Remezan ybadaty: käbir säwliklere bellikler

Remezanda agyz beklenilende, ybadat edilende
käbir adamlaryň goýberýän säwligine üns we bellikler:

Ähli halda Alla şükür! Allanyň resuly
pygamberimiz Muhammede we onuň päkize
maşgalasyna, nesil-neberesine, dost-ýarlarynyň ählisine köp-köp alkyş we salam
bolsun!

Remezan aýy köp dürli ybadatlaryň möwsümidir. Agyz
beklemek, gijelerine namaz-ybadata meşgul bolmak, Kuran okamak, sadaka bermek,
haýyr-yhsan paýlamak, zikir, doga we istigfar etmek, jennete salmagyny we
dowzah odundan azat etmegini Alladan soramak... – bularyň ählisi ybadatdyr. Her
bir adam mümkin bolan wagtyny – gijesini, gündizini <span style="background:
yellow;mso-highlight:yellow">özüni iki dünýäde hem bagtly etjek we Hudaýa
ýakynlaşdyrjak işlere sarp etmelidir. Bu zatlary düzgüne görä etmek
ýeterlikdir. Gereginden artykmajam etmeli däl, bärden hem gaýtmaly däl. Her bir
zady öz ölçeginde, süňňüň göterip, aklyň kesip biljek mukdarynda ýerine
ýetirmek hem örän sogaplydyr. Amalyň kabul bolmagynyň baş şerti – Hudaýa yhlas
bilen ybadat edip, Pygamberimiziň ýoluna eýermekdir.

Şonuň üçin musulman bendesi agyz beklemegiň
düzgünlerini, orazanyň kimlere wajypdygyny, şol wajyplylygyň şertlerini, haýsy
sebäplere görä oraza möwsümindeagyz
açmaklyga rugsat berilýändigini we berilmeýändigini, orazaly adamyň özüni alyp
baryş edeplerini, bulara dahylly gowy görülýän we halanylmaýan zatlary
bilmelidir. Orazany bozýan ýagdaýlar we zatlar, orazaly adamyň agyz açyş edebi,
gijeki ybadatyň hökümleri, düzgünleri ýaly zatlary hem bilmelidir. Köp
adamlaryň bu zatlardan bihabarlygy olaryň ençeme ýalňyşlyklara uçramagyna sebäp
bolýar. Kähalatda adamlar “Bilmän etseň, günä dälmişin” diýen batyl düşünjä
uýýarlar we öz edýän hereketleriniň dürs ýa-da dürs däldigi hakda oýlanjagam
bolmaýarlar. Şonuň üçin her bir hereketde, amalda soramak, bilýän adamlara ýüz
tutmak aýyp zat däldir.

1.Orazanyň düzgünlerinden bihabar bolsaň, bu
hakda bilýän adamlardan soramazlyk örän hatadyr, aýypdyr. Allatagala “Bilmeýän
bolsaňyz, dili zikirli adamlardan soraň” (Balary süresiniň 43-nji aýaty) diýip,
bilmeýän zadymyzy bilýän adamlardan soramagy buýurdy. Pygamber alaýhyssalam:
“Alla kime ýagşylyk etmek islese, oňa din ýollaryny öwreder, düşnükli eder”
diýdi.

2.          
Bu mübärek aýy oýun-güýmenje bilen däl-de, zikir, pikir
we remezana sag-aman ýetirendigine şükür etmek bilen garşy almaly. Ýürekden
toba edip, Allaha dönmek, ownuk-uşak, uly-kiçi her bir etmişiňe Alladan owal
özüňden hasap soramak bilen garşylamaly. Heniz senden soramankalar we haýyr-şeriňe
sylag-jezaňy çürt-kesik çözmänkäler, pursat barka, oýlanmagyň gerekdir.

3.          
Käbir adamlar bar, remezan gelende, toba edip, namazlyga
münýärler, agyz bekleýärler. Remezan gutaranda, namazlygyny taşlap, ýene-de
ýazykly işlerine gümra bolýarlar. Iň ýaramaz adamlar şulardyr. Sebäbi olar
remezandan başga wagt Alla bardyr öýtmeýäne meňzeýärler. Eýsem ähli aýlaryň şol
bir Eýesiniň bardygyny, günäleriň islendik wagtda hem haram saýylýandygyny,
Allanyň hem olary ähli wagtda, ähli ýerde görüp durandygyny bilmeýärlermikä?
Günä işleri terk etmek, öňki etmişleriňe ökünmek bilen çyndan toba edip,
Alladan täzeçe, ter duýguly ömür dilemeli. Muňa ýürekden niýet etseňiz, Alla size
ajaýyp ömür berer. Çünki remezan aýy şeýle pursady gazanyp bolýan aýdyr.
Allatagala günälerimizi öter, tobalarymyzy kabul eder we ähli ýamanlyklary
hem-de ýaramyzlyklary ýuwup aýrar.

