Аялың адамсына борҗы.

Аялың адамсына борҗуны Пыгамберимиз саллаллаху алейхи веселлем шейле беян эдйәр: «Адамсы бир буйрук буйран вагтында, ондан боюн гачырмалы дәлдир. Хич вагт адамсының гөвнүни агыртмалы дәлдир. Хич вагт адамсының халамаҗак ишини этмели дәлдир. Непил ораза тутҗак болса, адамсы ругсат берсе тутмалыдыр. Ругсат бермесе, тутмалы дәлдир. Адамсындан ругсатсыз өйден дашарык чыкмага хакы ёкдур. Эгер адамсы чыкмага ругсат берсе, чыкып билер. Эмма адамсындан ругсат алман непил ораза тутса я-да бир ере гитсе, тә агзыны ачянча, тә ызына доланып гелйәнчә, перишделер шоңа лагнат айдарлар». Шонуң үчин Алла Тагала аялы адамсындан ругсат алып гитмели эдипдир. Шейле эдилсе, бу машгалада агзыбирлик болар. Агзыбирлик болан ерде берекет боляндыр. Муңа мысал эдип түркменлер: «Агзыбире Таңрыбир, агзаланы гаңрыбир»-диййәр.

Бир вагт Пыгамберимиз саллаллаху алейхи веселлемиң заманында бир адамың аялы бар экени. Ол аял акыллы, ишеңңир, мылайым аял экени. Хер вагт гапысындан бир адам гелсе, оңа хошамайлык билен гүрләр экени. Төверек гоңшулары бу гелни сөер экенлер. Мунуң адамсы гүнде газанч үчин ир билен гидип, гиҗара өйүне гелйән экени. Хер вагт адамсы өе гелен вагтында, онуң өңүнден чыкып, гүлер йүз билен оңа “хош гелдиң” айдян экени. Элинден гошуны алып, аякгабыны чыкарып, элине сув акдырып, дүшегиң үстүне гечирип, чай-чөрек берер экени. Хер вагт адамсының йүзи гайгылы болса, оңа шейле диер экени: «Эй, адамым! Эгер сениң шу гайгың ахыръет үчин болса, онда Худай сениң ахыръет үчин эдйән гайгыңы көпелтсин. Эгер-де сениң шу гайгың дүнйә үчин болса, онда бу паны дүнйә үчин гам чекме, бу дүнйә байыңда-гарыбыңда деңинден гечйәндир». Мунуң шейле хәсиетине төверекдәкилер хайран галар экенлер. Гүнлерде бир гүн бир адам Пыгамберимизе шол аялы тарып эдйәр. Онуң херекетлерини гүррүң берйәр. Пыгамберимиз саллаллаху алейхи веселлем: «Эй, мениң ымматым! Сиз шол аяла мениң тарапымдан салам айдың ве оңа шол эдйән иши үчин Алла үчин урушда шехит боланларың согабының яры ялы согап бардыр»-дийипдир.

Эзиз аял доганлар! Сиз өз адамыңыза хызмат этсеңиз, шехитлериң согабы ялы согап газанярсыңыз. Онуң үчин гайрат эдип, адамыңызы разы эдиң! Пыгамберимиз саллаллаху алейхи веселлем: «Бир аял өлен вагты шонуң әри шол аялың табыдындан тутуп, “мен шу аялымдан мүңде-бир разыдырын” дийсе, шол аял хөкман җеннете гирер»-дийипдир. Онуң үчин бизиң бейик шахырымыз Магтымгулы шейле дийипдир:

Өмүр салы артар, алкыш аланың,

Гаргыш галындырмаз, яшы сындырар.

Сиз хем өз адамыңыздан “мен сенден разы” дийип, разылыгыны алсаңыз, Пыгамберимизиң айдышына гөрә, сиз җеннете гирерсиңиз. Эмма разылыгыны газанман, ишден геленде өңүнден чыкман, гүлер йүз бермән, нахар береңде тасанҗырап, хүңүрдәп: «Бу өйде хич зат ёк. Иллериң аялы ша ялы яшаяр. Мен болса көне кепбеде чүйрәп галҗак. Вай яндым, вай яндым, мениң шу өе гелип гөрен задым ёк»-дийип, ядап гелениң йүрегини агырдып, нахарыны авы этсең, онда сениң барҗак ериң отдыр. Онуң үчин Пыгамберимиз саллаллаху алейхи веселлем: «Кыяматда аяллардан биринҗи намазындан соралар. Ондан соң “адамыңы разы этдиңми, хорматыны сакладыңмы?”-дийип, адамсының хакындан соралар»-дийипдир.

Әр-аял булар бир оҗагың дүйбүни тутуҗыдыр. Эгер булар ишлерини бири-бирине маслахатлашып этселер, “маслахатлы бичилен дон гысга болмаз” дийлиши ялы, эден ишлери угруна болар. Эмма маслахатлашман, херси өз келлесине геленини этселер, “агзыбире Таңрыбир, агзаланы гаңрыбир” дийлиши ялы, хич вагт ишлери угруна болмаз. Нетиҗеде ол оҗак даргап гидер. «Агзыбир машгалаң даргар, хер ерде акыллы аксакал улың болмаса» дийлиши ялы, агзыбирлик машгаланың иң биринҗи үнс бермели задыдыр. Түркменлерде бир накыл бар: «Эл-эли ювар, ики эл биригип йүзи». Ики эл диени әр-аялдыр. Эгер шулар агзыбир болуп бирикселер, ики элиң йүзи ювшы ялы, чагаларына говы тербие берип башарарлар.