psihologiya barada gysgaca!

Salam gadyrly agzalar psihologiyadan gysgaca bilgiler . . Psihiki durmuşyň anyk görkezijisi: hil, mukdar, psihiki fakt. Ylmy psihologiýa diňe psihologik fakty beýan etmek bilen çäklenýär. Psihologiýa ylmy taýdan öwrenilen, şol hadysany beýan etmegi, olary düşündirmäge geçmegi talap edýär. Hadysalary düşündirmek üçin şol hadysanyň esasynda ýatan kanunalaýyklygy bilmeli we şolary peýdalanmaly. Şeýlelikde psihologiýanyň predmeti psihologik kanunalaýyklykdyr.
Psihologiýa sözi iki sany grek sözünden bolup (psýuhe-ruh, jan we logos-söz, taglymat) ruh baradaky ylym diýmegi aňladýar.
Öňler adamlar ruh diýlende adamyň bedeninde ýaşaýan we ölenden soň ony taşlap gidýän bedensiz we hiç haçan ölmeýän zat diýip düşündiripdirler. (Häzir hem idealistler we dini adamlar tarapyndan şeýle diýlip düşünilýär). Ýokarda aýdylyp geçilen psihiki hadysalary bolsa şol ruhuň ýüze çykyşy diýip düşündiripdirler. Ylmyň öňki atlandyrylyşy şu güne çenli saklanyp galypdyr, “ruh” sözi bolsa häzir hem biziň sözleýşimizde ulanylýar emma başga manyda, ýagny “ruhy hadysalar” diýlende psihiki hadysa düşünilýär. Emma “ruh” sözi bolsa beýniniň işiniň önümi bolan psihikany aňladýar.
Psihologiýa ylmyna bir taradan ýaş, beýleki tarapdan gadymy ylym diýilýär. Psihologiýanyň gadymy ylym diýilmeginiň sebäbi ony 2400 ýyl mundan ozal dörän ylym diýip aýdýarlar. Ýaş ylym diýilmeginiň sebäbi psihiki hadysalary ylmy taýdan barlamak işi ΧIΧ asyryň ortalarynda başlanýar.
Psihologiýa özüniň hakyky ösüş ýoluna ΧΧ asyrda eýe bolýar. Psihologiýa ilki filosofiýa ylmynyň içinde bolup, ΧVIII asyryň ahyrynda ΧIΧ asyryň başlarynda özbaşdak ylym bolup filosofiýadan aýrylýar. Psihiki hadysalary ilkinjileriň biri bolup gadym grek alymy Aristotel özüniň “ruh barada” diýen işinde ýazýar. Şonuň üçin psihologiýany esaslandyryjy Aristotel hasaplanýar.
Psihika näme? Psihika aýratyn bir häsiýete eýedir. Onuň birinji aýratynlygy psihika materýalny zat däl, ýöne ol hakykatdan hem anyk bar zat. Bu näme diýildigi? Psihikanyň organy bolan nerw sistemasy ýagny beýniniň özi ähli materýalny bedenler ýaly ol hem fiziki, himiki häsiýete eýedir. Ýagny onuň ölçegi, formasy, düzülişi, agramy, dykyzlygy we himiki düzümi bardyr. Psihika bolsa beýle häsiýete eýe däldir. Onuň aýratynlygy hem şondadyr. Ýagny psihikany ölçäp, görüp hem analiz edip bolmaýar. Diýmek psihika materiýanyň önümi bolsa hem ol materýalny zat hasaplanmaýar. Şu ýerde sorag ýüze çykýar. Görünmeýän zady nädip öwrenmek mümkin? Ony diňe adamyň işini, özüni alyp barşyny synlamak, analiz etmek arkaly öwrenilýär. Eger biz adamy işde synlamasak biz hiç haçan onuň gorkak ýa batyrlygyny, işjeň ýa ýaltadygyny, erkli ýa-da erksizligini onuň ukyplaryny, ünsüniň, ýadynyň nähili derejededigini bilip bilmeris. sonuna cenli okanynyz ucin sagbolun! the end.