Bäş galandar (türkmen halk ertekisi)

Şeýlelik bilen, patyşa oglanlaryň
bä­şi­­si­ni hem ýagşy gö­rüp, olar ýedi ýaşyna ýetende sünnete ýatyryp, soň
hem bulary mol­la okat­maga beripdir. Oglanlar mekdepde on iki ýaşa çenli okap,
ýazmany-pozmanam öwre­nip­dirler. On­dan soň patyşa bu oglanlaryň her haýsyna bir
hünär öw­re­dipdir. Olaryň bi­ri okap mol­la bolupdyr.
Ikinjisi käriz gaz­ýan ussa, üçün­jisi suratçy, biri jaý sa­lyp bilýän ussa,
ýene biri tebip bolup ýeti­şipdir. Ondan
soň oglanlaryň her haýsy patyşadan bir at alyp, ýuwaş-ýuwaşdan meý­dana şikara
gi­dip ug­rap­dyrlar.

Günlerde bir gün patyşa köşgünde
otyr­ka, bir geçegçi söw­dagär onuň ýasawullaryny aldap, olardan geçip,
arkasyndaky san­dygy pa­ty­şanyň öňünde goýupdyr.

Patyşa bu ahwala geň galyp:

— Ýeri, söwdagär, bu sandyk näme?
— diýip sorapdyr. Onda söwdagär:

— Bu sandyk satlyk — diýip jogap
be­rip­dir. Patyşa söw­dagärden:

—   
Sandygyň bahasy näçe? — diýip so­ra­ýar. Söw­da­gär:

—   
Sandygyň bahasy alty ýüz tümen — di­­ýip­dir. Onda patyşa söwdagäre:

— Hany sandygyň agzyny aç, içinde
näme bar göreli — diýipdir. Onda söwdagär:

— Patyşa-hy älem, sandygy açyp
bolmaz — diýipdir.

Onda patyşa:

— Açyp göreris — diýip, söwdagäre
alty ýüz tümen puly sanap beripdir.

Ondan soň patyşa sandygy açyp
görüp­dir. Görse, içinde bir
ýüpek köýnek bar eken, patyşa:

— Wah, söwdagär meni aldapdyr.
Köýnekden baş­ga hiç zat ýok eken — diýip köýnegiň ara­sy­ny açyp görüpdir.
Görse, «Aýa-Güne «sen dog­ma, men dogaýyn» diýip duran bir gyzyň su­ra­ty bar
eken. Patyşa bu suraty görüp, aňk bolup, uzak wagt özüne gelip bilmän oturyp­dyr.
Ol birnäçe wagtdan soň özüne gelip, köý­negiň arasyndan suraty alypdyr. Görse,
aşa­gyn­da bir hat bar eken. Bu hat Çynma-çyn pa­tyşasynyň gyzy Güljemalyň haty eken. Gyz bu hatynda: «Bu surat meniň
suratymdyr» di­ýip
ýazan eken.

Ahmet patyşa Güljemala jany-teni
bi­len aşyk bolup, bu suraty ýene sandyga sa­lyp, san­dygy hem bir tamda goýup,
ag­zyny hem gulp­lap, açaryny hem aýalyna beripdir.

Patyşa sandygy açyp suraty gören
wag­­ty ýaňky bäş oglan­dan molla oglan paty­şanyň ýanynda bar eken.

Indi habary bu bäş oglandan eşideliň. Bu­lar her haý­sysy bir
at münüp birnäçe gün meýdanda seýil edipdirler. Bäş-alty gün ge­çen­den soň
yzlaryna gaýdyp gelipdirler.

Ahmet patyşa oglanlar meýdandan
aw aw­lap gelenle­rin­den soň: «Indi oglanlarym geldi, özüm hem bir meý­da­na
çykaýyn» di­ýip, wezirlerini ýygnap, şikara gidip­dir. Şol pursat ýaňky mol­la
oglan paty­şa­nyň öz hak
oglunyň ýanyna gelip, kaka­sy­nyň bir sandyk satyn alanlygyny we onuň için­de
Güljemal
atly bir gyzyň suratynyň bardygyny aýdyp­dyr. Ondan soň patyşa­nyň ogly:

— Indi men şol suraty görmesem
ynjal­man — diýip, eje­siniň ýanyna baryp, san­dyk­ly jaýyň açaryny sorapdyr. Onda eje­si:

— Balam, eger men saňa bu açary
bersem, kakaň meni öldürer —
diýipdir. Ondan soň patyşanyň ogly muňa ga­hary ge­lip, beýleki doganlaryny hem ýanyna
alyp baryp, ýaňky ga­pyny döwüp, oňa giripdirler.

