Hadys-32(otuz iki)

KYÝAMAT GÜNI
Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) bir hadysynda şeýle aýdýar: „Kyýamat güni adamyň aýaklary ýerinden butnadylmaz tä şu soraglara jogap berinçä. Ýagny ömriňi nämä sarp etdiňiz? Amallary barada, näme işler etdiňiz? Baýlygy barada (mal-mülki) nädip gazandyňyz we nämä sowdyňyz? Bedeni barada nänä ulandyňyz?“. (Tirmizi rowaýat edýär).
ŞERHI: Allah (jelle jelaluhu) Kyýamat güni ilki bilen bäş sany esasy zatdan sorag etjekdir. Allah (jelle jelaluhu) adama bäş sany uly nygmat berensoň, şol amanatlardan sorajakdyr. Ilkinji adamdan soraljak zat: Allahyň (jelle jelaluhu) beren ömrini nirä sarp edendigi barada! Ýagny ömriňde näme maksadyň bardy, haýsy ugura sarp etdiň? Akylly adam öz ömrini maksatsyz, haýwan ýaly iýip-içip ýaşamaz. Ol hökman öňünde bir maksat goýar we iň gymmat zady bolan ömrini boş, biderek sarp etmez. Ýöne şol maksat hem dogry bolmaly. Musulman bende bolsa adamlaryň iň akyllysydyr. Ol Allah (jelle jelaluhu) üçin ýaşar. Goý ol uly maksatlara (göze görinip duran) ýetmesin, ýöne päk ýaşaýşynyň özi oňa lezzet berýändir. Onuň boş däl-de, uly ahlak bilen ýaşaýandygyny, ömrüni iň beýik zada sarp edendigini ony bagtly edýär. Ine kyýamatda ilkinji soraljak sorag şoldur. Ikinji sorag bolsa, şu ömrüň dowamynda näme amallar etdiň? Näme üçin şu-şu amallara ýagdaýyň bolsada şu amallary etmediň? Allah (jelle jelaluhu) bir aýatda (Tebärek suresi) „Biz haýsyňyz has gözel amal edersiňiz diýip ölümi we ýaşaýşy ýaratdyk“ diýýär. Diňe Allahyň (jelle jelaluhu) razylygy üçin edilen amallar seniň iman we yhlas derejäňi görkezýär we nä derejede Allah (jelle jelaluhu) we Resulyna (sallaLlahu aleýhi we sellem) bagly bolandygyňy aňladýar. Amallar-imanyň netijesidir. Kä adam bardyr, hiç zat edip bilmän ötüp geçer, emma käbir adamlar bar, birnäçe amallar edip Yslama köp haýyr edip geçer. Hatda ölensoň hem eden amallary bereket berer durar. Ine Allah (jelle jelaluhu) ilki bilen ömrüňde saýlan ugryňy soransoň, şol ugurda näme amallar edeniňi sorar. Soňra ýagny üçünji we dördünji soraglary ryzk barada bolar. Ilki bilen Allah (jelle jelaluhu) şol baýlygyňy (mal-mülkiňi) nädip gazandyň diýip sorar. Maly halal gazanmak diýseň kyn zat, has hem puluň hemme zatdan ýokarda tutulýan döwründe. Pygamber (sallaLlahu aleýhi we sellem) halal täjirleri diýseň öwüpdir, baýlaryň hasabatynyň agyr boljakdygyny aýdypdyr. Bu barada birnäçe hadyslar bar. Mal-baýlyk adamlaryň iň gowşak taraplaryndan biridir. Ýeňil haram gazançdan hemmeler saklanyp bilenok, agyzlarynda takwa we yhsan bolsa-da, kyn zat. Haram gazançdan saklanmak üçin hakykatdan hem güýçli iman we takwalyk gerekdir. Allaha (jelle jelaluhu) tagzym we tewazu duýgysy gerekdir. Maly halal gazanmagyň daşynda, maly sowmakdan hem sorag boljakdyr. Allah (jelle jelaluhu)-yň beren ryzkyny Onuň isleýän ýerlerine sowmaly. Haram zatlara sowmaly däl, şübheli zatlardan saklanmaly we isrif etmeli däldir. Şolaryň hemmesi Allahyň (jelle jelaluhu) isleýän zatlarydyr. Halal gazandym, nirä sowsam sowjak diýmek dogry däldir. Kyýamat güni şu soraga jogap bermeseň ýeriňden hem butnamaýarsyň. Bu barada hadys kitaplarynda birnäçe hadysy-şerifler bar. Mysal üçin Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) bir hadysynda „Üç zatdan başgasyndan musulman adam soraga çekiljekdir: 1)Aýyp ýerleriňi ýapýan egin-eşik. 2)Başyňy sokyp boljak bir çatma. 3)Iýjek-içjegiňi salmana gerek bolan gap-çanak“ diýýär. Galandan sorag boljakdyr. Başga bir hadysda Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) „Kyýamat güninde derwezeleriň öňünde üýşip duran (hasabata garaşýan) täjirleri gördim“ diýip buýurýar. Şonuň üçin doganlar, şol soraglara şu wagtdan taýyn bolmagymyz gerekdir. Soraljak iň soňky sorag Allahyň (jelle jelaluhu) beren beden (saglyk) amanaty barada boljakdyr. Allah (jelle jelaluhu) gulyna sagdyn beden beripdir, şol bedeni nirä ulandy? Allahyň (jelle jelaluhu) islän işlerini berjaý etmek üçin şu nygmaty ulandymy ýada şeýtanyň ugruna ulandymy? Gullyga ulandymy ýada döniklige? Musulman adam şu hadysyň yşygynda özüni ýygy-ýygydan barlap durmaly. Uly hasabata taýýar bolmagy üçin özüňi gündelik hasabata çekip durmaly. Ilki bilen hem şu soraglara jogaba taýýar bolmalydyr. Sebäbi iň möhim soraljak bäş zat şoldur. Hemmäňize Allah (jelle jelaluhu) kuwwat bersin. Ämin.

«Kyýamatyň wagty barada anyk maglumaty diňe Allah biler...» (Lukman, 34). Başga bir aýatda: