Hadys-36(otuz alty)

BÄŞ NYGMATYŇ GADRY
Pygamberimiz (sallaLlahu aleýhi we sellem) bir hadysynda şeýle buýurýar: „Bäş zat gelmänkä, şu bäş zadyň gadryny biliň: 1) Garyplyk gelmezden owwal baýlygyň gadryny. 2) Size kesel gelmezden owwal saglygyň gadryny. 3) Biderek wagtyňyzy geçirmän (başagaýlyk gelmänkä) boş wagtyň gadryny. 4) Garrylyk gelmezden owwal ýaşlygyň gadryny. 5) Ölüm gelmezden owwal bolsa, ömrüňiziň gadryny biliň“.
ŞERHI: Adamyň tebigatyny, gowşak-ejiz ýerlerini, häsiýetini iň gowy Allah (jelle jelaluhu) bilýär. Ol (jelle jelaluhu) adamyň diňe elinden şol nygmat alynan wagty nygmatyň gadryny bilip galýandygyny hem bilýändir. Şonuň üçin öz Resulynyň (sallaLlahu aleýhi we sellem) üsti bilen adamlara şu hadysdaky hakykatlary bildirýär. Ýagny adama şol nygmatlar barada pikirlenmäni, wagtynda gadryny bilip şükür etmekligi, şol nygmatlary ahyret ýaşaýşy üçin iň gözel şekilde peýdalanmany ündeýär. 1) Garyplyk gelmezden owwal baýlygyň gadryny. Ynsan näçe baýadygyça şonçada sowalgasy, hajaty köp bolar we şonçada gysganç bolar. Adamyň hiç wagt puly-baýlygy artmaz, hemişe ýetmän durar. Ýöne adamyň durmyşy öwrüm-öwrümdir. Şu gün baý bolan, ertir garyp-miskin düşüp biler. Şu gün garyp bolan, ertir Allahyň (jelle jelaluhu) izni bilen baý bolup biler. Elbetde, baý adamyň öz baýlygyny dogry ulansa, adamlara (hususan garyp biçärelere) köp kömegi degip biler. Garyp adamyň şol haýyr işleri etmeklige näçe höwesi bolsa hem, ýagdaýy bolmansoň edip bilmez. Şonuň üçin eliňde baýlyk bar wagty, ony özüňden we başgalardan gysganyp, basyryp ýatmaly däldir. Öz saglygyňa, çagalaryňa siňdirmeli, soňra garyp misginlere, mätäç garyndaş, goňşy golamyňa sarp etmeli. Soňra ah-wah çekip, şonda şeýtmelidim diýeniň haýry ýok. Sebäbi şol baý bolan döwrüň sahypasy amal depderiňde eýýäm ýapyldy we indi yza gaýduw ýokdur. Synag zamany doldy, hemmesi geçip gitdi, diňe şol synagda özüňi nähili alyp baranlygyň galdy. Ahyretde Dowzaha düşenleriň: „Eý Allah (jelle jelaluhu) bizi ýer ýüzüne ugrat, sadakalar berip saňa salyh gullardan bolalyň“ diýişini ýatlaň. Diýmek infak etmekligiň diýseň köp sogaby bardyr... 2) Hassalyk gelmezden, saglygyň gadryny bilmek. Şu bir hakykatdyr, hassa adam Allah (jelle jelaluhu) doly ybadatyny berjaý edip bilmez, lezzet hem alyp bilmez. Ýene bir hakykatdyr köp adamlaryň hassa bolmagyna sebäp bolýan zat olaryň öz geleňsizlikleri, öz saglyklaryna sowuk-sala garamaklyklarydyr. Emma öňki hadyslaryň şerhinde hem aýdyşymyz ýaly Allahyň (jelle jelaluhu) adama bagyş eden saglyk nygmatyndan berk sorajakdyr. Şonuň üçin mu'minler özlerine gowy seretmelidirler, özlerini barladyp durmalydyr. Sagdyn wagty