Gazaply Şa we paýhasly garry (türkmen halk ertekisi)

Ertesi agşam şol öýde ýene-de
çyra ýaky­lyp­dyr. Bu ýag­da­ýy patyşa
eşidýär-de:

— Baryň şolara hut öz diliňiz
bilen dü­şündiriň, belki, olar hat okap bilýän däl­dir­ler — diýip, ýasawullara buýruk beren.

Ýasawullar baryp buýrugy olara
gaýtalap aýdýarlar. Emma olar muňa gulak asmandyrlar. Ýasawullar ýene-de:

— Eý, ýigit we gyz, siz näme üçin paty­şa­myzyň per­ma­nyna
gulak salman, ony ýerine ýetirmeýärsiňiz. Patyşa sizi öldürer — di­ýip, gaýtalap aýdýarlar.

Onda ol ýigit:

— Eý ýasawullar, baryň, patyşa aýdyň. Biz onuň hiç bir
je­za­syndan, hatda öldürme­gin­den-de gorkmaýarys. Pa­tyşanyň bü­tin baýly­gyn­dan,
biz bir-birimiziň didarymyzy müň mertebe gymmat görýäris. Biz aşyk-magşuk,
baryň, şu aýdanlarymy pa­tyşaňyza
ýetiriň — diýipdir.

Ýasawullar bu habary patyşa bolşy
ýaly edip aýdýarlar. Pa­tyşa dergazap bolup, olary tutup getirmekligi öz atly­laryna
bu­ýurýar-da, soňra öz aýaly bilen maslahatlaşmaga başlaýar.

Patyşa:

— Eý, meniň hemdemim, eger şu ikisi
bir-birini tüýs ýürek­den söýüp, olar bir-birine hak aşyk-magşuk bolsalar, onda
men olary azat etjek. Eger olaryň söýgüsi ýalan bolsa, bir-birine bi­we­pa
bolsalar, onda olara he­ni­ze çenli gö­rülmedik jeza berjek. Sen maňa aýt,
olaryň biri-birini
ýü­rekden
söýýän­dik­lerini ýa-da söýmeýändiklerini anyk­la­mak üçin näme
etmeli, ony nädip bil­meli? — di­ýipdir.

Aýaly ep-esli pikirlenenden soň:

— Olaryň hakykatdan hem
biri-birlerini tüýs ýürekden söý­ýändigini ýa-da söýmeýän­di­gini takyklamak kyn däl — diýip­dir.
Onda patyşa:

— Hany, aýt, eşideli. Nähili ýol tapdyň?
— diýipdir.

Aýaly äriniň ýüzüne bakyp,
akyllylyk bi­len şeýle diýip­dir:

— Eý, meniň älemim, gulak sal! Gyz
geler welin, sen ony bir çolaja jaýa alyp git. Ol ýerde onuň bilen ikiçäk
gürleşersiň-de oňa ähli baýlygyňy hödürläp, özüňe aýal bolma­gy­ny, ol og­lany
bolsa öldürjekdigiňi aýdar­syň. Eger şonda ol gyz saňa razylyk beräýse, onuň öz
söýgüsine biwepa boldugy bolar. Öz gezegimde men hem ol ýigit bilen ikiçäk gür­leşerin — diýip, sö­züni soňlapdyr.

Oglan bilen gyzy patyşanyň
huzuryna alyp gelýärler.