Patyşanyň ogly sandygy açyp görýär we Güljemalyň
sura­tyny alyp, oňa jany-teni bilen aşyk bolýar. Ol kakasy gel­män­kä, gy­zyň
yzyndan gitmekçi bolýar. Emma beýleki do­gan­lary ony goýbermeýärler. Aradan
birnäçe gün geçen­den soň, patyşa wezirleri bilen şikar­dan gaýdyp gelýär. Pa­tyşa
dem-dyn­jy­ny alan­dan soň, şazada onuň ýanyna ba­ryp:

— Eý, kaka, men Çynma-çyn patyşasy­nyň gyzy Gülje­mala
aşyk boldum. Sen şo­ny
maňa alyp ber — diýipdir.

Onda patyşa:

— Oglum, ol suraty sen eýýäm gördüňmi?
Görseňem,
Çyn­ma-çyn patyşasy gyzyny bi­ze bermez, zor bilen
al­maga bolsa biziň güý­jü­miz ýetmez — diýipdir.

Onda şazada:

— Eý, kaka, seniň güýjüň ýetmese,
meniň ýeke özüme rug­sat ber — diýipdir. Patyşa og­luny goýbermändir. Onda
şazada:

— Sen goýbermeseňem men gitjek —
di­ýip, ýol şa­ýyny tu­tupdyr.
Patyşa oglunyň gal­ma­jagyny duýup, beý­leki dört og­la­ny hem ýanyna goşup, ondan soň
gitmäge rugsat beripdir.

Bäş dogan atlaryna atlanyp
niredesiň Çyn­­ma-çyn paty­şasy diýip ýola
düşüp ug­rap­dyrlar.

Bular az ýöräp, köp ýöräp, birnäçe menzil ýol geçip, Çyn­ma-çyn patyşasynyň şäheri­ne dahyl
bolupdyrlar. On­dan soň şol şä­her­de bir saraýdan özlerine jaý alyp, şol ýerde
ýaşap baş­lap­dyrlar. Olar birnäçe gün şäher­de gez­ýärler. Emma patyşanyň gy­zyny
görüp bilmeýärler. Ahyry bularyň biri:

— Geliň, boş gezip ýörmäliň, bir zada güý­meneliň
— diýýär. Ondan soň bularyň surat çekýän doganlary kagyz­dan gül ýasap­dyr.
Muny hem saraýbanyň ogluna satdy­ryp­dyrlar.

Saraýbanyň ogly satmaga näçe gül
çy­karsa, olaryň ba­ryny sa­ňa ýetdi-de maňa ýet­medi bol­şup,
satyn alar
eken­ler, hatda bir­näçelerine ýetmän ertir hem getirmegini so­rap tabşyrar
ekenler.

Bäş dogan bu gülleriň pulundan
gün görer ekenler. Gün­ler­de bir gün bäş doga­nyň suratçysy örän owadan hem
nepis güli saraýbana berip:

— Şu güli çykaryp sat, özüni hem ýüz tü­menden bäri
her kim bolsa-da berme — diýip­dir.

Şunlukda, saraýbanyň ogly bu güli
şä­here satmaga çy­ka­ryp­dyr. Bir seretse, paty­şanyň ýasawullary we garawul­lary
köçe­däki adamlary kowalap, her haýsyny bir ýana ko­wup ýör eken. Garawuldan sebäbini sorasalar
garawul:

— Baryň, basymrak şu ýoldan gidiň, bu gün patyşanyň gyzy Güljemal
kenizleri bilen bag seýline gezmäge çykjak — diýipdir.