kesel we garrylyk, ejizlik we ysgynsyzlyk gelmezden owwal, edip bilýän ýagşy we sogap amallary etmelidir. Saglygyňa üns bermän, ony zaýalap ýörmeli däldir we saglygyňa zyýan ýetirýän zatlardan gaça durmalydyr. Adamlar Allahyň (jelle jelaluhu) beren nygmatlaryna nankör bolmaly däldir, hemişe şükür etmelidir. Sebäbi, adam Allahyň (jelle jelaluhu) nygmatlaryna öwrenişip, şol nygmatlara bolmalymyş ýaly garaýarlar we şükür etmeýärler. Mu'min bende aram-aram hassahanalara, döwük-maýyplaryň ýaşaýan ýerlerine zyýarat edip, özi barada oýlanyp-pikirlense we şüküriniň az bolandygyna göz ýetirse, özüne köp peýdasy bolar inşaAllah... 3) Wagt ýetmezçiligi gelmezden owwal boş wagtlaryň gadryny bilmek. Käbir ynsanlar boş wagtlarynyň gadryny bilmän, öz wagtlaryny boş we biderek, ne dünýäsine ne-de ahyretine peýdasy bolmaýan zatlara sarp edýärler. Mysal üçin ýaş wagty öýlenmedik wagty, adamyň boş wagty-öýli işikli çagalary bolan wagtyndan köp bolýar. Musulman boş wagtyny öz iman, ylym, takwalyk we yhsanyny artdyrmak üçin ulanar. Sebäbi, ol ertesi gün Allahyň (jelle jelaluhu) huzuryna her gününe, her sagat-minudyna, hatda sekundyna çenli hasabat berjegini biler. Adamyň göwnüne ömri uzak ýalydyr, hakykatda bolsa, adamlar ahyretde bir-birlerine: ''Dünýäde bir sagat ýa-da ondan hem az bolduk'' diýerler. Adam garrylyga ýetende, ölen wagtynda - wagt nädip çalt geçipdir - diýer we - men bolsa hiç zada ýetişmändirin, göze görünip duran belli-başly bir iş hem etmändirin - diýer. Munuň sebäbi hem wagtyny boş we peýdasyz işlere sarp etmegidir. Adamyň ýaşaýşynda şeýle bir döwürler bolýar, edeýin diýseň hem wagtyň bolmandygy üçin (mysal üçin ylym alaýyn ýa-da hut şu amallary edeýin diýseň hem) şolary edip bilmersiň. Şonuň üçin mu'min şu gün edip bolýan işleri ertire goýmaly däl we ýaltalyk etmeli däldir. Pygamberimiziň (sallaLlahu aleýhi we sellem) bir hadysynda: „Musulmanyň bir güni öňkisine meňzese, ol zyýandadyr“ diýipdir. Ýagny mu'min gün-günden öz ýaşaýşyny gözel amal-häsiýetler bilen bezemelidir. Şonuň üçin musulmanyň wagty çäklidir we her wagtda etmeli işleri belli-bellidir. Adamzat wagtyny düzgüne görä we dogry ulansa, akylly peýdalansa, köp boş wagty bolar we uly işler etmäne mümkinçilikler dörär inşaAllah... 4) Garrylyk gelmezden owwal ýaşlygyň gadryny bilmek. Ýaşlyk-adamzadyň bahar çagydyr. Adamyň zehin taýdan, güýç-kuwwat, özüni duýuş babatynda, gaýratlylyk tarapyn iň güýçli we ukyply bolan wagtydyr. Ýaşlykda adamyň alan ylmy köplenç ýatdan çykmaýar, ol köp işleri we sogap amallary ýeňillik bilen edip bilýär. Emma garrylyk çagy adam keselli we ysgynsyz bolýar, gujur gaýraty bolmaýar. Elbetde ol ýaş