Patyşanyň aýaly ýigidi çolaja
jaýa alyp barýar we oňa:

— Eý,gözel oglan, sen olar ýaly pukara
gyza özüňi çat­ma. Çünki ol saňa mynasyp däl. Se­niň ýaly gözel, owa­dan ýigide
şa gyzlary my­nasypdyr. Şular ýaly köşklerde hanlyk, beg­lik sür­seň, ýag iýip,
ýüpek geýseň, şu gi­den şa­lyga, meniň ýaly şanyň owadan aýalyna eýe bolsaň,
seniň bagtyň çüwjek. Onsoňam men se­ni tüýs ýürekden söýdüm. Gel, sen maňa öýlen. Patyşa sizi
ölüme buýurjak. Emma
men seni alyp galaýyn we şanyň özüni öldüreýin-de, bütin baýlygyny,
patyşalygyny, ähli hazy­nasyny se­niň ygtyýary­ňa bereýin. Gel, sen meniň diýe­nime
razy­lyk ber-de, ölüm­den başyňy gu­tar — diýip, oňa kän ýal­ba­rypdyr. Emma ol
ýi­git patyşanyň aýalyna:

— Maňa senem, baýlygyňam,
şalygyňam, äh­li zady­ňam der­kar däl. Men şol pukara­ly­gym bilen oňaryn. Şol pu­karaja
söý­gülim­den ölsem-de el çekmerin. Şoňa görä-de men şanyň öldürmeginden hiç
hili heder etmeýä­n — diýip jogap beripdir. Şanyň aýaly bu ýigidiň ol gyzy ýürekden söýýän hakyky aşyk­dygyna
göz ýetiripdir.

Indi habary ol ýigidiň magşugy
gyz bi­len patyşadan eşi­deliň.

Patyşa hem gyzy çola bir jaýa
alyp barýar we ol gyza:

— Eý, näzenin, sen şeýle bir
owadan, şeý­le bir gözel, hatda Aý-Gün, ýyldyzlar-da seni görenden utanyşyp,
seniň gözel­li­giňe haýran galarlar. Ötüp geçen ýedi aşyklar hem seni gör­se­ler,
Şirinden, Zöhreden, Leýliden, Se­nem­den ellibizar geçerler-de, seniň huzuryňda
«gulluk» diýip du­rar­lar. Emma sen näme üçin bir pukara-garyp oglana aşyk
bolup, oňa barmakçy bol­ýan­syň. Eý, peri, häzirem bir pil­le, sen ol hyýalyňdan el çek-de, maňa gel. Eger maňa gel­seň, seniň hyzmatyňda kyrk ke­niz
elmydama häzir durar­lar. Ýüpek geýip, ýag ýalarsyň, şöhratyň bütin jahana ýaý­rar.
Elýet­mez şaha bolarsyň — diýen. Ol gyz:

— Ol ýigidi nätjek? Ol razy bolarmyka muňa? — diýen.
On­da patyşa:

— Aý, ondan hatyrjem bolaý! Ony
häziriň özünde öldürip, ýok ederis — diýen.

Şeýlelikde, ol gyz patyşa aýal
bolmaga ra­zy bolýar. Ol ýi­gidiň öldürilmegine ra­zylyk berip, özüniň
söýgülisine biwe­pa­lyk edýär. Patyşa munuň anygyna ýetensoň, gahar atyna atla­nyp, baş
wezirini ýanyna çagyrýar-da oňa:

— Eý, wezir, saňa üç gün puryja
berýärin. Şol üç gü­nüň için­de meniň raýatymdaky ähli aýallary — ýedi ýaş­dan
ýetmiş ýaşa çenlisiniň birini hem galdyrman gyrmaly. Eger şu buý­ru­gy ýerine
ýetirmeseň, onda seniň jezaň şola­ra — aýallara beril­jek jezadan-da agyr bolar — diýip hö­küm edipdir.

Wezir bu hökümi eşidip, agyr
ýagdaýa düş­ýär. Ol iki günüň içinde sap-sary bolup gal­ýar. Bu dünýäden umy­dy­ny üzmegi
boý­nuna alyp, hökümi ýerine
ýetirmän, agyr gaýgyly hal­da galyberýär. Bir gün geçýär. Iki gün geç­ýär.
Üçülenji gün gel­ýär.

Şol wagtlar weziriň bir garryja
atasy bar eken. Ol garry hem ömrüniň köpüsini wezir bolup geçiren eken. Özi hem
ýurtda ady belli batyr, akylly, sözi diňlenýän adam bolup­dyr.

