Meniň söýgä bolan garaýşym...

Salam hormatly hanymlar we jenaplar – talyplar, mugallymlar, syýasatçylar, hukukçylar, medisina işgärleri, inženerler, biznesmenler, döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri, ykdysadyýetçiler, liberallar, konserwatorlar, takwalar, ateistler we döwlet işgärleri.
 
Soňky döwür açylýan mowzuklaryň köpüsiniň söýgi baradadygyny nazarda tutup, men özümiň şu günki çykyşymda söýgä bolan garaýşymy şu ýerdäki belent münberden beýan etmekçi.
 
Möwlana özüniň bir sözünde “Ýa bolşuň ýaly görün, ýa görnüşiň ýaly bol” diýýär. Bu filosofiýany durmuşyň haýsy akymynda alyp görseňem, özüniň pozitiw netijesini berýär diýen ynanjym uly. Bedüzzaman Said Nursiniň hem bir sözi bar: “Her dogryny aýdyp bilersiň, ýöne her dogryny her ýerde aýtmaga asla hakyň ýokdur”. Meniň pikirlerim öz gözbaşyny şu iki pelsepeden alyp gaýdýar, ýöne meselä dini nukdaýnazardan garamaýar.
 
Köpleriň dilinde gaýtalanýan iki söz bar “Söýgä ynanýan” ýa-da “Söýgä ynanamok”. Emma bu ýerde ynanyp ynanmaz ýaly zat ýok. Bu fenomen bar we özüni hemme ýerde görkezýär. Ene-ata bolan söýgi, Watana bolan söýgi, käriňe bolan söýgi, tebigata bolan söýgi we bir maşgaladan bolmaýan iki sany şahsyýetiň arasyndaky söýgi. Bularyň iň soňkusy örän çylşyrymly, ynjyk we köp halatlarda ezýet beriji häsiýete eýe.
 
Aralarynda potensial söýgi bar bolan iki adam ilki başda özlerini boluşlary ýaly görkezmeseler, gatnaşyklaryň soňy tragediýa bilen gutarýar. Bu ýagdaý hemme ýerde we hemmeler üçin degişli. Internet tehnologiýasynyň ýüze çykmagy bilen, adamlarda özlerini “ideal” edip görkezmek mümkinçiligi bolsa hasam artdy. Emeli suratlar, ýürekden däl-de diňe barmaklardan çykýan sözler, durmuşyň we häsiýetiň uly bölegini gizlemek we wirtual häsiýetler. Eger-de aktýorlar özlerini boluşlary ýaly görkezmeseler, bu mesele real ýagdaýa, ýagny durmuş gurmak derejesine baryp ýetende, hemme deňsizlikler, ýetmezçilikler we gowy ýa erbet häsiýetdigine garamazdan, üýtgeşik häsiýetler ýüze çykýar we şeýdip maşgala durmuşy töwekgelçilige girýär. Mysal üçin, wagtyň köp bölegini işläp geçirmek kimler üçin gowy häsiýet bolsa, kimler üçin ideal häsiýet däl. Käbirleri gönümelligi halaýar, käbirleri ýigrenýär. Bu ýerde käbir zatlara gowy ýa erbet häsiýet diýmek hem kyn.
 
Internetde kimdir biri bilen tanyşanymyzda, garşymyzdaky adamy beýnimizde janlandyrýas, ýagny özümiz beýnimizde bir oglan ýa-da gyz ýasaýas we şony söýýäs. Emma ol realda köplenç beýle bolmaýar. Görmän galan kiçijek häsiýetimiz hem realda hemme zady bulaşdyryp bilýär. Bu ýagdaý diňe internetde ýüze çykmaýar. Ýüzbe-ýüz halaşylýan wagtlar hem hemme häsiýetler aýna ýaly görkezilmese, iru-giç bu orta çykýar we köplenç umytlary puja çykarýar.
 
Söýgini töwekgelçilige salýan ikinji mesele: bilesigelijilik. Bu geň bolup görünmegi mümkin. Ýöne, hawa, bilesigelijilik. Internetde bolsun, real durmuşda bolsun, tapawudy ýok - bir oglan ýa-da gyz öz halaýanyny çyny bilen söýmeýän bolsa, onda belli bir wagtyň geçmegi bilen başgasyny barlap göresi gelýär. Özi barada beýlekileriň reaksiýasyny bilesi gelýär.
 
Eger söýgi diňe internet arkaly gurlan bolsa, onda muny kompýuter oýunlary bilen deňemek mümin. Her gün “Need for Speed” oýnap ýören oglan ýa-da gyz, wagtyň geçmegi bilen “FIFA” oýnasy gelýär. Başga birini barlap göresi gelýär. Şol bir oýundan ýadaýar, sebäbi ol “oýun”, real däl. Real durmuşda ömrüniň köp bölegini “Formula-1” ýaryşyna gatnap geçiren Lewis Hamiltony näme etseňizem Mançester Ýunaýted-de futbol oýnadyp bolanok. Sebäbi ol realda maşyn ýaryşyna gatnaşýar we şony söýýär. Hemme tälimlerini bilýär, özüni şoňa bagş edýär. Ýöne bu ýagdaý kompýuterde başgaça bolýar. 
 