Ondan soň saraýbanyň ogly
garawullara gö­rün­män, ýo­luň gy­rasynda eline ýaňky gülüni alyp, bukulyp oturypdyr. Az sa­lym­dan
patyşanyň gyzy Gülje­mal kenizleri bilen kö­çäni dol­duryp geçip bar­ýarka,
birden nazary bu oglanyň elindäki güle düşüp, paýtunyny sakladypdyr-da, ýig­dek­çä­ni ýanyna çagyryp:

¾ Eý, oglan, eliňdäki gülüň satlykmy? — di­ýip so­rap­dyr. On­­da
oglan hem:

—   
Hawa, satmak üçin aýlap ýörün — di­ýip­­dir.

Onda Güljemal:

— Aý, oglan, gülüň bahasy näçe? — di­ýip­dir. Oglan:

— Gülümiň bahasy ýüz tümen —
diýipdir. Ondan soň pa­ty­şanyň gyzy bu oglana ýüz tümen sanap berip:

— Bu güli kim ýasady?— diýip sorapdyr. Onda oglan:

— Özüm ýasadym — diýipdir. Onda
paty­şa­nyň gyzy:

— Şunuň ýaly gül ýasa-da, maňa
getirip be­ri­ber — diýip­dir.

Ondan soň saraýbanyň ogly bäş
doganyň ýasan gül­lerini her gün getirip, patyşanyň gy­zyna berer eken. Gyzyň köşgüniň düý­­bün­den
bir derýa akyp ýatan eken. Aradan birnäçe gün geçenden soň, bäş doganyň
arasyndaky su­rat­çy üýtgeşik bir gül ýasap, gyzyň köş­güniň düýbünden geç­ýän
derýanyň hem sura­tyny bir ýukajyk kagyza çekip, ony hem gülüň ýaprak­la­rynyň
arasynda goýup, saraý­ba­nyň og­lundan iberipdir.

Bu oglan güli äkidip, patyşanyň gyzyna beripdir. Gül­jemal
görse, bu gül öňkülerden hem üýtgeşik. Gyzyň gözi gül ýap­ragynyň ara­­syndaky
birje bölek ýukajyk kagyza düş­ýär. Ony alyp gatyny açyp görse, köş­güň ýanyn­daky
der­ýanyň suraty çekilipdir. Suratyň gö­zelligi gyzyň akyly­ny haýran edýär. Ol bu oglana:

— Sen dogrusyny aýt, bu suratlary
kim çek­di? — diýip so­ra­ýar. Onda
oglan:

— Özüm çekdim — diýipdir. Onda
gyz:

— Eger sen özüň ýasap bilýän
bolsaň, me­niň gözümiň öňün­de
hem birini ýasap görkez — diýip,
kenizlere bir bölek kagyz bilen, bir gaýçy getirmegi buýrupdyr. Kenizler ba­da
ka­gyz bilen gaýçy getirip beripdirler. Saraý­ba­nyň ogly hiç zat ýasap
bilmändir.

Ondan soň patyşanyň gyzy
saraýbanyň og­luna:

— Sen dogryňdan gel, bu gülleri
kim ýasap berýär? — di­ýip
sorapdyr. Onda saraýbanyň ogly:

— Maňa«Hiç kime aýtma» diýip, tabşyr­dy­lar
— diýipdir.

Patyşanyň gyzy oglany gyssap
ugrapdyr, oglan gorkup:

— Biziň saraýmyzda bäş sany
galandar bar. Şolar
ýasap berýär — diýip aýdypdyr. On­dan soň patyşanyň gy­zy derrew bir galam alyp: «Eý, galandarlar! Siz nireden geldi­ňiz,
näme üçin gül ýasap satýarsyňyz, maňa bu zat­la­ry mälim ediň» diýip, bir hat ýazyp ony sa­raýbanyň og­lunyň
eline tutduryp:

— Eý, oglan, şu haty hiç kime
görkezmän, şol galan­darlara eltip ber — diýipdir.

Oglan haty alyp, ökjesi ýere
degmän, el­tip saraýlaryn­daky
galandarlara beripdir. Paty­şa­nyň ogly saraýbanyň oglundan haty kimiň iberendigini sorapdyr. Onda oglan:

¾ Güljemal berdi — diýip aýdypdyr. On­­dan soň og­lan­lar haty açyp,
okapdyrlar we jogap hatyny ýazypdyr­lar. Hatda:«Bi­ziň şa­za­damyz saňa aşyk
bolupdyr, şonuň üçin se­ni sorap geldik» diýip ýazypdyrlar. Ondan başga-da bir
gül ýasapdyrlar. Öňki gülleriň dagy çeni däl diýýär, üýt­ge­şik owadan diý­ýär.
Gülleriň arasyna hem şazada bilen gy­zyň bile oturan suratyny çekip, hata
salyp, saraýbanyň og­lun­dan iberipdirler.