Wezir şol garry atasynyň ýanyna
baryp­dyr-da, ýagdaýy bol­şy ýaly edip, oňa dü­şün­diripdir.

Onda ol garry:

— Aý, oglum, sen muny alada etme,
munuň bir alajy ta­pylar — diýende begen­jin­den ýaňa weziriň tas ýüregi
ýarylara gelen eken.

— Eý, atam, tizräk aýtsana, men
şanyň bu hökümini ýerine ýetirmän, onuň öňünde nädip durup bilerin — di­ýip,
ýaňky wezir özüniň gar­ry atasyna ýüzlenýär. Onda ol garry og­lu­na şeýle diýen:

— Eý, oglum, sen bar-da patyşaňa:
«Hemme ilat amandyr» — diý. Eger ol ýene-de gahar­la­nyp gyssasa, sen oňa:

«Meniň bir garry atam bar. Ol bu hökümi eşidip, meniň ýanyma
geldi-de: — Oglum, eger sen şu buýrugy ýerine ýetir­jek bolsaň, öňürti meni
öldür, onsoň aýallary gyryber. Ýöne öňi bilen meni öldür — diýip, ýapy­şyp
ýatyr. Asyl-ha, meni
syp­dyr­mady. Me­niň hem gaha­rym geldi-de, ony öldürmekçi bol­dum welin, bir­den
seniň erkek adamy öldür diýmändigiň ýady­ma düşüp saklanaý­dym. Hakykatdan hem, siz maňa erkek ada­my öldürmegi
buýurmady­ňyz. Şoňa görä-de men atamy hem öldürip bil­medim. Permany hem ýerine
ýetirip bil­me­dim. Gar­ry atam bolsa ol
patyşa men jogap bererin diýdi» diýip aýtgyn — diýen.

Dördünji gün patyşanyň gaşynda
weziri peýda bolýar-da:

— Eý, älemiň hökümdary, hemme ilat
aman­dyr — diýen. Patyşa muny eşidip, gazap do­nu­ny geýip:

— Eý, akmak wezir, sen näme üçin meniň
per­manymy ýeri­ne ýetirmediň — diýen.

Wezir hem atasynyň aýdanlaryny
bolşy-bol­şy ýaly aýdyp­dyr-da:

— Hawa, tagsyr şol garry atam ara
düşdi we meniň per­ma­ny ýerine ýetirmezligime hem şol sebäpkär boldy —
diýipdir.

Patyşa muny eşiden dessine:

— Baryň şol garryny getiriň —
diýip buýran. Şolbada hem gojany tutup getirip­dir­ler.

Patyşa gözleriniň agyny kö­pel­dip
ol garra:

— Sen näme üçin meniň hökümime
garşy çy­kypsyň, jogap ber! — diýip gazaplanyp­dyr. Emma ol köpi gören goja how­luk­man-al­ňa­saman söze
başlapdyr:

— Seniň kakaň pahyr patyşa
wagtynda men hem onuň weziridim. Bir gün agşam süý­ji uku­­da ýatyrdym. Birden
bir ses eşidip ýerim­den laňňa galypdyryn. Daşardan biri­niň:

— Eý, wezir, içiňde demiň bar
bolsa daş çyk! — diýip, gy­gyrýan
sesini eşitdim. Men hasyr-husur ýerimden tura­ga-da çykyp ugramda aýalym meni
saklap:

— Derläp ýatyrkaň köýnekçe çykma,
egniňe galyňrak eşik­leriňi geý ahyryn — diýdi. Men eşiklerimi geýip çykjak bol­dum
we­lin, onýança ýene-de
aýalym synymdan ýapy­şyp:

— Sen bimahal aňyrdan geleniň nämedigi­ni, kimdigini nä bilýäň. Ol
betniýetli adam bolsa bildiňmi? Sen ýarag­lanyp yk­jam­lan-da, onsoň çyk —
diýdi. Men ykjam ýarag­lan­dym-da, da­şaryk çykdym. Görsem, bir pälwan sy­pat­ly
batyr ýigit. Atly ýaragly dur. Ol ýigit men daşaryk çykan dessime:

— Derrew atyňa mün-de, meniň yzyma düş! — diýdi. Onuň
özem kemsiz ýaraglanan eken.

