Ýuwujy serişdeler we olaryñ zyýany

Häzirki
döwürde
daşky
gurşawyň,
esasan
hem
howanyň
hapalanmagy adam bedenine
zäherleýji maddalaryň
täsiriniň azaldylmagyny
talap edýär. Ýaşaýyş
jaýlaryň, otagyň howasynyň
arassa bolmagyna üns
bermeli. Öýleri
ýygnaşdyryp, dürli
serişdeler bilen
arassalaşdyryp
bolanyňyzdansoň, gapylary
we penjireleri açyşdyryň,
otagy ýelejirediň. Ýuwujy
we arassalaýjy serişdeleriň
yzyny süpürseňizem, olaryň
bir gaty galýar we bugaryp,
howa düşýär. Hlor, ammiak,
formaldegid, fenol
bogunlarda we myşsalarda
ýygnanyp, saglyga zyýan
ýetirýärler.
Düzümi himiki maddaly
ýuwujy serişdeler kirleri,
gap-gaçlary, aşhanadaky
plitany we öýdäki beýleki
zatlary ýuwmak we
arassalamak üçin ýörite
ulanylýar.
Ýuwujy, arassalaýjy we kir
ýuwujy serişdeler gündeki
durmuşymyzyň aýrylmaz
bölegine öwrüldiler.
Gynansak-da, olar adama
kömek edişi ýaly, zyýanyny
hem ýetirýärler, rak,
ýokary gan basyş, allergiýa,
nerw bozulmalary ýaly
keselleri döredýärler.
Arzan ýuwujy serişdeler
has zyýanly bolarlar, sebäbi
olaryň düzüminde dermatiti
döredýän fosfor
goşundylary we bedendäki
alyş-çalşygy bozýan zyýanly
ýüzleý işjeň maddalar bar.
Arassaçylygy halaýan
adamlar öýlerini günüň
dowamynda birnäçe gezek
arassalaýarlar we dürli
serişdeleri ulanýarlar.
Elbetde, bu zyýanly endik.
Ýuwujy serişdeleriň aşa köp
ulanylmagy bedeniň
kesellere garşy bolan
durnuklylygyň peselmegine
we dowamly kesellere
ýolukmagymyza sebäp
bolýar.
Kir ýuwulýan tozy kir
maşyna atsaňam, el bilen
ýuwmak üçin ulansaňam
tapawudy ýok. Haýsysy
edilende-de, tozuň maýdaja
bolejikleri dem alyş
ýollarymyza aralaşýarlar.
Kir elde ýuwlanda, kir
ýuwujy toz deriniň üsti
bilen gana geçýär. Durmuş
himiýasyndan kir ýuwulýan
hyzmatly ýerler hem halas
etmeýär. Matany tozdan
doly saplap bolmaýar, ol
onuň süýmlerinde galýar.
Bu kir ýuwanyňyzda, kir
ýuwujy serişdeleri ulanmaň
diýdigimiz däldir. Ýöne
mümkin boldugyndan,
saglyga täsirini azaltmagy
maslahat berýäris. Kir
ýuwujy serişdesiniň
düzümindäki ýüzleý işjeň
maddalaryň we fosfatlaryň
mukdaryna üns beriň – 5%!
Kir ýuwujy tozuň hilini öý
şertlerinde hem barlap
bolýar. Munuň üçin 1 bulgur
arassa suwuň içine ýaşyl
jöwheriň (zelýonka) 3
damjasyny goşuň. Soňra
biraz toz garyň. Şonda suw
agarsa, bu ýuwujy
serişdäňiziň gowulygyny
aňladýar.
Gap-gaç ýuwujy serişdeleri
beýleki serişdelerden has
ýygy ulanýarys. Tozlar ýaly
tozgalap dem alyş
ýollarymyza düşmese-de,
gap-gaç ýuwujy serişdeleriň
hem uly zyýany bar. Olar
köplenç ýüzleý işjeň
maddalardan doly bolýarlar.
Şol maddalar deriniň üsti
bilen göni gana geçýärler.
Netijede, allergiki
duýgurlyk we bedeniň
kesellere garşy durmak
ukyby döreýär. Gap-
gaçlardan serişde aňsatlyk
bilen aýrylmaýar, çalarak
durlamagyň hem haýry ýok.
Käte, suw azrak bolan
wagty, bir tabak suwa
serişde goşup, gaplary
ýuwýarlar. Soňra ýene-de
bir gaba arassa suw guýup,
ýuwlan gaplaryň "durlan"
bolýarlar. Bu örän nädogry
we saglyga howp salýan
usuldyr. Gap-gaç ýuwujy
serişde ulanylandan soň,
ýuwlan gaplary arassa
suwda azyndan 15 sekuntlap
çaýkamaly. Bu akyp duran
suwuň aşagynda edilse, has
gowy bolar. Gap-gaç
ýuwulýan maşyn hem
arassaçylygy berjaý edýär.
Gap-gaçlary elde
ýuwanyňyzda, düzümi tebigy
ýageredijili serişdelerden
peýdalanyň.
Gaplary ýuwaňyzda, onuň
hiline, haýsy materialdan
taýýarlanandygyna
laýyklykda ýuwujy
serişdäňize we
sürtüjileriňize üns beriň.
