Talyp oglan - gyzlara 3 sany maslahat.

Bu gezek men ýokary okuw jaýynda ýaňy okamana başlan ýaşlara käbir üns bermeli zatlaryny ýatlatmakçy bolýaryn. Eýsem bu maslahatlaryň aňyrsy nireden gaýdýar diýip sorasalar onda men birinjiden öz ýagşy niýetimi görkezerin. Soňra bolsa şol okuw jaýlarynda öz başdan geçirmelerimden peýdalanyp dogry diýip hasap edýän zatlaryma höweslendirmek, ýalňyş hasap edýän zatlarym barada duýduryş bermek islegimi öňe sürerin. Geliň men size käbir soraglara jogap hökmünde okuwyňyzy üstünlikli tamamlamagyňyza ýardam beräýjek käbir zatlara ünsüňizi çekeýin. Elbetde, her kimiň öz durmuşy, hüý-häsiýeti başgadyr. Emma bu başgalaryň tejribelerinden täsir almagy we öwrenmegi gadagan edýän hakykat däldir. Şonuň üçin “göwni açygyň ýoly açyk” diýlişi ýaly her bir zada gowy tarapdan seretjek bolalyň. Başladyk.

Nirede oturmaly?
Uly okuw otaglarynda, auditoriýalarda oturyljak ýeriň kesgitlenmegi siziň şol sapakdan aljak bahaňyza täsir etjekdigi görnüp dur. Birinjiden, siziň mugallymyň aýdýanlaryny eşitmek mümkinçiligiňiz öňdäki hatarlarda otursaňyz has köp bolar. Üstesine mugallyma ýüzlenen wagtyňyzda onuň sizi görmek we eşitmek mümkinçiligi hem artar. Bu köre mälim zat. Yzdaky hatarlarda oturmagyň ýene bir howply tarapy öňde oturanlaryň göwreleriniň size görünmegidir. Ýagny mugallyma sereden mahalyňyz öňüňizde birnäçe owadan oglanlar (edil özüňiz ýaly ýaş hem owadan) we gyzlar hem seredip otyr. Ünsüňi bir ýere jemlemek kynlaşýar. Bu kynçylyk soňundan yşk hesreti diýen ýaly bir tarapdan gowy, beýleki tarapdan bolsa kynçylyk döredýän kesele hem eltip biler. Meselem birini gowy görýän bolsaňyz, kelläňiz awtomatiki ýagdaýda şol adamyň (gyzyň ýa-da oglanyň) näme edýändigini, niräk seredýändigini bilmek bilen meşguldyr. Haçan sapagyň gutarandygyny bilmän galarsyňyz. Diňe bir söýgi we owadanlyk hem däl, käte sapaga mejbury ýagdaýda gelen adamlar sapak bilen meşgullanman özara gürrüňler ederler, pyşyrdarlar, gülerler. Bu hem eger siz hem olaryň içinde däl bolsaňyz ünsüňizi böler. Gepik tümmek ýeri eger siz çyndanam sapakdan bilim almak üçin barýan bolsaňyz onda iň öňdäk hatarda oturyň. Şonda siz yzda oturanyňyzdakydan azyndan 50% köp zada düşünersiňiz, sapaga höwesiňiz artar. Iň öňde otursaňyz, siziň mugallymdan başga zada ünsüňiz bölünmez.

Mugallymlar bilen gatnaşyk?

Mugallymlar bilen araňyzy gowy saklamak gerekdir. Eger siz okuwy gutaranyňyzdan soň aspirantura, magistratura, doktorantura ýaly ýerlere gitmek isleseňiz, ýa-da bir edara işe girmek isleseňiz bu ýerlerde köplenç öz mugallymlaryňyzdan häsiýetnama soraýarlar. Bu häsiýetnamanyň gowy ýazylmagy üçin ilki bilen mugallym sizi tanamaly, özem gowy tarapdan tanamaly. Bu häsiýetnamalaryň azyndan 2-3 sanysy gerek bolýar. Şonuň üçin mugallymlar bilen maslahatlaşmak, olaryň sapaklaryna aktiw gatnaşmak gerekdir. Esasan hem häsiýetnama aljak mugallymyňyz meşhur we halkara derejesinde bilinýän biri bolsa bu has hem möhümdir. Sebäbi bu adamlar aňsat aňsat häsiýetnama bermeýärler (recommendation letter, reference letter).

Mugallymlar bilen gowy gatnaşmagyň şerti hemem netijesi olaryň sapagyny ünsli öwrenmekdir. Mugallymlar hem edil siz ýaly adamlar bolany üçin gowy bahalar almak üçin öý işleri wagtynda ýerine ýetirmek, sapaga işjeň gatnaşmak, synaglara gowy taýýarlykly gelmek gereklidir.