4.          
Käbir adamlaryň aňyna ornap gidipdir, olar remezan
aýynygündizlerine ýatmak, dynç almak,
işsiz oturmak üçin, gijelerine bolsa şowhun-şagalaňa çümmek üçin pursat diýip
oýlaýarlar. Üýşüp-üýşüp bir ýerde oturýarlar. Aglaba-da şeýlekin oturylyşyklar
Allanyň gaharyny getirýän manysyz gürrüňlerden, oýun-güýmenjelerden, gapyllykdan,
kylu-kaldan (galmagal, ol eý diýdi, bu beý diýdi), gybatdan, gep gezdirmekden
doly. Bu örän aýylganç apatdyr we bimöçber uly ýitgidir. Çünki kyýamat gününde
siziň eden her bir işiňiz ýüzüňize basylanda, ilki bilen oraza günleri muňa
şaýatlyk etjekdir.

5.          
Käbir adamlar remezan gelende gaýgy-alada çümüp, remezan
gutaranda azatlyga çykan ýaly begenýärler. Sebäbi olar bu möwsümde özleriniň
haý-höwesini doýurmakdan çekilmeli bolýarlar. Şonuň üçinem olara agyr degýän
bolmaly. Onsoň “Il bilen gelen toýda-baýram” diýşip, köpçüligiň ugruna eňip,
agyz bekleýärler. Beýleki aýlaryňam remezandn pes däldigini, ählisiniň hem
Allanyň ýaradan günleridigini dillerine çolaýarlar ýa-da şeýle pikiri daşyna
çykarmasalaram, göwünlerine getirýärler. 
Aslynda remezan bol bereketiň, giň magfyretiň (günäden saplanyp,
ýalkanmagyň), çäksiz rahmetiň, dowzahdan azat boluş we jennet nesibesini
gazanmak mümkinçiliginiňaýydyr.
Parzyny, wajybyny ýerine ýetirýän, haram zatlary we amallary terk edýän,
Allanyň buýruklaryna gulak asyp, gadagan işlerden gaýra durýan adam bu
mertebeleri gazanyp biler.

6.          
Käbir adamlar bar, remezan gijelerini ýatman geçirseň
gowy diýseler, ony uklaman geçirmeklik ýeterlikdir öýdýärler. Olar soňy gowy
bolmadyk oýun-güýmenjelere gyzýarlar, köçelerde gezim edýärler, her ýerde
topar-topar bolup oturýarlar. Gije ýarymy agandan soň bolsa wagtyndan has ir
selälik edinip, derrew ukyny urýarlar. Soňam wagtynda oýanyp bilmän, ertir
namazyny jemagat bilen okamakdan binesip galýarlar. Gijäni şunuň ýaly zatlara
sarp edip, ýatman geçireniňden-ä, ýassydan soň ýatyp, mazaly ukyny alanyň oňat.
Şeýle hereket edýänleriň birnäçe sebäbi
bar:

a.           
Biwagt uklamaklyk. Pygamberimiz agşamlygyň öň we yzýany
ýatmagy halamandyr. Şol wagtky uky süňňüňe-de, özüňi duýşuňa-da ýaramaz täsir
edýär.

b.          
Olar remezandaky gymmatly pursatlary – başga aýlarda
tapdyrmaýan pursatlary hiç zada peýdalanyp bilmeýärler. Bu endik bolup galýar
we soňlugy bilen ähli wagt zyýanyny bildirer durar. Ahyry hem iň uly ýitgileriň
birine – Allany ýatlamazlyk derdine sataşar.

c.           
Seläligi wagtyndan ir iýmek hem dürs däldir. Ony daň
atmazynyň öň ýanlarynda iýmeli.

d.          
Has uly betbagtlyk – ertir namazyny jemagat bilen
okamazlykdyr.Jemagat bilen okalan ertir
namazyň sogaby gijäniň doly ýa-da ýarpy ybadatyna barabardyr.