Saraýbanyň ogly haty hiç kime
görkezmän äkidip, pa­ty­şanyň
gyzy Güljemala elin gow­­şu­rypdyr. Gyz bukjany açyp, için­däki haty okap görüpdir we ol güli eline alyp, gü­le akyly haýran bolup seredip
dur­ka, birden surata gözi düşüpdir. Görse, şa­za­da bilen öz suraty diýýär.
Güljemal sura­ty görüp, şazada jany-teni bilen aşyk bol­ýar. Ondan soň eli­ne
döwet galamyny alyp ga­landarlara hat ýazyp­dyr. Hatda:«Eý galan­dar­lar! Men sizi bir görmek
isleýärin. Nähili edip sizi görüp bilerin?» diýip ýazýar.

Saraýbanyň ogly bu haty hem
getirip, şazadalara berip­dir.

Galandarlar haty okap, gaty şat
bolup­dyr­lar. Ondan soň olar
kärizban doganlary­ny aýal geýmine salyp, gyzyň ýanyna ibe­rip­­dirler. Kä­rizban
Güljemalyň ýanyna baryp salam beripdir. Gyz salamyny alyp: Ondan:

— Meniň ýanyma näme iş bilen
geldiň? — diýip so­rap­dyr.
Kärizban özüniň kimdigini gyza tanadypdyr. Ondan soň bular bir çola­ja ýerde oturyp, gürrüň
edipdirler.

Güljemal:

— Men nähili edip şazadany görüp
bile­rin? — diýip käriz­ban­dan
sorapdyr. Onda kä­riz­ban:

— Eger sen meniň yzymdan çykan
gumumy çekdirip ýetişip bilseň, men on bäş günde şu öýüň aşagyndan käriz gazyp, şazadanyň bol­ýan saraýynyň
içinden çykararyn — di­ýip­dir. Onda gyz:

— Bolýar, men gumy çekdirip
ýetişdirerin — diýipdir.

Ondan soň kärizban Güljemalyň
jaýynyň içinden käriz ga­zyp ugrapdyr. Gyzyň keniz­le­ri bolsa, kärizbanyň çyka­ran gu­my­ny çe­kip,
köşgüň ýanyndaky derýa döküp ug­rap­dyr­lar. Kä­riz­ban on bäşinji gün diýlende
köş­­güň aşagyn­dan ýöräp, şaza­da­nyň ýaşaýan sara­ýy­na barypdyr.

Bu edilen işe örän begenen
Güljemal kä­riz­bana:

— Agşam özüň bilen şazadany hem
alyp gel – diýip tabşy­rypdyr.

Ondan soň kärizban patyşanyň ogly
şazadany alyp, Gül­jemalyň ýanyna gelipdir. Mollalary hem ýanlarynda, ene-ata­sy­na sala salman,
Güljemal bilen şazada nika gy­ýyp­­dyr­lar. Onuň bolsa sebäbi bardy. Gyz go­şun­­ba­şylaryň biriniň
ogluna adag­la­nan­dy. Ol oglan bolsa lälik saklanan, bikär entäp ýören bir ýi­git­di.
Ony Güljemal halamaýar­dy. Pa­ty­şa bolsa gyzy ony hala­ýar­my, ýokmy, pitiwa etmän, diňe şol
ýigide bermekçidi. Gül­je­ma­ly sorap köp-köp şaza­dalar gelipdi. Bary ah­myrly
bolup yzlaryna gaýdypdylar.

Şazada bilen Güljemal bir gün
Güljemallaryň öýle­rinde, bir gün hem şazadanyň bolýan ýerinde ýaşaberip­dir­ler.

Indi habary patyşadan eşit.

