Türküstan Diýarynyň Şuglasy (Dowamy)

                                                              DIN WE MEDENIÝET
Medeniýetleriň düýp aýratynlyklarynyň biri hem mistiki hereketlerdir. Medeniýetiň çäklerinde adamzat tarapyndan amala aşyrylýan dini hereketler we pelsepewi düşündirişler bir tarapdan mistika bilen baglanşyklydyr. Esasan,mistika düşündirişleriň täsirinde galan uzak gündogardaky dinler hakda gürrüň hem ýok, ýehudylygyň we hristiýanlygyň hem mistisizm bilen baglanşykly baý geçmişi bardyr. Fransisken,dominika ýaly hristian,hasidizm ýaly ýehudy tarykatlary henizem özleriniň barlyklaryny dowam etdirip gelýärler.Yslam medeniýetini emele getirýän zatlaryna seredilende bolsa, biz tasawwuf bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Dini aň-pikir we syýasy hereketler bilen bir hatarda emele gelmäge başlan ahlak we sopuçylyk durmuşynyň gurruňsiz ilkinji çeşmesi Gurhany-Kerimdir. Sebäbi Gurhany-Kerimde iň köp gaýtalanýan meseleleriň başynda dünýäniň wagytlaýyndygy, ahyretiň ebediligi, dostluk we ahlak pelsepesi bilen ynsan psihologiýasynyň içgin öwrenilmegi we seljerilmegi gelýär. Ahlaky-kalby temelary öň hatara çykarýan, biziň içki gowşak taraplarymyzy we ruhy çuňluklarymyzyň ýoluny görkezýän, nebsiň hilelerini ýekeme-ýek sanaýan Gurhany-Kerim, bu görnüşde ýaşamak isleýänlere giň gözýetim we hereket meýdany berýär.Gurhany-Kerimiň hökümlerini we ündewlerini öz durmuşynda ýaşap, özüniň egindeşlerine nusga bolan Hezreti Pygamberiň bu tema bilen baglanşykly aýdan birnäçe hadysy,sözleri we beýanlary bardyr.Wagtyň geçmegi bilen Gurhanyň we sünnetiň esaslarynyň üstüne danalaryň we alymlaryň düşündirişleri we beýanlary hem goşulýar. Käbir alymlar hukuk  meselelerine meýil etseler, käbirleri ynanç ygtykady meselelerini özlerine dert edinýärler. Zahyt we sopy diýlip atlandyrylanlar bolsa köňül dünýäsiniň syrlaryny çözmäge synanyşyp, kalby hakykatlaryň öňüni açyp kämil ynsan bolmagyň ýollaryny gorkezip gidipdirler.Bu hadysalaryň netijesinde hem mezhepler emele gelýär.