Resulalla aýdypdyr “Ýassy namazyny jemagat
bilen okan adam, gijeki ybadatyň ýarpysyny eden ýalydyr. Ertir namazyny jemagat
bilen okan adam, gijeki ybadatyň dolusyny eden ýalydyr”. Şonuň üçinem namaza
ýaltalyk bilen gozganýanlar ýa-da ony wagtyndan giç okaýanlar, jemagatdan yza
galýanlar mynapyk sypatyndaky adamlardyr. Olar şeýtmek bilen bu aýa bagyş
edilen beýik merhemetden we göwrümli sogaplardan özlerini mahrum edýärler.

7.          
Oraza tutmakçymy – doly tutmaly. Iýip-içgiden, jynsy
gatnaşykdan saklanyp, gapdalyndan orazany bozýan ahlak zatlardan: gybatdan,
içigaralykdan, ýalançylykdan, nälet okamakdan, sögünmekden, ýollarda we söwda
ýerlerinde gyz-gelinlere şöhwet nazary bilen bakmakdan saklanmajak bolsaň,
oraza tutdugyň däldir. Orazany bozýan şunuň ýaly zatlardan saklanmak hökmandyr.
Ýogsam, orazalaryňyz ýöne bir iýmän-içmän aç oturmaklyk, gijeki ybadatlaryňyz
bolsa, sadaja ukusyz geçirlen gijeler bolup galar. Pygamberimiz “Kim gabahat
sözleri we ýaramaz amallaryny taşlamasa, onuň Alla üçin iýip-içgisini
egismeginde hiç hili many ýokdur” diýdi.

8.          
Tarawa namazyny okamak lazymdyr. Iman-yhtysap bilen
okalan tarawa namazy üçin öten-geçen ähli günäňdem ýülünmek mümkinçiligi bar.
Onsoň bu namazy terk etmeklik şol namazdan gazanylýan beýik sogaplary we
sylaglary äsgermezlik etmek bilen barabardyr. Köpsanly musulmanlaryň bu namazy
okamaýandygy belli, ýöne düşnüksiz. Ony sogaba suwsan, sogabyň gymmatyna
düşünýän musulmanlar sypdyrman okaýarlar. Okamaýanlaryňam bir delili, tutarygy
– tarawanyň sünnet namazylygy.“Hawa, ol
anyk sünnet” diýeli, ýöne Pygamberimizem, sahabalaram, halyflaram, tabygynlaram
şol nmazy birkemsiz berjaý edipdirler. Ol bendäni Hudaýa ýakynlaşdyrýan
amallaryň biridir. Allanyň ýalkawyna we söýgüsine sebäp edýän ybadatdyr. Ony
okamazlyk uly ýitgä uçramakdyr. Alla bizi beýle bedibagt etmäwersin. Belki okaýan
adam gadyr gijesine jüp düşer we ol has uly ýalkawa, beýik sogaba eýe bolar.
Sünnetler aslynda parzlaryň üstüni dolmak, synyk ýerini seýiklemek üçin ýola
goýlandyr. Munuň aňyrsynda Allanyň bendesine bolan mähir-muhabbetiniň, dogasy
kabullygyň gizlin sebäpleri, hikmetleri bar. Ol ýerde günälerden saplaýan,
sogaplary gat-gat edýän we derejeleri beýgeldýän pynhan sebäpler ýatyr. Bu
sogap-sylaglara eýe bolmak üçin tarawa namazyny okaman goýmaly däldir. Ymam
turýança, namazdan turmajak boluň. Witir namazynda hem gijeki ybadatyň tutuş
sogabyny gazanyp bilmek mümkinçiligi bar. Pygamberimiz: “Ymam bilen namaza
durup, ymam bilen hem ybadatyny soňlan adama bir gijeki ybadatyň sogaby ýazylar”
diýipdir.

9.          
Käbir adamlar bar, agyz bekleýär, ýöne namaz okanok
ýa-dadiňe remezan möwsüminde namaz okaýar. Munuň ýaly adamlaryň orazasynda-da,
sadakasynda-da peýda ýokdur. Çünki Yslamyň sütüni – namaz. Namaz bolmasa,
beýleki zatlar hem bolmaz.

