"Burny deśilen ýaly"
"Burny deśilen ýaly" diýmek "hoštap, diýen ediji,ýuwaš tertipli" diýmegi aňladýar. Munyň aryl manysy aśakdaky ýaly: Garagum ćölünde bitýän gyzyl gandymyň šahasyndan barmagyň ýogynlygy ýaly cybygyny bölek döwüp alyp, ujyny oda gyzdyrýarlar. Cybyjagyň dašyna rezin geýdirýärler. Oda gyzan ujy bilen düýäniň burnyny dešipdirler. Rezini burnyń hamyna geýdirip, cybyjagyń oturýan ýeri ýara bolmaz ýaly edipdirler. Soňra cybyjagyň iki ujyna ýúp daňyp, düýäni nisä iýtseń, yzyň bilen gidiberer eken. "Burny dešilen ýaly" diýen durnykly söz düzümi šeýle ýüze cykypdyr.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 20/20 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 10 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 20
Bu barada Dildar agza öňräk ýörite mowzuk açypdy we sözüň gelip çykyşy barada gyzykly info beripdi. Aşakda Dildar agzaň goýan maglumaty:
Buny deşilen ýalydiýlen jümle ýuwaş ýere bakyp ümsüm oturana aýdylýär. Aslynda bu türkmenleriň salyr ärsary taýpalaramyzda ir döwürlerde gyz maşgalanyň burnuny deşýän ekenler. Şoňa görä ýagşy gyzyň burny 40 ýerinden ysyrgaly diýen nakyl hem döräpdir.Türkmen taýpalarynyň arasynda dörän bu nakylyň asyl sebäbi hem gyzlaryň burnundan deşilip asylan halka onuň gepläp oturmagyna päsgel berýän eken.Umuman atalarymyz az geple -az iý-az ýatnakyla eýeren bolmaly. Bu ýerde ýatmagyň hiç bir dahyly bolmasa-da men nakyly dogry doly getirmek üçin peýdalandym. Burny ysyrgaly halkaly salyr ärsary aýallaryny ýaşy 70-80 geçenleri häzir hem bar. Diýmek bu ýagdaý 70-80 ýyl öň hem ulanylýan eken. Men bu gürrüňi 82 ýaşly gerek daýzadan ýazyp aldym düýn. Onuň burnunyň deşigi häzir hem bar. Ýöne halkasyny ir aýrypdyr. Onuň gürrüň bermegine görä gyz maşgala biraz ululyp göze görnende köp geplemek aýypdyr diýip burnuny deşýän ekenler.Ýöne olaryň ruhlaryny götermek üçin bolsa hökman owadan kümüş ýa-da gyzyl ysyrga dakýan ekenler. hem owadanlyk berýär hem geplemegiň öňüne geçýär. Şeýdip haýa- şerimiň laňňyldap durmagyň öňüne geçýän türkmenlerimiziň arasynda bu düşünje döräpdir.Ümsüm az gepleýän adama Burny deşilen ýaly diýilýän eken.
Burnun niresinden deshildika, haysy bolsa bir gapdalyndanmy ya-da ortasyndan? Eger geplemage pasgel berjek bolsalar ortasyndan desmeli, özem ullakan ysyrga dakdyrmaly boljak. Bula gaty gelshiksiz gorkezjek?!
Burnun niresinden deshildika, haysy bolsa bir gapdalyndanmy ya-da ortasyndan? Eger geplemage pasgel berjek bolsalar ortasyndan desmeli, özem ullakan ysyrga dakdyrmaly boljak. Bula gaty gelshiksiz gorkezjek?!
Ine, bu-da Gumlygözel agzanyň Dildaryň mowzugynda ýazan teswiri:
Gumlygozel:
Meň mamamyňam burny deşik ekeni Düýn ejemden sorap gördüm, biziňem obamyzda şu wagdam şeýle mamalar bar ekeni, käbiriniňkini iki tarapdan hem deşýän ekenler. Ullakan dälde kiçiräjik halka dakýan ekenler. Diňe ärsarylarda boldymyka bu burnuny deşmek däbi we nireden geldikä?!
Burny ganan yalyjak hem diyälerä. Bu näme diymek onda.
Pikirimçe, hindi gyzlaryňky ýaly gapdalyndan deşilen bolaýmasa.
Bu diýýäniňi men öň eşitmändim.
Sol burny desip dakylyan zada ysyrga diyilyämi?
ökuzinem burnyny deshyaler .
Hawa, ysyrga diýýärler.
Men Bilýän Düýäniň burnuny deşýärler we sazyň aşygynyň ýazan maglumatyny doly goldaýan. Düýäniň burnuny deşseň hakykatdanam ýuwaşaýar olsähel gödegräk hereket etse burny agyryp durýar şonluk bilenem düýe ýuwaşamak bilen bolýar.
Ýöne men Kab agzanyň görkezen maglumatlaryny bolsa birinji gezek eşidýän. Çünki men hem 1895 nji ýylda dogulan garry enemi we ondan bärde dogulan her hili garry daýzalary gördüm ýöne henize çenli burny deşik aýala menä duşamok belki ahallylarda bolman beýleki tirelerde, welaýatlarda bolan bolmagy mümkin. Ýöne men on dokuzunjy asyr barada birnäçe ýazgylary, romanlary okadym ýöne bular ýaly zada hiç duşmandym. Şonuň üçin hem men belki ýalňyşýandyryn ýöne gyzyň burny deşilip nakyl hem şondan gelip çykypdyr diýen maglumaty ýalňyş hasap edýän.
@Gudrat, Sarahs etraplarynda häli-häzirem gabat gelýär diýip eşitdim. Görenler bar, bu fakt, diýmek, maglumat ýalňyş däl.
yok ysyrga dal-de hyzma diyyan ekenler. Yrak turkmenleri we Siriya turkmenleri hazir hem hyzma sozuni ulanyarlar we kayarym burnuny deshyarler. (Kab aga! maglumatlarymdam peydalanandygyna minnetdar.)
Onda ysyrga näme? Gulakhalkamy?
Turk ayallarynda hem hem burun dehsmek ozaldan bar eken. Turkler ona ,,hyzma,, diyyan ekenler.
Yrak turkmenlerinden hem soradym welin olarda hem gadymdan burna hyzma dakylyan eken. Hatda olaryn meshhur ,, Altyn hyzma,, diyen aydymy hem bar eken. Isleseniz bu aydymy Kerkuk turkmeni Altyn hyzma diyip internetden alyp bilersiniz.
altın hızma mülayim
seni haktan dilerim
yaz günü temmuzda sen terle ben sileyim
yaz günü temmuzda sen terle ben sileyim
gün gördüm günler gördüm
seni gördüm şad oldum
gün gördüm günler gördüm
seni gördüm şad oldum
altın hızma incidir
gömleği nar incidir
benim dilim lal olmuş
ne dedim yar incinir
gün gördüm günler gördüm
seni gördüm Şad'oldum
altın hızma tumağa
yanaşıp al yanağa
güzel gel görüşelim
men gidirem ırağa
gün gördüm, günler gördüm
seni gördüm şad'oldum
,, yanaship al yanaga,, diyyar diymek yanaga yanashyan bolsa buruna dakylandygy uchindir. BU Yrakly turkmenlerin in gadymy anonim aydymlaryndan biridir.
ysyrga- kabir turkmen taypalarynyn arasyndaky gulak halkasyna dakylan at.
hmmbah bilemokdym
Bash sahypa gitdiii)
menem.geñ zatlar baray