Beýle diýildigi bu töwekgelçilik real durmuşda ýok diýmek däl. Eger-de realda oglan ýa-da gyz ilki başda özüniň bolşy ýaly görkezmän, garşysyndaka ýarar ýaly edip görkezse, soň wagtyň geçmegi bilen beýleki taraplaryny hem görkezmekden çekinmeýär. Sebäbi ol oglany ýa gyzy ýitirmekden gorkanok. Hakyky bolmaýan söýgi ýadadýar. Diňe gözellige esaslanýan söýgi hem öz görküni ýitirýär.
 
Indi başga bir meselä gelmekçi. Diňe ýasama söýgiler çalt dargaýar diýip kesgitlemek hem dogry zat däl. Çynlakaý söýgiler hem uzak wagtyň geçmegi bilen pytrap bilýär. Haçan ömürlik dowam edýär? Haçanda garşysyndakyny ýetmezçilikleri bilen bile söýüp, oňa hormat goýsa. Şu ýerde Gurbannazar aganyň bir setiri ýadyma düşýär: “Adam söýsem, kimligine garaman, Söýdüm üstünligi, ýetmezi bilen”. Bu setirler hormat barada gidýär, sap söýgi barada däl. Eger-de söýgüniň kökünde hormat ýok bolsa, diňe duýgy we jynsy islegler ýatan bolsa, onda real durmuşda gündelik iş we beýleki aladalar bilen duýgular wagtyň geçmegi bilen öçüp ugraýar, jynsy islegler bolsa başgalara tarap öwrülýär. Özüm durmuş gurup görmesem hem, munuň şeýledigini ençeme faktlar subut edýär. Söýgi gidýär, hormat galýar.
 
“Her dogryny aýdyp bilersiň, ýöne her dogryny her ýerde aýmaga asla hakyň ýokdur”. Men bu filosofiýany üýtgeşik nukdaýnazardan düşündirjek. Ýagny, gaharyňa, geçiji duýgularyňa erk etmän, oýlanşyksyz çemeleşmek we agyzyňdan käbir zatlary sypdyrmak. Pyçak ýarasy bitýär, ýöne söz ýarasy bitenok. Halaşýanlaryň arasynda hemişe belli bir derejede düşünişmezlikler bolýar, ol düşünişmezlikleriň köpüsi iki barmak dilden ýa-da internetde bolsa bäş barmakly elden gelýär. Ine şonda duýgulara kontrol edilmese, dile ýa ele eýe çykylmasa, diňe söýgi däl, hatda uzak wagtdan bäri dowam edip gelýän maşgala hem 3 sekundda dargap bilýär. Egerde söýýän adamyň gahary gelip durka, onuň şahsyýeti barada çalaja negatiw zat diýmek, ýa-da ýerliksiz sorag soramak ýa-da ýerliksiz jogap bermek hemme zady gutaryp bilýär. Nädogry ýerde, nädogry ýagdaý. Şol bir mesele dogry ýerde we dogry wagtda gozgalsa, onuň netjileri köplenç düýbünden başgaça bolýar diýen ynamym uly. Ýa-da bir oglan ýa-da gyz garşysyndakydan bir zada garaşyp durka, düýbünden başga zat eşitse, psihologik trawmany başdan geçirýär. Psihologik trawma bolsa uzaga çekýär.
 
Söýýänmiz bar bolsa, söýgümizi töwekgelçilige salmazlyk üçin näme edip bileris? Eger-de başda taraplar biri-biri bilen dogry usulda, “hakyky ýüz ýa häsiýet” bilen tapyşmadyk bolsa, söýgi “eufariýa” netijesinde dörän bolsa, onda edip biljek zadyň ýok. Bulutsuz asmanda ýyldyrym häzir şu çykyşymdan soň hem çakyp biler, ertir hem çakyp biler. Sebäbi tebigatyň düzgüni bozulan. Diňe bulut barka ýagyş ýagman biler. Hiç zady çaklap bolanok.  Sebäbi söýgi real formula bilen däl-de, taraplaryň biri-birini gowy görkezmegi bilen dörän. Munuň günäkäri sen bolmagyň hem mümkin, beýleki tarap hem bolmagy mümkin. Ýarany näçe köp analgin bilen saklasaň, soň iriňländen soň güýçliräk derman hem täsir edenok diýip düşünýän.
 
Eger-de taraplaryň arasyndaky söýgi real bolsa, oňa päsgel berip biljek potensial üçünji tarap ýok bolsa, (üçüni tarap: Gyzyň “ýakyn dosty” ýa-da oglanyň “ýakyn jorasy”) onda ýaňy agzap geçen zadyma gaýdyp gelmeli bolýar. Ýagny kompýuterde eliňe, real durmuşda diliňe eýe çykmak möhüm. Munuň bilen birlikde, oglanyň gyzdan gizleýän zatlary, gyzyň bolsa oglandan gizleýän zatlary iki tarapyň gymmatlyklaryna, prinsiplerine çapraz gelýän zatlar bolmaly däl. Gatnaşyklaryň uzak-uzak ýyllar dowam etmegi üçin hemme zat açyk we aýdyň bolmaly. Özem bu ýagdaý söýgüniň döräp başlan ilkinji minudyndan başlamaly. Diňe birek-birege hormat goýýan, birek-biregi goldaýan we birek-biregiň durmuş kararlaryna ygrarly bolup galýan söýgülileriň gatnaşyklary sarsmaz bolup galýar.
 
Üns berip diňläniňiz üçin minnetar...🙂