10.     
Oraza döwri zerurlyk ýa-da başga bir möhüm iş ýüze
çykmazdan uzak ýerlere, daşary ýurtlara sapara çykmaklyk oňlanylýan zat däldir.
Käbir adamlar oraza tutmajak bolup, şeýle hilä ýüz urýarlar.Olar özlerini mysapyr-ýolagçy hökmünde görüp,
“sapardakaň agyz beklemek dürs däl, bolýan zadam däl” diýen sözi tutaryk
edinýärler. Ýöne hilegärleriň aly-hilesi Allaha aýan ahyry. Aglaba-da bu
herekete ýüz urýan adamlar alkogolly içgilere ýa-da neşe serişdelerine endik
eden adamlardyr. Alla bizi we barça musulmanlary beýle dertlerden aman
saklasyn. Oňatja oýlanyp görseler, gaýta bu möwsüm olaryň şol pişelerden
saklanmagy, saplanmagy üçin aýratyn bir pursatdyr. agyz beklemeklige ýürekden
ýapyşyp, endik ediberseler, zyýanly pişeler ýatdan çykyşyp gidýär we Alla olary
dogry ýola salar.

11.     
Alkogolly içgiler we neşe serişdeleri ýaly haram zatlar
bilen agyz açmaklyk bolýan däldir. Ýa-da çilim, şişe (kalýan) çekmeklik, ýa-da
para-berim, ýalan şaýatlyk, ýalançylyk, ýalan äht-kasam, prosentli amallar
arkaly gazanylan zatlar bilen agyz açmaklyk hem kabul edilmeýär. Haram iýýän,
haram içýän we haram işleýän adamyň eden amalam, dogasam, ybadatam kabul
bolmaýar. Haj etseler hem, hajy kabul bolmaz.

12.     
Käbir ymamlar bar, tarawa namazyny okanda, aldyrany bar
ýaly bolup, çalt-çaltdan okaýarlar. Kuran okanlarynda hem, yzlaryndan ýagy
gelýän ýaly howlukmaç okaýarlar. Kuran okalanda, owazly okamasňam, labyzly bir
okamaly. Namaz okaňda, egliminde, seždesinde sazlaşyk, deňagramlylyk
saklanmalydyr. Şeýle sazlaşyk dikeleniňde, oturanyňda, egleniňde, seždä
gideniňde, sežde arasynda oturanyňda, seždeden soňky dikeleniňde hem saklanmalydyr.
Namazyny arkaýyn, ynjalykly okamadyk birine Pygamberimiz “Dolan-da namazyňy
oka, çünki sen namaz okamadyň” diýipdir. Iň ýaramaz adam namazyndan iýýän
adamdyr, namazyny egisýän adamdyr. Onuň ne eglimi, ne seždesi, ne kyraaty doly
bitýär. Namaz terezidir. Kim terezini dogry ölçese, onuň hasaby-sogaby hem
dogry we doly ödeler. Kim terezini egsik çekse, kem çekse, “Terezini kem çekip
berýänleriň dat gününe”(Kurandan).

13.     
Kunut we onuň
yzyndan gelýän dogalary uzyn okamaklyk ymama uýup duranlary içgysgynç, tukat
hala salar, irizer. Rowaýatlara görä, Pygamberimiz witir namazyndaky kunut
dogasyny ýeňiljek sözler bilen okar ekeni. Adamlar makul dogalary witir
namazynda okap, yzyndan hem birnäçe uzyn dogalary okaýarlar. Pygamber
alaýhyssalam ähli zady özünde jemleýän dogalary okamagy göwy görer eken. Kunut
dogasynda esasan, şu dünýä we ahyret üçin haýyrly zatlary dilemeli. Şeýle
dogalar zikir kitaplarynda bardyr. Ymama uýanlara muşakgat bolmazlyk üçin
Pygamberimiziň edähedine eýermelidiris.

14.     
Witirden soň 3 (üç) gezek “Subhanel-melikil-kuddu:s”
diýip, tesbih aýtmak sünnetdir. Bu hakda Abu Dawud bilen an-Nisaýynyň ygtybarly
hadyslarynda beýan edilýär. Emma adamlaryň köpüsi bu sözleri aýtmaýarlar.
Mesjidiň ymamy muny adamlara ýatlatmalydyr.