Käbir mugallymlaryň dünýägaraýşy siziňkiden üýtgeşik bolup biler, sorag soraýşy, sesi, bolşy göwnüňize ýaraman biler. Emma bu ýagdaý siziň şol sapagy erbet okamagyňyza getirmeli däldir. Sebäbi hemme kişi hemme kişiň göwnünden turmaýar. Şol sebäpli hem siz öz esasy wezipäňiz bolan talyplygyňyzy ýatdan çykarman näme gerekli bolsa şolary ýerine ýetirmelisiňiz. Meselem, birinji synagda (midterm, ekzamen) erbet baha alan bolsaňyz onda siz muny mugallymyň ýalňyşy diýip düşünmeli däl. Gaýtam bu pes baha sizi has gowy okamaga höweslendirmelidir. Öz goýberen ýalňyşlyklaryňyz barada mugallymdan sorap şolary düzetjek bolmalydyr. Köp mugallymlar şeýle talyplary ýatda saklaýarlar we olara kömek etjek bolýarlar.

Gysgaça, mugallymlar bilen gowy gatnaşmak okuw wagtynda gowy baha almagyňyz üçin hem-de okuwdan soňra häsiýetnama almak üçin gerekdir. (Umuman dünýäde adamlar bilen gowy gatnaşmak gerekdigini bilýänsiňiz)

Pul ýetenok näme etmeli?

Köp talybyň puly ýetenok. Adam pahyra hiç haçan hem pul ýetmändir. Şol pulsuzlyk sebäpli köplenç talyplar özlerine “medeniýetli gedaý” diýen atjagaz hem dakýalar. Pul ýetmezçiliginiň esasy sebäbi puluň çeşmesiniň azlygy meselem öýden gelýän pul, stipendiýa bolup biler. Ýa-da şol gelýän puluň okuwdan we esasy gerek zatlardan başga zatlara sowulmagy bolup biler. Ýokary bilim alynýan wagt esasanam adamyň jahyllyk döwrüne gabat gelýändigi üçin ýaşlar bezenmek we görünmek üçin çykdajylara has köp pul sowýarlar. Köplenç iýmän içmän ýokary hilli eşikler, atyrlar alynýar. Kinoteatr, diskoteka ýaly ýerlere gitmek isleýär göwün. Adamyň tebigaty şeýle, bu aslynda o diýen aýylganç bir waka hem däl welin, okuw okamagyň ýanynda bu gaty peýdaly bolanok.

Esasy bellemeli zat tygşytly bolmak gereklidir. Jan saglygyňyzdan wajyp zat ýokdur. Şonuň üçin wagtly wagtynda gyzgyn nahar iýmek birinji meseledir. Her gün üýtgeşik eşik geýmek hökman däldir. Eger siz bir köýnegi yzly yzyna geýseňiz muny biri biler we söger diýip pikir edýän bolsaňyz gaty çuň ýalňyşýarsyňyz. Eşik abat we arassa bolsa oňa hiç kim o diýen üns berenok. Kimiň näçe eşiginiň bardygyny hiç kim sananok. Esasy zat gelşikli we abat eşik geýinmek. Eşige we beýleki zatlara köp pul sowsaňyz onda okuw materiallaryna kän zat galmaz.

Käbir talyplar pul ýetmeýändigi üçin işlemeli bolýarlar. Ýöne iş bilen hakyky okuw okalýan uniwersitetlerde okamak kyn bolýar. Bu hem soň okuwda pes bahalara getirýär. Bir-iki ýyl yza galynýan wagtlary hem bolýar. Eger siz işlemek isleýän bolsaňyz onda bu siziň öz islegiňiz, ýöne okuwdan soň işlemek üçin tutuş bir ömrüň ýatandygyny ýatdan çykarmaň. Pul we üstünlik gazanmak, işlemek, görünmek üçin wagt kän bolar, emma okamak üçin wagty yzyna getirip bolmaz.

Pul meselesi barada tygşytlylygy ýatdan çykarmaly däl. Ilki gowy okuw okap soň pul gazanmaly diýen pikir okuwyňyzy tamamlamagyňyz üçin has gowy ýolmyka diýýärin.

Geçilmeli ýol uzyn, gürleşilmeli zat kän.  Gowuja okaň!

Siz nachinji yyl talyby

1-nji kurs(17%, 7 adam)

2-nji kurs(27%, 11 adam)

3-nji kurs(15%, 6 adam)

4-nji kurs(12%, 5 adam)

5-nji kurs(7%, 3 adam)

intak talyp dal(20%, 8 adam)