Men hem atyma atlandym-da, onuň
yzyn­dan galman sürü­ber­dim. Atlarymyzy aldygy­na çapdyryp
barşymyza ol ýigit bir dagyň go­wa­gyna bardy-da, atdan düşüp, atlaryň ikisi­niň
hem uýanyny meniň elime tutdurdy:

— Şu ýerde atlary saklap dur.
Eger men: «Kömege ýetiş» diýip
gygyraýsam, atlary go­ýar­syň-da, kömege barar­syň, emma men gygyr­ma­sam, şu
ýerde garaş-da du­ruber. Men gaý­dyp ge­lerin — diýdi-de gowaga
tarap ötä­gitdi.
Ep-esli wagt geçdi. Menem
garaşyp durdum. Bir­den ýaňky ýigit geldi-de, özüniň başyndaky telpegini aýyrdy
welin, ynha, bir owadan aýal maş­gala.
Men bu waka haý­ran galyp durupdy­ryn.

— Ol maňa:

— Hawa, agam, bagyşlarsyňyz. Siziň
ba­tyr­­lygyňyzy, eder­menligiňizi eşidip ýör­düm. Siz, hakykatdan-da, ha­ky­ky
batyr ekeni­ňiz. Men sizi bimahal süýji ukudan oýaryp, şu ýere alyp geldim. Üç sany garakçy meniň ärimi gapyl­lykda
öldüripdirler. Olar gaçyp şu gowakda mesgen tu­tan­lar. Men muny eşi­dip, sizi
alyp gaýtdym. Bardy-geldi, duş­manlarym ökde çykyberseler, sizi ça­gyra­ýyn diýip, sizden kömek isläpdim. Siz bolsa me­niň aýdyşym
ýaly etdiňiz. Men olaryň üçü­siniň-de kellesini kes­dim. In­di, men duş­man­lardan
arymy aldym. Maňa ýoldaş bola­ny­ňyz üçin köp sag boluň. Bu ýagşylygyňyzy ölün­çäm
ýadym­dan çykar­ma­ryn — diýdi-de, ol elimden öwran-öwran öpdi. Ondan soňra ol
batyr aýal meniň bilen hoşlaşyp ýola düşdi — diýýär.

Patyşa bu wakany eşidip, haýran
galyp­dyr. Goja bolsa ýene-de sözüni dowam edip:

— Hawa, tagsyr, bu dünýä bir giň
dünýe­dir. Munda her hili adamlar, her hili aýal­lar bar. Käbir adamlar bar, aýal­ça-da ýok. Emma erkekle­re
«gaýra dur» diýýän aýallar hem bar. Şonuň üçin hem men seniň per­ma­nyňa garşy
bol­ýa­ryn. Eger sen şol per­manyňy amal etjek bol­saň, onda ozaly bilen ataňa wepaly bolan bir
adamy — meni öldü­rersiň. Aýal maşgaladan gy­zyl ýüz­li gerçek-goç ýigitleriň
dogulýandy­gy­ny, aglanyňda ag­la­ýan, güleniňde gülýän seniň hemdemiň ýaly
ýüzlerçe aýalla­ryň-da önjekdigini, aýalsyz hiç hili ýaşaýşyň bolup bilme­jek­digini-de
ýatlap gör, pikir et! Onsaňam hiç haçan köp­çüligi bir aýakdan sür­me­gin, günälini, günä­sizi seljergin. Günäli­niň odu­na
bigü­näni ýakmagyn — diýen. Patyşa bu garrynyň aý­dan­la­ryny
eşidip, onuň akyl­lydygyna, pä­himlidigine göz ýeti­ripdir we göýä ukudan
açylan ýaly bolupdyr, soňra özüni dürsäp­dir-de şeýle diýipdir:

— Eý, akyldar atamyz, men ol permanymy
gaýdyp alýaryn. Öňki pälimden el çekdim. Goý, indiden beýläk me­niň raýa­tym­da
hiç hili bihuda iş görülmesin. Meniň günämi ötüň. Men uly pälläpdirin.