15.     
Tarawa we beýleki namazlarda ymama uýup duranlaryň köpüsi
eglimde, seždede, dik durlanda we oturylanda, sesiňe bat berlendewe pessaý aheňde okalanda ymamdan
öňürdýärler. Bularyň ählisi namazyň gymmatyny, lezzetini gaçyrýan şeýtan
hileleridir. Ymam bilen oňa uýýanlaryň arasynda dört häsiýet-baglanyşyk bar.
Şolaryň birine rugsat berlip, galan üçüsi gadagan edilendir. Gadagan edilýän 3
ýagdaý: Ymamdan öňürtmek, ymam bilen des-deň gopmak we ymama ters hereket
etmek. Bolmalysy – ymama eýermekdir. Ilki ymam haýsy herketi amal etse, ymama uýup
duranlar şol herketi onuň yz ýanyndan, uzaga çekdirmän ýerine ýetirmelidir.
Ýöne öňürtmek we gaty gijä galmak bolýan däldir. des-deň gopmagam, düýbünden
gabat gelmeýän hereket etmegem bolanok. Pygamberimiz “Ymamdan öň kellesini
galdyran adamyň kellesini ýa-da sypatyny Allatagalanyň eşekpisint etmeginden
gorkmaýarmyka?”diýipdir. Bu sözlere
görä, ymamdan öňürtmek gödek ýalňyşlykdyr we onuň okan namazy kabul bolmaz. Bu
onuň namaz okadygy hem däl. Egere namaz okamakçy bolsa, sogap tamasyny ederdi
we Allanyň öz kellesini eşegiň kellesine öwürmeginden howatyr ederdi.

16.     
Ymama uýýanlaryň käbiri remezanyň gijeki ybadatlarynda
ýanlarynda Kuran göterýärler we şoňa seredip, ymamyň okaýşyny yzarlap, Kuran
okaýarlar. Bu düzgüne sygýan zat däldir. öten ýagzydalaram şeýdilmegi hakda
kelam agyz ýaňzydan däldir. diňe ymam ýalňyşanda, säwligini düzedip bolýar,
galan ýagdaýda “Ma’mum-ma’mur”-dyr, ýagny “ymama uýýan adam emre tabyn
bolmalydyr”. Ol ymamyň okaýşyna gulak asyp, ünsli diňlemeldiri. Allatagala
“Kuran okalsa, ony üns bilen diňläň, belki size rehim ediler” (Agraf süresi,
204-nji aýat) diýdi. Ýaňky ýatlan ýagdýaymyz bolsa, namaz okaýany ybadata bütin
durky bilen berilmeginden saklaýar.

17.     
Käbir metjit ymamalry kunut odgasyny gereginden artyk
belent ses bilen okaýarlar. Ymama uýup duranlara eşdiler ýaly ses bilen aýtmak
ýeterlikdir. Allatagala: “Perwerdigäriňize ýalbaryp we ýaşyrynlykda (pessaý ses
bilen) doga ediň” diýdi. Sahabalaryň biri Pygamberimiziň ýanynda “Allahu ekber”
diýip, batly gygyrypdyr. Şonda Pygamberimiz: “Sesiňize bat bermäň, siz ker
ýa-da ýanyňyzda ýogy çagyraňzok ahyry” diýipdir.

18.     
Käbir ymamlar remezan ybadatlarynda ýa-da aý-gün
tutulanda okalýan namazlarda, uzagrak okamaga rugsat berilýän namazlarda
eglimini, seždesini, eglimden soňky dikelmesini, iki seždäniň arasyndaky
oturmaklygy we beýleki amallaryny ýüzleý ýerine ýetirýärler. Pygamberimize
uýjak bolsak bularyň her biri örän sazlaşykly bolmalydyr. Eglimi (rukugy) we
seždesi bilen dik durmagyndakysy biri-birine barabar, deňeçer, sazlaşykly
bolmalydyr. Şeýdilende namazyň lezzeti has-da artar.

Bera ibn Azybyň aýtmagyna görä (Alla oňa
merhemet etsin), “Pygamberimiz namaz okanda bir zada üns berdim. Onuň kyýamy,
rukugy, rukugdan soňky kyýamy, seždesi, sežde arasyndaky oturyşynyň wagt
mukdary biri-birine örän meňzeşdir”. Beýleki bir rowaýata görä “Kyýam bilen
oturyşyndan galan ähli zadyň wagt mukdary deňdir” diýilýär. Aýdyljak bolunýan
zat, eger kyýamy uzyn bolsa, rukugy we seždesi (we olaryň aralygyndaky
hereketlerem) şoňa kybap bolmaly. Eger kyýa,y gysga bolsa, rukugy bilen seždesi
we olaryň aralygyndaky zatlaram deňeçer bolmalydyr.

Allatagala biziň we ene-atalarymyzyň, ähli
musulmanlaryň ýazygyny ötsün!  
Pygamberimiz Muhammede we onuň päkize maşgalasyna, nesil-neberesine,
dost-ýarlarynyň ählisine köp-köp alkyş we salam bolsun!

Abdullah ibn Jarullah al-Jarullah