Günlerde bir gün bir adam baryp, patyşa:

— Pylan saraýda bäş sany galandar
bar, ola­ryň gele­ni­ne bir ýyl
bolupdyr. Şondan bäri işläp, iýip-içip ýatyrlar. Olaryň kim­­digi hem belli däl
we näme üçin gelen­dik­le­rini hem bilýän adam ýok — diýipdir. Ondan soň patyşa
bir wezirini ýanyna çagyryp:

— Pylan saraýda bäş sany galandar bar­myş,
olaryň ni­reden geleni hem belli däl diý­ýärler, şony ikimiz barlap gö­reli —
di­ýip­dir. Ýarygije patyşa bilen wezir iki­si derwüş eşigine girip, bu saraýa ba­ryp­dyr­lar.
Seretseler, bir öýde çalaja yşyk gö­rünýär. Bular ýuwaş-ýuwaş gapynyň agzyna
baryp, onuň deşi­gin­den içerik seredip görseler, pa­ty­şanyň gyzy bilen bir
ýigit çyrmaşyp ýatyrlar diýýär. Patyşa der­ga­zap bolup, gy­ly­jyna ýapy­şypdyr.
Onda wezir:

— Eý, patyşahy älem, dünýäde meňzeş
adam köp­dür, sen öňürti baryp, öz gyzyň köş­güni barla. Belki, gyzyň köşgünde ýatan­dyr. Nähak bir iş
bolaýmasyn. Men gapy­nyň agzynda ga­rawul bolup duraýyn — di­ýip­dir. Ondan soň
patyşa uly göw­re­sini kiçeldip, gyzyny bar­la­mak üçin köşge gi­dip­dir. Wezir bol­sa, pa­ty­şa giden
badyna galan­dar­laryň gapysyny kakypdyr. Içer­­den:

— Sen kim bolarsyň? — diýen ses çykyp­dyr. Wezir:

— Men wezir. Patyşanyň weziri.
Gapy­ňy­­zy açyň, men si­ziň ýamanlygyňyza gelme­dim — diýipdir. Ondan soň
galandarlar oňa yna­nyp­dyrlar, gapyny açypdyrlar. Wezir içe­rik girip:

— Biz patyşa bilen siziň bu ýerde
bolýa­ny­ňyzy eşidip, bar­lamaga geldik. Görsek, paty­şanyň gyzy kenizleri
bilen siziň ýany­ňyzda eken. Patyşa muny görüp, gahar-gazaba münüp, sizi girip,
öldürjek boldy. Men: «Eý, paty­şahym, dünýäde meňzeş adam
köpdür, sen ýal­ňyşyp günä galyp oturma» diýdim. Häzir pa­tyşa gyzy köşgünde
barmy, ýok­my,
barlamaga gitdi. Siz nähili hem bolsa bir ýol tapyň, patyşa barmanka, Güljemal
kenizleri bilen öz köşgünde bol­sun — di­ýip­dir. Weziriň bu sö­züni eşidensoň, gyz der­rew kenizlerini alyp, ýeriň aşagy bilen köşgüne
barypdyr we düşeginde uklan kişi bolup ýatypdyr.

Patyşa bir wagt aýlanyp gelip
görse, gy­zy uklap ýatyr diý­ýär. Patyşa muny görüp için­den şükür edipdir:

— Hernä Hudaýym nähak günäden
özüň so­wupsyň, bol­masa men ýaňkylary öz gyzymmy­kan diýip öldürjek­dim.

Patyşa ýene yzyna gaýdypdyr.
Güljemal hem kenizleri­ni yzyna tirkäp, ýene ýeriň aşa­gy bilen galandarlaryň
me­kanyna ba­ryp, şa­zadanyň gujagyna dolupdyr. Patyşa bir wagt aýlanyp
galandarlaryň öýüne gelse, we­zir dur eken. Patyşa ynjalman gapydan yşyklap­dyr
görse, ýene ýaňky gyz bilen ýaňky galan­dar çyr­maşyp ýatyr diýýär. Patyşa ýene
hem bu ýagdaýy görüp içine ot düşen ýaly bolup:«Şu meniň gyzymdyr, gel, şuny ýene bir barlap göreýin»
diýip, ýene yzyna köş­güne gidipdir. Wezir bu ýagdaýy ýene şaza­da­lara
aýdypdyr.