ýigidiň edýän amallaryny edip bilmeýär. Ýaşlar ýaşlyk çagynyň gadryny bilmeli, şu iň gözel çagy iň ýagşy amallara ulanmany başarmaly, ylym almaly, öz häsiýetini terbiýelemelidir. Ýaşlyk-adam şahsyýetiniň kemala gelýän we şekillenýän döwrüdir. Şol döwürde adam nähili terbiýe görse, nähili häsiýetler edinse, şol häsiýetleri ömrüniň ahyryna çenli şol durşuna dowam eder. Şonuň üçin ýaşlygyny her bir akylly adamyň peýdaly (maksimum) derejede ulanmaly we şol çagyň gadryny bilmelidir. Hatda garrylygyna gadam basan adamlar şu dünýäde hem düşünip, ýaşlyk çagynyň ahy-zaryny çekerler. ''Wah şu wagt ýaş ýigit bolsadym, ýaşlygymy nähili ulanjagymy bilýän-le'' diýişerler. Ýaşlar şol sebäpli ýaşulylaryň nesihatlaryny köp diňlemeli, ýaşlyklaryny diýseň paýhasly ulanmaly we dogry netije almalydyrlar. Akylly adam öz ýalňyşlygyndan netije çykarman, başgalaryň ýalňyşlyklaryndan netije-ybrat almalydyr... 5) Ölüm gelmezden owwal ömrüniň gadryny bilmek. Allah (jelle jelaluhu) adama ömri synamak üçin berýär: nähili ybadat edýär, nähili amallar edýär? Adam ölenden soň onuň hemme amallary kesilýär (hadysda aýdylan üç ýagdaýdan başga) we indi oňa sogap barmaýar. Şonuň üçin akylly musulman ahyretini şu dünýäde alada etmeli we ömriniň gymmatyny bilmelidir. Ömür - belli bir maksada, ugura bagyş edilende many gazanýar. Ýogsa iýip-içip, maksatsyz, mal ýaly ýaşamaklyk - bu ömrüňi dogry ulanmaklyk däldir. Iň beýik maksat we iň gowy ugur bolsa - ömriňi Allaha (jelle jelaluhu) gulluk etmeklige bagyş etmekdir, Şonuň üçin ýaşamak, özüňi Şoňa bermekdir. Bu dünýä we ahyret üçin iň haýyrly işdir, iň amatly maksatdyr. Mu'min ömrüniň maksady, akymy barada köp pikirlenmeli, ybrat almak üçin öwliýälere zyýarata barmaly we ýygy-ýygydan jynazalara gatnaşyp durmaly. Ömrüň çalt geçýändigini we soňunda her adamyň ýakasyndan ölüm gelip ýapyşjakdygyny bilmelidiris. Şol ölüme taýýarlyk görmeli we kelläňi işletmeli, ahyretde zyýan görüjilerden bolmajak bolmaly. Ine şu bäş sany Allah (jelle jelaluhu)-yň adama bagyş eden, hiç zada deňäp bolmajak nygmatlarynyň gadryny, wagtyny bilmelidiris. Onuň üçin bolsa, mu'min bende agras, oýlanyşykly, hikmetli we daş-töweregindäki Allahyň (jelle jelaluhu) aýatlaryna gözi açyk bolmaly. Adamy haýwandan tapawutlandyrýan zatlaryň başynda - aň-düşünjesiniň çuňlygy, maksada okgunly boluşydyr. Şu bäş nygmatyň hemmesi hem geçuwjydyr we ýerine şolaryň gutarmagy-bozulmagy geler. Hiç zat baky däldir, bu dünýäde diňe Allah (jelle jelaluhu) üçin edilen yhlas galuwjydyr we ahyretde size peýdasy ýeter. Allaha (jelle jelaluhu) golaýlaşdyrýan amallara ylgaşyň, eziz mu'minler!

Gorer-Gozun-Gymmaty=Kor yanynda Bellidir*