“Çynyrgadyp aglasaň, boş jübuden pul çykar”, ya-da ylym bilim wessalam

Essalamaleýkum gadyrly teswirdeşler, biler bolsaňyz, mekdebi gutaryp, haýsam bolso bir kär saýlamak islýänsiňiz, emma entek mekdebi gutarmanka, girjek okuw jaýyň hünärine isleg bildirlen „para“ möçberini eşdip, goýbolsyn edip, başga çäreler gözlemek bilen bolýälar, meselem, tanyş, ýa-da pulyň özini, puly ýetmese arzanrak okuw jaýyny daşary ýurtda gözleýär. Käbir okuw sistemasynda işleýän VIP ýoldaşlary gürledeňde, „Parany massowy psihoz derejesinde, hödürleýärler, sebäbi çagasynyň okuwa girjek garanty 100 % bolmaly“ diýip jogap berdi. Käbir para garşy göreşjek adamlary gürledeňde, asmaly,basmaly, atmaly dp jogap berýär. Meniň pikirimçe sistema oýlanyp tapylanda, paraň özi awtomatiki şertde ýitip gitmek mümkünçiligi bar. Sebäbi admyň ynsaby we wyždany nola baran ýagdaýynda, sistema işläp bilýär. Biler bolsaňyž hökümet, okuw sistemasyna kwota (kwota dmk:gerekli möçber mysalynda) paýlap berýär. Meselem, 100 adam Lebapdan,100 adam Balkandan, w.ş.m. şol kwotalary öňler, Onjuk Musaýewiň dertdeşlerine we özine paýlanýar(myş), onsoň olor okuwa saljak bolso, käsine 5 adam, käsine 10 adamdan düşýä(miş). Onjuk Musaýewda az kwota berenligine dawa bolup şol skandalda tutulup(myş) dp eştdim (şu informasýa barada takyk informasyäm ýok). Gepiň tümmek ýeri, hökümedň mugt okolýan kwotasy satylýandygyny ünsüňize çekesim geldi. Ýone sorag, hökümet bu barada bilýämidikä ?. Diýmek „kuça gawna“ ähli amatlyklardan, hökümediň gözüne çöp atyp (hökümet öz gözüne çöp atmaza, ýa beýlede bolýamy ?) peýdalanypdyrda !. Geliň ynha gözi bittik hytaýlara göz aýlalyň. Oloň uniwerinde, öz hytaýlary okomok mümkünçilikden peýdalanyp bilmese, pažawluýsta, daşary ýurda begenip diýen ýaly iberýär, eger okuwa girip bilse, daže pul kömegnem berýä(miş). Sebäbi hytaýlar bilýär, näçe intlektual potensiýal köp boldygyça, ýurdynyň zor bete galýandygyny bilýärler. Biziňkiler, nähili kömek etýändigine bilemmok welin, ene-ataň hususy puluna okadybam, şu taýda „Siziň diplomyňyz bolonok“ diýişine haýran galýan, znaçit para berseň bolýar, berip bilmeseň bolonok. Bu diýmek näme gadyrdan teswirdeşler, bu diýmek, biz gipoteza halk, gipoteza halkyň, gipoteza watany bar. Sebäbi şu garaşsyzlygy ýürek bilen duýsalar, dogrydanda watany halky bilen söýän halk, tupeň bilenem okuwçydan aňsat (nu sobsem diýseňde bolormydyka, wisýo taki tüpeň çenelýäde) para aldyrdyp bolmaz. Znaçit biziň soznanýamyz entek, watan söýujilige ýetenok(mykan) öýtýärin. Elbet-de hemme döwletlerde problema, bar, daža ýewropada beýle perişde däl, meselem orsýetiň ЕГЭ-si (ýedinni gos ekzamen), giden bardak, ýöne orslar göreşýäre, hili galdyrjak bolup. Biz näme üçin, göreşip bilmeýäs, sebäbi geljege