Ondan soň Güljemal hem ýene
kenizlerini yzyna tirkäp, ýeriň aşagy bilen köşgüne baryp ýatypdyr. Patyşa
gelip görse, ýene gy­zy per düşeginde ýatyr eken. Ondan soň pa­tyşa bu ýag­daýy
görüp, ýene yzyna gaýdyp gelipdir. Görse, wezir gyljyny syryp ga­py­nyň agzyn­da
dur eken. Şundan soň pa­ty­şanyň ýüregi bi­r­az ýerine gelip, wezir bilen
tirkeşip, köş­güne gaýdypdyrlar.

Şeýlelikde, aradan birnäçe gün
geçenden soň, galandar­lar ýaň­ky weziri ogrynça çagy­ryp, şäherden çykyp
gitmek üçin mas­lahat edipdirler, wezire bolsa:

— Sen hem biziň bilen git. Seni
ýur­du­myza barany­myz­dan soň ýene wezir edip goýaly — di­ýipdirler. Başga-da
wezire köp zatlary wada be­ripdirler. Bu maslahatdan soň wezir ýalan­dan
syrkawlan bolup, paty­şa­nyň ýanyna ba­ryp:

¾ Maňa kyrk gün rugsat ber, men şu günler näsag­lap­dyryn
— diýip aýdypdyr.

Patyşa wezire ynanyp, oňa kyrk
gün rug­sat beripdir. Soň wezir bir gün maşgalala­ry­ny hem alyp, galandarlaryň
ýanyna gelip­dir. Şazada bolsa Güljemal bilen gije gi­dip, özlerine paty­şanyň ýagşy
atlaryndan saýlap alypdyrlar.

Şeýlelikde, weziri hem
maşgalasyny alyp,
niredesiň Ah­met patyşanyň ýurdy di­ýip ýola rowana bolupdyrlar.

Birnäçe gün geçenden soň, kenizleriň biri bu habary baryp
patyşa aýdypdyr. Patyşa gahar-gazaba münüp, ýasawullaryna:

— Baryň, derrew wezirleri çagyryň, gel­sin­ler
— diýip­dir. Ýasawullar gelip bir we­zi­riň hem olar bilen gaçanyny patyşa aý­dyp­dyrlar.


Patyşa galandarlaryň bolýan
jaýlarynyň gapysyny döw­dürip içine giripdir. Jaýda yns-jyns bolman, olardan
jaýyň ýüzüne ýel­­me­nen bir hat galypdyr. Hatda şeýle ýazy­lyp­­dyr: «Eý, paty­şa biz galandar däldik. Biz
Ahmet patyşanyň ogullary, seniň gy­zyňa aşyk bolup geldik. Biz seniň uzak ýyl­lar gyzyňy bir sam­syga
berjek bolup bag­tyny bag­lap oturanyňy eşitdik. Ýog­sam, atamyz si­ze guda­çylyga-da
gelip bilýärdi. Şeýlelikde, so­ra­sagam bermeje­gi­ňizi bi­lip, ony sizden birugsat alyp
gitmeli bol­duk. Şaza­dalar».

Öňem gahardan ýaňa ýaryljak bolup
duran pa­tyşanyň gözi jaýyň ortarasyndaky ul­la­kan deşige düşüpdir. Patyşa
deşige ýasa­wul­la­ryň birini sallapdyr. Ol ýasawul gi­dip-gi­dip, baryp gyzyň
köşgünden çykyp­dyr. On­dan soň gelip patyşa bolşy ýaly jikme-jik aýdypdyr.

Patyşa köşge gelip, ähli leşgerlerini ýyg­nap.

¾ Bularyň yzyndan kowga gitmeli — di­ýip buýruk
berip­dir. Emma jan ynanýan wezirle­ri­niň biri patyşa şeýle diýýär:

— Eý, patyşahy älem, olar eýýam ala
dag­dan aşan­dyr­lar, se­bäbi olaryň gidenlerine bir­nä­çe gün bolupdyr. Gyzyň
özi ra­zy bolup giden bolsa, ony alan hem Ahmet patyşa­nyň ogly bol­sa, ol hem
özüň ýaly bir patyşa. Eger makul bilseňiz, şonuň yzyn­dan gitmä­liň! Aý geçer,
gün geçer, gyzyň özem görme-görşe aý­lanar, gorksa-da geler. Sebäbi ene-ataň
mähri çeker durar. Weziriň töweregin­dä­ki adam­lar hem «dogry-da-dogry» diýşip­dir­ler. Ondan soň
patyşa hem töwereginiň maslahatyna uýup, galandarlaryň yzyn­dan git­mäni
goýbolsun edipdir.

