BERDİ KERBABA

BERDİ KERBABA
 
Hiçbir göreşden yza tesmedik, ýurdy üçin baryny bagşeden bir ýurt aşygy, hiç kimiñ aýdyp bilmeýän zatlaryny ýazan, Türkmenistan edebiýatynyñ düýbüni tutan ýazyjylaryñ biri… Berdi Kerbaba…
 
Berdi Myrat ogly Kerbaba 1894-nji ýylyñ 15-nji martynda Türkmenistanda Tejen etrabynda bütinleý agaçdan ýasalan gelşikli bir oba öýünde eneden doguldy. Maşgalasy uly ýerleri bolan barlykly daýhan bolansoñ Berdi Kerbaba ýaşlygyndan at münip, itleri bilen aw awlady.
 
Kakasy örän ilhalar we ynançly bir adamdy. Her anna güni ogluny ýanyna alyp namaza giderdi, namazdan soñ ýanlarynda getiren ýag, şeker we un haltalaryny garyp-gasarlara paýlap, näsaglara derman bererdiler.
 
Däp-dessurlara eýerýän bir maşgalada önüp-ösen Berdi, başlangyç bilimini medresede aldy. Etrabyñ kiçijek medresesinden basyp irensoñ ajaýyp bir bedew ata atlanyp Buhara gitdi. Medeniýet ojagynda sapaklarda ýaşyryn tesbi çekip, tesbilerini ýygnamaga başlady.
 
1917-nji ýylyñ 24-nji oktýabryndaky Oktýabr ynkylaby onuñ hem durmuşyna täsirini ýetridi. Sowatly bir din ulamasy bolmagy arzuw edýärkä Aşgabatdaky mugallymçylyk kusuna ýazyldy.
Kursu tamamlansoñ Türkmenistanyñ obalarynda 60 orunlyk peç ýanýan synplarda blýänlerini öwrenmekden hiç haçan ýadamady.
 
Edebiýaty ýürekden gowy görýän ýaş mugallym çykdajylaryny öz üstüne alyp bir jurnal çykarmaga karar berdi. Elýeterli bahasy bilen goşgyny hemme öýlere myhman eden Tokmak jurnalyny gyzyl lentasyny kesip neşir durmuşyna badalga berdi.
 
Magtymguly Pyragynyñ janköýeri bolan Berdi Kerbaba 1926-njy ýylda otly bar ýerinde otly bilen, bolmadyk ýerinde aýy derisinden dikilen possunyny geýip ýol ýöräp, Köýten dagynda ýaşaýan obalara çenli sorag-ideg edip, şahyryñ hemme goşgularyny ýygnap çap etdirdi.
 
Bu üstünligi bilen oña Peterburgdaky Gündogar Bilimleri institutynyñ gapysy açyldy. Ýöne şäherdäki -25 derejä çenli baryp ýetýän sowuk howa doñduryp barýardy. Zatürrä ýolugyp 3 aýlap hassa ýatdy. 15 kg arryklap ajal bilen göreşdi.
 
Aşgabada gaýdyp gelen Berdi köp wagtlap işsiz gezdi. Haty örän owadan ýazýan ýaş mugallym öýde ýalñyz galan gijelerinde oda seredip goşgular ýazýardy. Ýazan goşgulary az wagtdan oña uly şöhrat getirdi.
 
Zenanlara garşy juda mylakatly bolan, adamlara täsir etmegi başaran ýüregeýakyn şahyryñ töwereginde mydama muşdaklary bardy. Adaglanmak arkaly tanamaýan birine berlen garamañlaý bir Türkmen zenanynyñ ýazgydyndan söz açýan Garşy Guda hekaýasy bilen bu meselä üns çekdi.
 
1920-nji ýylda kiçijek bir ýandepderçesinde ýazyp başlan Aýgytly Ädim romanyny bir otagy dolduran ýazgylary bilen ertirläp, göni 20 ýyl soñ 1940-njy ýylda çap edip bildi. 20 ýyllyk bir zähmetiñ netijesi bolan bu roman Türkmen dilinde çapdan çykan ilkinji romanlaryñ hatarynda taryha ýazyldy.
 
Wladimir Maýakowski we Maksim Gorki ýaly köp tanymal Rus ýazyjysyny Aşabada çagyrdy. Ýazyjylary giñ howlusynda myhman alyp, olary Türkmen naharlaryndan dadyryp, öz ýurdunyñ meýletin içlisi boldy.
 
Bu wakadan 7 ýyl soñ Gyzyl Goşunyñ esgerleri öýünde ony sen-men ýok tussag etdi.2,5 ýyl tussag ýatan ýazyjynyñ iñ ýakyn dostlaryna göz öñünde ölüm jezasy berlensoñ, ýagtylykdan mahrum tussaghanadaky otagynda ençeme günläp gözýaş dökdi.
 
Aglabasy enan we çagalardan ybarat bir jemendäñiñ gatnaşan jynazasynda Gyzyl Goşun esgerleri salam ýagdaýynda durdular. Ýazyjynyñ galamyndan çogup çykan ýazgylary ýurduna we dünýä ýagty saçmaga dowam edýär.