Goja patyşanyň pälinden gaýdanyna be­ge­nip:

¾ Biz seniň ýalňyşyňy wagtynda duýanyň üçin hem sen­den
ýüregiňe uly rehimdarlyk indereni üçin, gudratly Alladan razydyrys we
minnetdardyrys — diýipdir.

Şeýlelikde, şa pälinden gaýdyp, bütin hal­ky azat edýär. Ýur­dy adalatly dolandy­ryp başlaýar.

Gyz akylsyz eken-ow. Tasdanam aýal-ebtatyň tohumynyň tükenmegine sebäp boljak eken.

Bu ertekini haladym. Ýene-de bar bolsa skanerden geçirip goýuber.

Menem haladym gowy erteki eken.
Yashlaryn arasynda garrylar gerek diyilsi yaly. Eger ol parasatly yasuly bolmadyk bolsa gunalin oduna bigunaler yanjak eken.

soňra öz aýaly bilen maslahatlaşmaga başlaýar.

👏👏👏👏👏

Gaty dogry aydypdyr wezirin kakasy. Sholar yaly akylly yasulylar bolsa entak kop adamlar hayyrly isler gorerler ))

сазын_ашыгы :
Menem haladym gowy erteki eken.

Yashlaryn arasynda garrylar gerek diyilsi yaly. Eger ol parasatly yasuly bolmadyk bolsa gunalin oduna bigunaler yanjak eken.

gosulyan

сазын_ашыгы :
Menem haladym gowy erteki eken.

Yashlaryn arasynda garrylar gerek diyilsi yaly. Eger ol parasatly yasuly bolmadyk bolsa gunalin oduna bigunaler yanjak eken.

gosulyan

Terrorzini bize yetiren ertekilerinde namedir bir zat yetenok. ya bir waka ünsden düşüp galya yada bolmasa wakan gidişi adaty bir hekayanyn gidişi yaly. Bu ertekide gyz bilen oglanyn ykbaly nahili bolyandygy yok. beyleki ertekilerem tazeden okayyn. olardada yetmeyan zat bar yaly duydym.

oglan bilen gyza ne dow chaldy, olar name ucin unsden dushdi?

Ellerine guller bitsin, emma halamadym, akym yok hich hili ertekide yada rowayatda

arazik:
Terrorzini bize yetiren ertekilerinde namedir bir zat yetenok. ya bir waka ünsden düşüp galya yada bolmasa wakan gidişi adaty bir hekayanyn gidişi yaly. Bu ertekide gyz bilen oglanyn ykbaly nahili bolyandygy yok. beyleki ertekilerem tazeden okayyn. olardada yetmeyan zat bar yaly duydym.

Bu ertekiler 2006-njy ýylda kitap bolup çykdy. Men skanerden geçirip, ol kitaby elektron görnüşde size ýetirýän. Ertekiler asyrlardan-asyrlara nesilden-nesle geçip gelen, ata-babalarymyzdan bize miras galan ertekiler.

Gowy erteki ekeni sagja bol

Gowyja erteki haladym, gordunizmi ayalsyz dunye bolmajagy gornup dur.

Gulayymjan:
Gowyja erteki haladym, gordunizmi ayalsyz dunye bolmajagy gornup dur.

aýalsyzam , erkeksizem dunye yok

Gulayymjan:
Gowyja erteki haladym, gordunizmi ayalsyz dunye bolmajagy gornup dur.

aýalsyzam , erkeksizem dunye yok