Indi habary Ahmet patyşanyň ogly
şa­za­da­dan eşidiň:

Şazadalar az ýöräp, köp ýöräp,
bir garyş, dört tutam ýol ýöräp, bir çeşmäniň başyna baryp düşüpdirler. Agşam ýat­jak bo­lanla­ryn­da molla
doganlaryny özlerine garawul go­ýup ýatypdyrlar. Molla doganlary hem gije uklap
galaý­ma­ýyn di­ýip, birje barmagyny päki bilen çalaja dilip, üstüne bir bölek
duz oýkap, bir ýanyna gyşarypdyr
weli, onuň daň atýança gö­züne uky gelmändir.

Namaz wagty bolupdyr weli, üç
sany gök kepderi gelip, çeşmäniň başyndaky çyna­ryň başyna gonup, bir-birine:

— Eý, bajylar, bize myhman gelipdir,
bu­­lara sylag ber­me­gimiz gerek diýipdir. Onda beýlekisi:

— Bulara näme sylag bereris? — diýip­dir. Onda üçünjisi:

— Bulara söz bilen sylag bereris
— di­ýip­dir. Ondan soň biri-birine sen aýt-da, sen aýt bolşup, ahyr biri:

— Bular patyşanyň bäş ogullary,
bular Gül­jemaly almaga gidipdirler. Atalary bol­sa, «Oglanlarym gitdi gel­medi» diýip,
ag­­lap-aglap,
yzlarynda iki gözi hem kör bo­lup­dyr. Paty­şaly­gy­ny hem öz doganyna tab­şy­ryp­dyr.
Täze patyşa bolsa oglanlaryň ge­le­nini ha­lanok. Halamasa ha­lamasyn­, biz şaza­dalaryň atasy­nyň
gözüni açyp bereli. Ol onsoň öz etjek işini özi biler. Onuň üçin şu çeşmäniň
boýundaky çynaryň ýapragyndan äkidip, dö­wüp-döwüp suwuny atalarynyň gözü­ne damdyrsalar, atalary­nyň gözi ýagşy
bolup açylar — diýşip, ýaňky kepderiler parla­şyp, çynaryň depesinden uçup
gidipdirler. Muny molla oglan eşi­dip, çynaryň ýaprakla­ryndan alypdyr.

Ertesi bular ýola düşüp, az ýöräp, köp ýö­räp, birgaryş dört barmak ýol ýöräp, ahyry öz ýurtlarynyň bir
çetinden giripdirler. Ba­­ryp görseler, aglamakdan atalarynyň gözi kör
bolupdyr. Salymyny
bermän molla do­ganla­ry, hälki çynaryň ýapragyndan döwüp suwuny ata­synyň,
gözüne guýupdyr weli, ata­synyň gö­zi ýalpa açylypdyr.

Ondan soň patyşa gözüniň
açylanyna be­ge­­nip, öz ilatyny ýygnap, ýedi gije-gündiz toý beripdir.

Şazada bilen Güljemala bolsa dokuz gi­je-gündiz toý edip­dir. Doganyndan
patyşa­lygy­ny yzyna alyp, ogullary bi­len gelen weziri bolsa, özüne birinji
wezir edip, öz köşgüniň ýanyndan jaý beripdir.

Sag bol paýlaşanyňa! Gowja erteki eken.

bir garyş dört barmak ýol ýöräp, - bu näme diýdigi bolýarka?

Kop sag bolun sular yaly gowy ertekileri bize yetiryaniniz ucin.

Menä munam okamadym ýaman uzaklaý menem gaty ýalta.

Sagbol yaltanmany okadymay

Gyzyklyja ertekiler yazyanay. Yenede yazyber yaltanman okaryn.

Uzyn eken yone gowy erteki eken. Doly okadym.