bilýäs. Emma men dagyk ýadymdä däl welin bir makala okapdym. Ol makalada Gaýgysyz Atabaýewiň öldürilmändigi hakynda ýazylypdy.Onuň hatda 1970-80 ýyllarda hem Sibirde Týumende türmede ýatandygyny we adynyň hem dýada Konstantin diýlip tutulýandygyny gürrň berilipdi. Bu makalada türmedekileriň oňa beýik türkmendiýip hormat goýýandygy we ökde küştçidigi hakynda aýdylýar. Ony ýaşlykda gören bir ýaşulynyň türmeden çykandan soň hem gelip Gaýgysyz SErdaryň diridigini ýöne oňa ömürlik ýyl kesilendigini ýatlapdyr diýen maglumaty okapdym.Ýöne soň ol makala hakda ýa-da onuň dowamyny görmedim

 

Gaýgysyz Atabaýewiň maşgalasy rus bolmaly we onuň ogly hem ylymly bir adam bolmaly. Ady hem Konstantin Konstantinowiç Atabaýew bolmalymyka diýýän(atasynyň(otçestwoda)ýalňyşýan bolaýmagym ahmal)

Sagbol didsar yazanın üçin

beh gaygysyz atabay şol saragt galasynda Gowşyt hanyn yanyndaky dosty Taçgök Serdaryn ogly da onda ...

geň zat.
gaýgysyzam ýetim, türkmenbaşam ýetim.
gaýgysyzyň aýaly hem türkmen däl, türkmenbaşynyňky hem türkmen däl.
 
netije.
sowetler ýetimlere stawka edipdirler (bil baglapdyrlar).
ýetimlere wezipe ynanypdyrlar.
ösmek üçin internasional maşgala gurmak gerek bolupdyr.
 
meni atabaýewiň pikirleri gyzyklandyrýar.
ol ynanjy bilen kommunist boldumyka ýa ýöne wezipe üçin.
 
nämede bolsa oňa hormat gopýýan.
onuň häzirki türkmenistanyň serhetlerini bellmekde, türkmen respublikasyny döretmekde eden işleri uly.

Ynanjy sebapli,Komunist dalligi üçin öldüridi-da

Didar Türkmençiligini gutlayan

Türkmenbaşy bilen Gaýgysyz Atabaýyň ýetimlikleri hakynda deňeşdirme etjek bolsaň menem goşaweri menem ýetim.😎

didar bir anekdoty ýadyma saldyň.
 
oňem bir polkownik agtygyna diýýämiş:
–ulalaňsoň senem polkownik bolarsyň.
ogly:
–ata, men general bolasym gelýär!
atasy:
–o diýýäniň bolmaz agtyjagym! sebäbi generalyň hem agtygy bar ahyryn.
 
---
 
didar.
haw ýetim kän. ýöne hemme ýetimi ýolbaşçy etmek kyn.
 
bu bir hakykat.
sowetler ýetimlere aýratyn üns beripdirler.
olardan hökümet ogullary gowy çykýar.
döwlet işi üçin ýetimler amatly.
olaryň döwletden, hökümetden adamlary ýetişdirilýär.
sowet döwriniň artistler, kompozitorlar, ýazyjylarynyň hem köpisi ýetimdir.
 
men ýetimleri kemsidemok.
pygamberimizem ýetim.
bu ýerde bir gyzykly syr bar...

Didar, telpegim bolsa sana shu informasiyalan uchin telpegimi chykaryp bererdim! Nireden alyanay muncha informasiyany?

Gaýypdan.(degişýän)
Okamak bilimiň enesidir. Umuman men ömrümiň tas ýarysyndan köpüsini okadym.

Didar berekella.İkimiz pikirdeş ekenin.Kakamyn Gaygysyz Atabayew üçin yazan goşgusunda <Hakykaydanam gaygysyzdyn,gayduwsyzdyn...>  diyip ady bilen baglanşdyryar.menem şona esaslanyp.Atabayewin komunist görinip,Jüneyit hana şeyle diyyar<Sen yaly mert yigitler türkmene gerek,entek ikimiz Türkmene köp iş ederis >diyip,Atabayew Jüneyit hany gizlinlikde Owganystana gaçyryar.Aslynda Jüneyit han ölmelidi.we on bilen kop hat alyş-beriş etya.Şol hatlarin birem yigrenji komunistin eline düşyar:
Komunizmin gaynan döwründe beyle iş etmek hakykatdanam gaygysyzlyk.gayduwsyzlykmyka diyyan mena

Gaýgysyz Atabaýewiň maşgalasy rus bolmaly we onuň ogly hem ylymly bir
adam bolmaly. Ady hem Konstantin Konstantinowiç Atabaýew bolmalymyka
diýýän(atasynyň(otçestwoda)ýalňyşýan bolaýmagym ahmal)

Gaygysyz Atabayewin oglynyn ady Kemine bolmaly.

Menzil:
Kakamyn Gaygysyz Atabayew üçin yazan goşgusunda   diyip ady bilen baglanşdyryar.menem şona esaslanyp.Atabayewin komunist görinip,Jüneyit hana şeyle diyyardiyip,Atabayew Jüneyit hany gizlinlikde Owganystana gaçyryar.Aslynda Jüneyit han ölmelidi.we on bilen kop hat alyş-beriş etya.Şol hatlarin birem yigrenji komunistin eline düşyar:
Komunizmin gaynan döwründe beyle iş etmek hakykatdanam gaygysyzlyk.gayduwsyzlykmyka diyyan mena

Gaýgysyz Atabaý şeýle bolaýdymyka? Aýdanlaryň dogry bolsa ha kwadrat respekt ol gahrymana