ynamymyz ýok. Aslynda asgynly bilim syýasatymyz, gönüden göni garaşsyzlygymyza proposanaldyr (teorema däl, bu praktika). Näçe bilim syýasaty asgynlasa, şonçada, garaşsyzlygymyzy ýitireris. Ýöne gadyrdan KNB-lerimiz (MHK), şu bilim syýasatyny galdyrmakda uly rol oýnap bilýär, meselem, gos ekzamen, ýa giriş ekzamen berlen ýagdaýynda, kameralary goýulsa, bir tarapy görünmeýän aýnaň aňyrsynda egzamen tabşyrýanyň ene atalaryny otyrtsalar. We goý gerek bolso, ene atalaň elinde egzameniň jogaplary bar bolaýsyn. Goý ene –atalar öz çagalaryňyň bilimine syn etsinler, nähili jogap berýänine eşitsinler. Egzamen gutarandan soň, jogaplary we soraglary bilen stentde asyp goýsynlar. Şeýdip bolýamy ?. Egzamen aljak mugallymlary, imenno beriljek güni yglan edip bolýara. Eger-de okuwçy geçmese, ýöne okasy gelse, goý belli möçberde pul tölesin, gutarandan soň alan bilimi bn iş tapyp bilse aýby ýok. Ýa-da bolmosa edaralar, özüne spisalist taýynlasy gelse, işgärleriň çagalaryny okuwa salyp finansirowat etsin, gaýtam ene atalary öz bilýän hünärlerini çagalaryna öwredip spisalist taýynlasynlar, ene ata -> hem mugallym, hem terbiýeçi, hem praktikaçy, şuny etmek gaty agyr zatmy, ýa hökümede sütemmi ?. Ol „para sütemleri“ çöpläp atanyň, ýa-da bir şahsýetiň adyny tutanyň bilen zat üytgemez, ýöne sistema döretmäni çemeleşsek, ondo bilim syýasaty üýtgär. Onsoň mekdep barada, käbirimiz fransuz,türk,eýran,ors mekdeplerini açylaýsa ýa ýapylmaýsa diýäda, açylsyn we ýapylmasyn, men garşy däl, ýöne sorag,-> näme üçin , ýerli ýaşaýan sosiýal bir gatlaga bolýar,beýlekilere bolmaýar, goý gerek bolso bar türkmen bilim alsyn, sebäbi nämemişin, biziňkiler bilim berip bilenok. Ilki başda herkim çagasyny daşary ýurt mekdebine berjek bolup, para hödürleýärler, soň paradan agzy gatyklan, derrew paraň bahasyny köpeltýär, soňra baý adamlaryň arasynda auksion geçýar, kim köp bermeşek, soňra has tüjjar baýlara baryp ýetýär, ahyr soňam skandala barybam ýapýalar, şonuň ýaly sistema bize gerekmi ?. Näme üçin biziň bilim syýasatymyzyň asgynlygyna boýun almak, näme päsgel berýär. Nuželi meselem, bir liýboý çinownik, öz çagasyna, watanda ýaşadyp, oňat hilli ,obrozowaniýa, ylym-bilim bermek arzuwy ýok. Sözümi soňlap aýdamda, mende ynamym bar, bilim syýasatyny oňatlomokda wessalam-gep tamam diýmäliň, minobr(bilmin), hem-de ýokary mejlis we prezapparatlar , çagalarymyza gowy okuw bermekde geliň hany tijeneliňle, belki „Çynyrgadyp aglasaň, sokur gözden ýaş çykar“. Hany gadyrdanlar sizem igenmändä, teklip bereliň üýşip, belki düzeler. Ilki başda niýet etmeli dälmi ?

PS: „Çynyrgadyp aglasak, sokur gözden ýaş çykar“. Cyňyrgadyp işleseňa boş jübüden pul çykýar. :-)
Wi ýogsoda minobra käýinç beripdirler oýtýän.gatysynymy ýa ýarym ýumşagynymy !