Mysal üçin, aýnadan,
farfordan, keramikadan
edilen gap-gaçlary ýumşak
sürtgüç we suwuk ýuwujy
serişdeler bilen
arassalamaly.
Çoýun gaplary arkaýyn
arassalap bolýar, olaryň
çyzyljak ýa-da zaýalanjak
gümany ýok. Çoýun saç ýa-
da gazan garalsa, ony 1-2
sagatlyk kalsinirlenen
sodaly (1 litre 100 gram)
gyzgyn suwa (90 gradus)
salyp goýuň, soňra
arassalaň.
Alýuminiýden ýasalan gaplar
seresaplyk bilen ýuwulmaly.
Gaty görnüşli serişde ýa-da
poroşok bilen ýuwulsa,
olaryň ýukajyk gaty
sypjyrylýar. Şeýle hem
alýuminiý gap-gaçlar düzümi
turşulykly we aşgarlaýjy
serişdeler bilen ýuwulmaly
däl.
Häzirki döwürde yanma
garşy Teflon örtükli gaplar
giňden ulanylýarlar. Olary
diňe ýyly suwda ýumşak
sürtgüç we suwuk ýa-da
krem görnüşli serişdeler
bilen arassalamaly.
Metallardan ýasalan gaplary
arassalamak üçin naşatyr
spirti ir döwürlerden bäri
ulanylýar. Onuň bary-ýogy
birnäçe damjasy tegmilleri
aýyrýar.
Emma naşatyr spirtiniň
ammiagyň suwuk erginidigini
unutmaň! Ol hem beýleki
himiki maddalar ýaly saglyga
zyýan ýetirip bilýär. Ýene-
de bir bellemeli zat – gap-
gaç ýuwujy serişdäni göni
gaplaryň üstüne guýman,
ony sürteje damdyryň we
gaplara sürtüň.
Gap-gaç ýuwýan sürtejiňizi
hem ýygy-ýygydan çalşyp
durmagy unutmaň.
Howpsuz gap-gaç ýuwujy
serişdesini almak isleseňiz,
onuň daşynda beýan edilýän
düzümini öwreniň. Ýüzleý
işjeň maddalaryň hiline
baglylykda, serişdeleriň
bahasy kesgitlenilýär.
Düzümi allatanli,
gipoallergen ýüzleý işjeň
maddaly serişdeler has
gymmat we howpsuz
bolýarlar, arzanraklarynyň
düzümine glisirin we silikon
girýär. Düzüminde
fermentler bolsa, eremeýän
belok hapalary aýyrýarlar.
Gap-gaç ýuwujy serişdesiniň
oňat ýuwlup aýrylmagy,
onuň howpsuzlygyny
aňladýar.
Biziň ene-mamalarymyz hem
hojalygy ýöredipdirler,
öýleri, gap-gaçlary
ýuwupdyrlar, töweregindäki
zatlaryň tämizligini
saklapdyrlar. Emma olar
biziň ulanýan ýuwujy
serişdelerimizi
ulanmandyrlar. Diýmek,
saglygymyza howp salman
hem arassaçylygy berjaý
etmek mümkindir!
Käbir ýurtlarda düzümi
fosfatly, hlorly tozlary
ulanmak 15 ýyl mundan ozal
gadagan edildi. Alymlaryň
pikirine görä, sintetiki
ýuwujy serişdeleriň giňden
peýdalanymagy adam
ýaşaýşynyň hemişe
hereketde bolýan himiki
faktorynyň döremegine
getirdi. Ýüzleý işjeň
maddalar (ÝIM) bedene
düşenlerinde öýjük
membranalarynda ýygnanyp,
olary ýukajyk gat bilen
örtýärler. Belli bir
mukdarda ýygnananlarynda
olar öýjüklerdäki bolup
geçýän wajyp biohimiki
prossesleri we öýjügiň
bütewiligini, onuň işini
bozýarlar.
Haýwanlarda geçirilen
barlaglarynda alymlar
ýüzleý işjeň maddalaryň
okislinme-dikeldiş täsirleriň
depginini düýpgöter
üýtgedýärler, wajyp
fermentleriň bir toparynyň
işjeňligini täsir edýärler,
belok, uglewod we ýag
çalşygy bozýarlar. Anion
ýüzleý işjeň maddalary örän
has howply bolýar. Olar
bedeniň kesellere garşy
durnuklulygy gödek
bozýarlar, allergiki
täsirleri, beýniniň, bagryň,
böwregiň, öýkeniň
şikeslenmegini döredip
bilýärler. Bu Günbatar
Ýewropada ýuwujy
serişdeleriň düzümindäki
anionlaryň berk
çäklendirilmeginiň bir
sebäbidir. Olaryň sany 2-7%
köp bolmaly däldir.
Germaniýanyň, Italiýanyň,
Awstriýanyň we
Norwegiýanyň bazarlarynda
diňe fosfatsyz ýuwujy
serişdeler satylýar.
Häzirki döwürde ekologiki
taýdan "ýumşak" we
fiziologiki taýdan zyýansyz
fosfatsyz ýuwujy
serişdeler hem ulanylýar.
Olaryň zatlary arassalaýşy
beýleki serişdelerden artyk
bolmasa, pes däldir.
Ýokary hilli arassalaýjy
serişdeleri ulanaňyzda, siz
ýiti ysy we beýleki
ýakymsyz täsirleri
duýmarsyňyz.